Nature


Main page | Jari's writings | Other languages

This is a machine translation made by Google Translate and has not been checked. There may be errors in the text.

   On the right, there are more links to translations made by Google Translate.

   In addition, you can read other articles in your own language when you go to my English website (Jari's writings), select an article there and transfer its web address to Google Translate (https://translate.google.com/?sl=en&tl=fi&op=websites).

                                                            

 

 

Kristian rinna leh mihring dikna chanvo

 

 

Kristian rinnain mihring dikna leh mite dinhmun a tihchangtlun dan hi chhiar la  

                                                          

- (1 Kor 6:9) Mi fel lote chuan Pathian ram an luah lo vang tih in hre lo em ni? Bum loh tur ...

 

- (2 Tim 2:19) 19 Nimahsela Pathian lungphûm chu a ding reng a, he chhinchhiahna hi neiin, Lalpa chuan ama mite chu a hria. Tin,, Krista hming lam apiangin khawlohna ata kalsan rawh se .

 

- (Mat 22:35-40) Chutichuan, an zînga pakhat, Dan lam thiam chuan zawhna a zâwt a, a thlêm a, “

36 Zirtirtu, Dân thupêk ropui ber chu eng nge ni?

37. Isuan a hnenah, "Lalpa i Pathian chu i thinlung zawng zawngin, i thlarau zawng zawngin, i rilru zawng zawngin i hmangaih tur a ni," a ti a.

38 Hei hi thupêk hmasa ber leh ropui tak a ni.

39 Tin, a pahnihna chu hetiang hi a ni: I vengte chu nangmah i inhmangaih angin i hmangaih tur a ni .

40 Hêng thupêk pahnihah hian Dân zawng zawng leh zâwlneite chu a innghat a ni.

 

- (Mat 7:12) Chutichuan, mihringin an tih che u duh apiang chu nangni chungah pawh ti ve rawh u;

 

Tunlai khawthlang ramte ngaihdan pakhat chu Pathian leh Kristian rinna phatsan chu nungchang leh nunphung tihhmasawn tihna a ni. Value liberal mi leh naturalistic worldview nei duh mite chuan Pathian a chhuahsan chuan khawvel hi nasa takin a tha zawk ang tih an ngaihtuah mai thei. Zalenna a thlen a, civilization a thlen a, khawtlang dik zawkah a hruai a, ngaihtuahna hlutna hmun a thlen bawk. A tlem berah chuan Kristian rinna hnawltu tam takin chutiang chu an ngaihtuah a ni.

    Mi tam takin Kristianna leh Pathian hminga thil dik lo tihte chu Pathian laka inhnuhdawh rah a ni tih emaw, Isua leh tirhkohte zirtirna zawm a nih lohzia emaw hre lovin an rawn chhuahpui thei bawk. Isua leh tirhkohte zirtirna zawm a nih vang ni lovin, an zawm loh vang a ni. He danglamna pawimawh tak hi Kristian rinna sawiseltu tam takin an hrethiam lo.

   Mahse, engtin nge a nih? Kristian rinna hian mihring dikna chanvo leh mihring zahawmnaah nghawng \ha emaw, \ha lo emaw a nei em?

    Hei hi entirnan tlemte a\angin kan thlir a, chungte chu hmeichhiate dinhmun te, ziak leh chhiar thiamna te, literature tawng lo pian dan te, leh sikul leh damdawi in dinna te hi a ni. Kristian rinnain kawng tam takah nghawng \ha a neih dan an tarlang a ni. Kristian rinnain hmun pawimawh tak a channa ramte pawh hi miten an insawn duh ber ramte an ni bawk. Anmahniah chuan mihring dikna leh sum leh pai dinhmun chu hmun dang aiin a tlangpuiin a tha zawk a ni. 

 

Kristian rinna hian hmeichhiate dinhmun a tichak lo nge a siam \ha em? Pakhatnaah chuan, Kristiannain hmeichhe dinhmun a tihchhiat dan chungchangah mi thenkhatin an sawi angin hmeichhiate dinhmun hi ngaihven a tha hle. Kristian rinna chu patriarchal niin an sawi a, hmeichhiate dinhmun a tichak lo hle niin an sawi. He puhna hi a bik takin feminist movement member leh midang pawhin chutiang rilru put hmang nei te chuan an siam nasa hle. Hêng mite hian hmeichhe dinhmun chu mipa (entir nân, hmeichhe puithiam nihna) ang chiaha a thiltih dânah a innghat a, amah leh a bîk takin Krista zâra a tlâk tlâknaah a innghat lo niin an ngai. He ngaihdanah hian hmeichhia hlutna chu mipa nena an inanna chauh a ni a, hmeichhia anga a nihna ringawt a ni lo.

   Mahse, hmeichhiate aiawh nia inchhal feminist movement member vek hian nau pai hi nasa takin an nawr a, chu chu hmeichhe nihna dik tak hnawlna a ni tih hi a inhnialna a ni. Hmeichhia nihna dik tak chuan nu pum chhung emaw pawnah emaw naupang thah a huam lo. Chu ai chuan nu leh fate inlaichinna hnai tak leh fa enkawl dan chu hmeichhe hrisel a ni zawk. Tuna feminist movement hruaitute hian an theihnghilh tawh a ni.

   Feminist movement nasa taka an thawh lai khan buaina dang lo awm leh chu nu pakhat chauh nei lo an pun chhoh zel hi a ni. Hei pawh hi tunlai thangtharte, Kristian thu bul leh inneihna awm rengna chu kalsan a nih tawh avangin a lo awm ta hle a ni. Hmeichhe tam tak chu tunlai feminist movement hunlai aiin phurrit lian zawk hnuaiah an awm a ni. A ti reh lo a, mahse an dinhmun a tichhe zual hle.

 

Actress leh writer Eppu Nuotio leh researcher Tommi Hoikkala te an nimipa leh hmeichhia inlaichinna chungchanga buaina awm chu sawiho rawh. Hoikkala chuan engvangin nge hmeichhiate hian dikna chanvo an neih tam zawk khan nuclear chhungkua hi a inthen tan ta tih a ngaihtuah a ni. Finland pawhin Sweden-in a hmachhawn tawh ang dinhmun hi a hmachhawn thuai dawn niin a ngai a: chhungkaw awm dan tlangpui chu nu pakhat chauh nei leh a fa pakhat a ni. Hmeichhia te chuan duhthlanna zalenna nei lo dinhmun atanga chhuah zalen an duh a, duhthlanna zalenna nei lo dinhmunah an tawp ta a ni. (...) Hmeichhia tam tak chu an inchhung hna, lehkha zir leh hun rei lote chhunga eizawnna avangin an chau thin. Hoikkala chuan heng inlaichinna lama harsatna awmte hi mipain hmeichhe hlawhtling an tuar theih loh vang niin a ngai. Mite inngaihtlawmna a tlahniam chuan inthenna an neih theihna tur threshold pawh a tlahniam bawk. Tunah chuan Finland ram hian inthenna culture a nei ta a ni. (1) .

 

History leh hmeichhiate dinhmun hi engtin nge ni ang? Mi tam tak chuan Kristian rinna chu hmeichhiate dinhmun a tichak lo nia an sawi vang chiah a ni.

   Mahse, he thubuai hi historical consideration-ah a ding thei lo. Greek leh Rom khawtlang nunah hmeichhiate nena khaikhin chuan Kristian hmeichhiate dinhmun chu a tha zawk hle si a.

   Hmân lai khawvêl aṭanga entîrna pakhat chu naute hmeichhiate kalsan a ni. Rom Empire-ah chuan nau piang tharte kalsan a, chhungkaw ruahmanna siam chu thil tih dan pangngai a ni. A bik takin hmeichhe naupangte chanvo a ni. Chumi avang chuan hmeichhia leh mipa inzawmna zat chu a dik lo va, Rom khawtlang nunah hmeichhe za khatah mipa za leh sawmthum vel an awm nia chhut a ni.

   Amaherawhchu, Kristian rinna chuan thil awmdan a tidanglam a, hmân laia hmeichhiate dinhmun a siam \ha a ni. Kristiante’n nau pai leh nau piang thar thah an khap khan hmeichhe naupang dam khawchhuahna a nghawng a ni. Hmeichhia chu mipa naupang ang bawkin enkawl an ni. Hei hian hmeichhia leh mipa relation amount chu a ti even zawk a ni.

Entîrna dang chu naupang inneihna leh kum naupang têa inneihna ruahman hi a ni. Antique society-ah chuan hmeichhe naupangte chu an puitlin lai emaw, chu mi hma emaw pawha nupui pasal neih tir hi thil awmze nei tak a ni. Rom chanchin ziaktu Greek Cassius Dio-a chuan hmeichhe naupang chu kum 12 a nih veleh nupui neih a inpeih tawh tih a sawi a: “Hmeichhe naupang kum 12 tlin hmaa innei chu a piancham vawi 12- naah legal partner a lo ni ta a ni ,” tiin a sawi. Kristian rinna chuan hmeichhiate chu a hnua nupui pasal nei thei tur leh mahni kawppui tur thlan theihna turin nghawng a nei a ni.

Kan entîrna pathumna chu hmeichhe hmeithaite chungchâng a ni a, an dinhmun chu hmanlai khawvêlah chuan a chhe hle a (tunlai India ramah pawh, hmeithainu hmeichhiate pawh nung chungin an halral tawh ang bawkin). Pawl harsa leh vannei lo ber zinga mi an aiawh a, mahse Kristianna chuan an nun pawh a tichangtlung ta a ni. Hmeithai fate ngaihsak lohte an enkawl ang bawka khawtlâng chu enkawl turin koh an ni. Hei hian Rom lalram chhunga Kristianna darh zelna a nghawng a ni. Tirhkohte Thiltih leh Lehkhathawn, entirnan, hmeithaite dinhmun a rawn chhuah (Tirh 6:1, 1 Tim 5:3-16, Jakoba 1:27)

   Palinaah chuan, Kristan kohhran a hmangaih ang bawka nupuite hmangaih tur pasalte tan Thuthlung Tharah zirtirna a awm a. Hetah hian hmeichhiate chunga thil tha lo a awm a nih chuan tunlai feminist-te hian a dik lohna min hrilh tur a ni. Mipain a nupui laka a hmangaihna hi nupa inneihnaa hmeichhe zawng zawng duh ang chiah a ni lo maw?

 

- (Eph 5:25,28) Pasalte u, Krista pawhin kohhran a hmangaih a, chumi avânga a inpe ang bawkin in nupuite chu hmangaih rawh u

28 Chutiang bawkin mipain an nupuite chu anmahni taksa angin an hmangaih tûr a ni. A nupui hmangaihtu chuan amah leh amah a inhmangaih thin. 

 

Panganaah chuan, Isua zuitute zingah hmeichhiate chanvo hi a tam fo tawh tih hi hriat reng tur a ni. Hei hi kum zabi khatna leh a hnu lama thil thleng a ni. Kristian rinna hian an nunah hmasawnna a thlen lo a nih chuan engvangin nge chutiang chu a lo thlen ang? Kristian rinnain hmeichhia a thunun tih an hriat chuan engvangin nge he thil hi an ngaihven? Thudik tak chu, a tlangpuiin an nun a tichangtlung ta a ni. Chu bâkah, thudik tak chu Kristian harhna pâwl tam takah hmeichhiate hian hmun pawimawh tak an chang a ni. Entirna tha tak chu eg Pentecostal harhna leh Salvation Army te hi a ni. Hmeichhia te hian hmun pawimawh tak an chang a, mipa an tam tawk lohna hmunah te chanchin tha an thehdarh nasa hle.

 

Sociology leh religious studies professor Rodney Stark-a chuan Kristianna than chhoh dan leh hlawhtlinna chungchang lehkhabu a ziak a, Kristianna darh zelna kawnga hmeichhiate pawimawhna a zirchiang bawk. Stark-a sawi dan chuan Kristian hmeichhiate dinhmun hi Kristianna bul tan tirh a\angin a \ha hle a. Entîr nân, an Rom unaunu puite aiin dinhmun sâng zâwk leh humhimna an nei a, anmahni lam aṭanga an dinhmun chu Grik hmeichhiate aiin a sang zâwk tih a chiang hle. Nau pai leh nausen piang thar thah pawh Kristian khawtlang zingah phal a ni lo – a pahnih hian khap tlat a ni. Chuvangin, Kristianna chu hmeichhiate zingah a lar hle a, (Chadwick 1967; Brown, 1988) a darh a, a bik takin hmeichhe posh hmangin an pasalte hnenah a darh ta a ni.(2)

 

Chu bâkah, Kristianna dodâltu hnam dang mite pawhin tlang taka an pawm chu hnial chu a hlawk lo: he sakhaw thar hian hmeichhia tam tak a hip a, hmeichhe tam takin kohhran zirtîrna a\angin chutiang thlamuanna chu sakhaw hluite’n an pêk theih loh khawpa thlamuanna an dawng tih hi a ni. Ka sawi tawh ang khan Kelsos chuan Kristian zinga hmeichhia tam tak hi Kristianna rilru dik lo leh vulgar nature a nihna finfiahna atan a ngai a. Julianus-a chuan Antiokia mite chu a lehkhabu ziak Misopogon-ah a sawisel a, an nupuite’n an thil neihte chu “Galilea mite” leh mi retheite chunga an khawhral tir a, chu chuan vanduaithlak takin Kristian “Pathian awm ring lo” chu mipui ngaihsan a hlawh phah a ni. Tin, chutiang chu a ni. Kristian hmasa chungchânga finfiahna chuan sakhaw a nihzia rinhlelhna hmun a hnutchhiah nghal lo va, . chu chuan hmeichhiate a hip nasa hle a, hmeichhe tam tak nei lo se chuan a darh zau tawk lo ang a, a darh chak lo ang. (3) .

 

Hmeichhe puithiam hna leh a chunga rilru put hmang \ha lo tak takte hi engtin nge ni ang? Kristian tam takin Bible a\angin he thu hi mihringte ta chauh a ni tih an hrethiam (1 Tim. 3: 1-7; Tita 1: 5-9). Hmeichhia chu hnuaihnung zawka ngaih a ni lo va, mipa leh hmeichhiain chanvo hrang hrang an neih chungchang a ni. Isua hnathawh dan pawh hriat a pawimawh hle. A tlangpuiin miten Isua hi mi thaah an ngai thin a, a tha tak zet a ni. Mipa leh hmeichhia zuitu a nei ve ve a. Amaherawhchu, thil hmuh chhuah pawimawh tak pakhat chu Isuan tirhkoh atan mipa chauh a thlang (Mat. 10: 1-4), hmeichhia ni lovin. Isua hian hetah hian tunlai feminist-te model chu a zui lo va, mipa zawng zawng a hmangaih ngei ang, mipa leh hmeichhia pawh ni se.

   Chuti a nih chuan engvângin nge Isua siam entîrna chu ngaihven? A chhan ber chu Isua hi mihring chauh ni lovin Pathian a ni a, a capital G. Engkim siamtu leh van atanga lo kal Pathian a ni (Johana 1: 1-3,14). Isua ngei pawhin: " Tin, ani chuan an hnenah, "In hnuai lam mi i ni; kei hi chung lam mi ka ni: nangni hi he khawvel mi i ni; kei hi he khawvel mi ka ni lo. 24 Chuvangin, in sualah in thi ang tih ka hrilh che u a ni; keimah ka ni tih in rin loh chuan in sualah in thi ang," a ti a. (Johana 8:23,24).

   Chuvângin, Isua chu tirhkoh hmasate tâna entawn tûr siamtu Pathian a nih chuan, he thu hi luak chhuak chungin ngaihthah a, awmzia a nei lo tih kan sawi tûr a ni lo. Tûn laia he thila inthlauhna chungchâng sawitute hian Isuan a rawn chhuah zirtîrna dangte pawh hi an hnawl niin a lang. An zînga tam tak chuan hremhmun emaw, Isua zirtîr Bible bulpui dang emaw chu an ring lo. Dik loah an inchhal a, Isua aia fing zawkah an inngai a ni. Hei hi chapona rilru put hmang a ni lo maw? Chutiang mi chu Isua zirtirna bulpui pawh i ring lo a nih chuan engvangin nge ward emaw kohhran emaw member i nih tih a zawt thei ang? Chutiang mite chu chhang puithiam leh Isua hun laia thil awm tawh ang chi "mitdel hruaitu mitdel" an ni. Isua hun laia thil awmte chu.

   Kawng lehlamah, he thila inrem lo chi i nih chuan, chu mi avang chuan chatuan nunna chu hnar suh! Pathianin a chatuan ramah a ko che a, chuvangin hetiang thil avang hian he kohna hi hnar suh!

  

Naupangte dinhmun (statum) a ni.

 

Naupang chu nau pai hmangin i that tur a ni lo va, a pian hunah i that leh tur a ni hek lo (Epistle of Barnaba, 19, 5)

 

Nau pai hmanga nau pai chu i that tur a ni lo va, nausen piang tawh pawh i that tur a ni lo (Tertullian, Apologeticum,9,8:PL 1, 371-372)

 

Pahnihnaah chuan Kristianna hian naupangte mihring dikna chanvo a tichangtlung a. A chungah hian nausen piang thar duh loh tak takte kalsan chu thil hlui khawtlang nunah thil tih dan tlangpui a nih thu kan sawi a. Khawtlang nun zawng zawngah chuan thil awmze nei tak a ni a, thil tih dan tlangpui chu nausen piang thar dam chhung kar hmasa berah chhungkaw pain a dam phal leh phal loh tur thutlukna siam tir hi a ni. Naupang chu nula, rualbanlo emaw, duh loh emaw a nih chuan an kalsan fo thin. Naupang kalsan ṭhenkhat chu a hnuah nawhchizuar, sal, a nih loh leh diltu anga enkawl an ni ṭhîn a, chu chuan an dinhmun hlauhawm tak chu a târ lang a ni.

Kristianna chuan naupangte dinhmun a siam \ha a. Chuvângin, mite chuan an kalsan dân chu an bânsan ṭan a, naupangte chu mize famkim leh mihring dikna famkim nei anga ngaih an ni ta a ni. Naupang thlahthlamte chu khawlai atangin an khawn khawm a, nunah hun remchang thar pek an ni. A tâwpah chuan dân pawh tihdanglam a ni ta a: kum 374-ah, lal Valentinian-a hun lai khan naupangte kalsan chu thil sual a lo ni ta a ni. 

 

Saltanna. Kristian rinnain hmeichhia leh naupang dinhmun a tihchangtlun khan sal dinhmun pawh a tichangtlung a, a tawpah chuan he institution hi a bo ta a ni. Roman Empire-ah chuan saltanna a hluar hle a, Greek khawpui-ram-ah pawh khawtlang mipui zaa 15-30 vel chu civil rights nei lo sal an ni a, mahse Kristian rinna chuan thil awmdan a tidanglam a ni. Tunlai mi tam tak chuan Middle Ages chu Dark Ages tiin an sawisel a, mahse chutih lai tak chuan Europe ramah saltanna chu a bo ta a, peripheral region tlemte tih loh chu.  

   Hun thara saltanna chu engtin nge ni ang? Tunlai hunah chuan Enlightenment hun lai chungchang zah takin sawi a awm a, mahse saltanna a lo intan leh khan he institution hi Enlightenment hun lai chauh khan a ropui ber a ni. Mi pawl engemaw zat tan chuan hun thim tak a ni. Mahse, harhna Kristianna aiawhtu, Quaker leh Methodist-te chuan England leh ram dangah saltanna khapna kawngah an thawhhlawk hle. Mihring dikna chanvo a tichangtlung a:

 

Saltanna chu a awm chhunzawm zel a, kum zabi 18 - na kum sawmhnih hnuhnung pali chhung khan Age of Enlightenment pumpuiah a darh zau zel a ni . Kum zabi tawp lamah chauh khan colony lian tak takah saltanna tihtawp nan bill hmasa ber siam a ni. England ramah abolitionist movement a intan a, chu chu Kristian pawl pahnih Quakers leh Methodist te chuan an kalpui ta a ni. An thupuan leh thutlukna ang chuan saltanna chu a bik takin mihring dikna chanvo bawhchhiatna chi khat aiin sual anga ngaih a ni. (4) .

 

Democracy leh khawtlang nun nghet tak a awm theih nan

 

- (1 Tim 2:1,2) Chutichuan, a hmasa berah chuan mi zawng zawng tan dilna te, tawngtaina te, tawngtaina te, lawmthu sawina te siam turin ka fuih a ni.

2 Lalte tan leh thuneitu zawng zawng tan; Pathian ngaihsakna leh rinawmna zawng zawnga nun muang leh thlamuang taka kan neih theih nan.

 

Timothea hnena lehkha thawn hmasa ber chuan nun muanawm tak a thlen theih nan thuneitute dilna tawngtai turin min fuih a ni. Khawtlang nunah buaina a awm emaw, thuneihna tawp nei lo emaw, roreltute laka helna awm reng emaw a awm ai chuan a tha zawk. Economic leh hmasawnna dang atan hruaitute’n thil tha zawnga an beih hi a tha zawk.

   Mithiam \henkhat chuan Kristian missionary hnathawh a ni tih an sawi a. Hei hi Africa leh Asia ram hrang hrangah hmuh a ni tawh. Missionary hna thawkrim tak a awm tawhna hmunah chuan missionary-te nghawng a tlem emaw, a awm lohna hmun emaw aiin tunlai dinhmun hi a tha zawk a ni. Tunlai hian mission area-a economy a lo thang chak zawk a, hriselna dinhmun a tha zawk a, naupang thihna a tlem a, eirukna a tlem a, lehkha thiam a tam zawk a, zirna a awlsam zawk tih te ang chi thilah a langsar hle. Europe leh North America-ah pawh hian tun hma pawhin chutiang bawk chu a lo thleng tawh a, chutah pawh chuan Kristian rinna hian nghawng a nei ngei ang.

 

Scientist: Mission hna thawh hian democracy a tichhuak a

 

Texas University-a assistant professor Robert Woodberry-a sawi dan chuan, kum 1800 chho leh kum 1900 chho tir lama Protestant-te missionary hnathawhnain democracy hmasawnna a nghawng dan chu a tir lama ngaihtuah aiin a langsar zawk a ni. Democracy tihhmasawn kawngah hian chanvo tlemte nei lovin, Africa leh Asia ram tam takah missionary-te hian hmun pawimawh tak an chang a ni. Christianity Today magazine-in hemi chungchang hi a sawi a.

Robert Woodberry hian missionary hnathawh leh democracy nghawngtu thilte inzawmna chu kum 15 dawn lai a zirchiang tawh a ni. A sawi dan chuan chutah chuan Protestant missionary-te’n central influence an neihna hmun a ni. Chutah chuan tunlai hian economy a lo thang chak zawk a, hriselna dinhmun pawh a tha zawk hle a, missionary-te nghawng a tlem zawk emaw, a awm lo emaw a ni. Missionary history hluarna hmunah te hian tun dinhmunah naupang thihna rate a hniam a, eirukna a tlem a, ziak leh chhiar thiam a tam zawk a, zirna lama luh a awlsam zawk a, a bik takin hmeichhiate tan a awlsam hle.

   Robert Woodberry-a sawi dan chuan a bik takin Protestant harhna Kristiante hian nghawng \ha tak a nei a ni. Chumi nêna inkalh takin, kum 1960 hma lama state-a thawk puithiam emaw, Catholic missionary-te emaw chuan chutiang chuan nghawng an nei lo.

Protestant missionary-te chu sawrkar thununna ata zalen an ni a. “Missionary hnathawhnaah hian stereotype pawimawh tak pakhat chu colonialism nen a inzawm tih hi a ni. - - Mahse, sorkarin sum a pek loh Protestant hnathawkte chuan colonialism hi an sawisel fo thin”, tiin Woodberry chuan Christianity Today-ah a sawi.

Hun rei tak chhunga Woodberry hnathawh hian fak a hlawh hle. Mi dangte zîngah, Baylor University-a research professor Philip Jenkins-a chuan Woodberry-a zirchianna chungchângah hetiang hian a sawi a: “Gap zawng chhuah ka tum tak zet a, mahse theory chuan a dik a ni. Kristianna chungchânga khawvêl pum huap zir chiannaah nghawng nasa tak a nei a ni,” tiin a sawi. Christianity Today magazine-in a tarlan dan chuan zirchianna sawm chuang chuan Woodberry-a thil hmuhchhuah hi a tichak hle a ni. (5) .

 

Thil sual tih leh a zat

 

- (Mat 22:35-40) Chutichuan, an zînga pakhat, Dan lam thiam chuan zawhna a zâwt a, a thlêm a, “

36 Zirtirtu, Dân thupêk ropui ber chu eng nge ni?

37. Isuan a hnenah, "Lalpa i Pathian chu i thinlung zawng zawngin, i thlarau zawng zawngin, i rilru zawng zawngin i hmangaih tur a ni," a ti a.

38 Hei hi thupêk hmasa ber leh ropui tak a ni.

39 Tin, a pahnihna chu hetiang hi a ni: I vengte chu nangmah i inhmangaih angin i hmangaih tur a ni .

40 Hêng thupêk pahnihah hian Dân zawng zawng leh zâwlneite chu a innghat a ni .

 

- (Luka 18:20,21) Thupekte i hria , Uire suh, Mi that suh, Ru suh, Thuhretu dik lo pu suh, I pa leh i nu chawimawi rawh.

21 Tin, ani chuan, “Hêng zawng zawng hi ka naupan lai ata ka vawng reng a ni,” a ti a.

 

- (Rom 13:8,9) Inhmangaih tawnna chauh lo chu tumah bat nei suh u;

Chumi avâng chuan, I uire tûr a ni lo va, I that tûr a ni lo va, I ru tûr a ni lo va, Thuhretu dik lo i sawi tûr a ni lo va, I duhâm tûr a ni lo; tin, thupek dang a awm chuan he thu-ah hian tawi te tein kan hrethiam a, chu chu, I vengte chu nangmah i inhmangaih angin i hmangaih tur a ni.

 

Crime level hian mihring dikna chanvo a nghawng a ni. Sualna a tlem poh leh khawtlang a nghet a, midangte chungah dik lohna a awm lo.

   Kristian rinna hian dan bawhchhiatna a nghawng dan eng nge ni? A tak tak a nih chuan chu miah chuan inthlak danglamna \ha tak a thlen tur a ni a, midangte chunga dik lohna a tihziaawm tur a ni. Mi tam tak chuan khawtlang sualnaah an phunnawi a, mahse chanchin tha leh sim tura kohna (cf. Isua thusawi, Luka 13: 3: “... mahse, in sim loh chuan chutiang bawkin in boral vek ang.) hi inthlak danglamna tur chakna tha tak a ni. Chu bâkah, ṭhenawmte hmangaih chungchânga thupêk ropui ber, thupêk dangte nêna inzawm zui chuan sualna a ti tlem dâwn a ni. Ṭhenawmte hmangaih leh ngaihhlut a nihna hmunah chuan a chunga thil dik lo tih a awm lo. Ṭhenawmte enkawl dan dik tak chu dan bawhchhiatna tihtlem nan a bulpui ber a ni.

   Chuvângin, mi chu Pathianin a khawih a nih chuan, chu chuan amahah inthlâk danglamna ṭha tak a thlen tûr a ni. Mimal lungngai leh rilru na tak takte chu positive zawkah an awm thei a, addict chuan an ruihhlo hman leh rukbo chu a titawp thei a ni. Gambler chuan games tih loh chu ngaihvenna a nei a, a nih loh leh firfiak chuan firfiak thiltih a titawp thei bawk. Mahni leh midangte nunah nghawng \ha tak nei thei inthlak danglamna an ni.

   Entîrna tê tê hian Pathianin mi tam takte nun a tihdanglam theih dân a târ lang a ni. Entirna hian chhungril lama mi tam tak an inthlak danglam dan a tarlang a ni. A sawifiahna hi kum zabi 19-na aṭanga lak a ni a, Charles G. Finney-a lehkhabu Ihmeellisiä herätyksiä aṭanga lak a ni bawk.

 

He harhna hmang hian nungchang dinhmun chu nasa takin a danglam tih ka sawi tawh a. Khawpui chu a thar a, sum leh pai lamah pawh a hlawhtling a, enterprise tak ni mahse sualin a khat a ni. Mipui chu a bik takin mi fing leh thil tum nei tak tak an ni a mahse harhna chuan khawpui chhunga a mi langsar ber ber, hmeichhia leh mipa mipui tam tak chu piangthar tura a rawn hruai luh rualin, inrelbawlna, remna leh nungchang chungchangah inthlak danglamna mak tak a thleng ta a ni.

   Kum tam tak hnuah ukil pakhat nen kan inbia a. He harhnaah hian a piangthar tawh a, criminal case-ah pawh general prosecutor a ni. He office avang hian criminal statistics chu a hre chiang hle a ni. He harhna hun chungchangah hian, “Criminal law document-te ka enfiah a, thil mak tak mai ka hmuchhuak a, chu chu harhna hun hnuah kan khawpui hi a let thum zeta lian a nih laiin, a hma aiin thubuai siamsakna hmun thuma ṭhena hmun khat pawh a la awm lo. Harhna hian kan khawtlang nunah nghawng mak tak a nei a ni.”(...)

   (...) Mipui leh mimal dodalna pawh a reh zauh zauh. Rochester-ah chuan engmah ka hre lo. Chhandamna chuan a tlawhna ropui tak a nei a, harhnate chu a chak em em a, a inher chhuak nasa em em bawk a, miten anmahni leh a rah chhuah te pawh a hma ang bawka dodal an hlauh em avangin an inhriatthiamna hun an nei a ni. Puithiamte pawhin an hrethiam zawk a, mi suaksualte chuan Pathian thiltih an ni tih an ring tlat a ni. He an ngaihdan hi a tlangpuiin a lo awm ta mai a, chutiang chuan piangtharte rilru fim tak chu a chiang hle a, chutiang taka inthlak danglam tak tak, “thil siam thar”, piangtharte chu an ni a, chutiang chuan mimal leh khawtlang nunah pawh inthlak danglamna uluk tak a thleng a, chutiang chuan a rah chu a awm reng leh hnial theih loh a ni.

 

Kohhran tihsualte chu engtin nge ni ang? Pathian awm ring lo tam tak chuan Kristian rinna hian inthlak danglamna \ha a thlen lo niin an sawi mai thei a, Pathian hminga dik lohna sang tam tak, kum zabi tam tak chhunga tih tawhte pawh an kawhhmuh mai thei bawk. Chumi a\ang chuan Pathian a awm lo tih an chiang a ni. Anni chuan, "Pathian hminga dik lohna tam tak a awm lai hian Pathian rin hi thil awm lo a ni lo maw?"

    Mahse, heng mite hian an ngaihtuah lo

 

• mi fel lote chuan Pathian ram an luah lo vang tih: Mi fel lote chuan Pathian ram an luah lo vang tih in hre lo em ni? Bum suh u... (1 Kor 6:9)

• Isuan thil sual titu a puan duh loh thu: Chumi hnuah chuan an hnenah, ka hre ngai lo che u ka ti ang: Nangni thil sual titute u, ka hnen atangin kal bo rawh u. (Mt 7:23) tih a ni.

• Isua, Baptistu Johana leh tirhkohte’n simna thu an puang tih. Isuan ”in sim loh chuan chutiang bawk chuan in boral vek ang” (Luka 13:3) tiin a sawi bawk .

• Isuan khandaih man lo turin a vaukhân a, hmêlma hmangaih tûrin a fuih tih (Mat. 26:52, 5: 43,44).

• Mi tam tak chuan Paula thusawi, a kalsan hnua sakeibaknei ngilnei lo lo thleng tur chungchang a vaukhânna chu an ngaihsak lo bawk. Heng Paula thute hian history hmasawnna a tilang chiang hle. Kum zabi tam tak leh Pathian hminga dik lohna lo thleng tawhte an sawi a ni. Paula kha a dik lo tih hi hnial theih a ni lo. Chu bâkah, Paula chuan thiltihin mihring chungah thu a sawi thei tih a târ lang bawk. Amah ngei pawhin mi dangte hnênah: ”Unaute u, mi zuitu ni ula, entawn tûra min neih ang hian chhinchhiah rawh u,” a ti thei bawk. , Phil 3:17-ah a awm.

 

- (Tirh. 20:29-31) Hei hi ka hre si a, ka kal hnuah savawm râpthlâk tak takte chu in zîngah an lo lut ang a, berâm rualte chu an khawngaih lo vang.

30 Tin, nangmahni ngei a\angin mi an lo chhuak ang a, zirtirte hruai bo turin thu dik lo sawiin an lo chhuak ang.

31 Chutichuan, lo nghak ula, kum thum chhûngin mittui tla chungin zan tin ka vaukhân tawh lo tih hre reng ang che.

 

- (Tit 1:16) Pathian hre tih an inpuang a; thiltihteah chuan amah chu an phatsan a, an tenawm a, thu awih lo, thil tha tinrengah chuan an hmusit a ni. 

 

Zirna leh ziak leh chhiar thiamna hi mihring dikna chanvo nena inzawm tlat a ni lo va, mahse zirna leh ziak leh chhiar thiamna awlsam tak ramte pawhin mihring dikna chanvo kawngah hmasawnna an nei tlangpui.

    Chuti a nih chuan Kristian rinna chu engtin nge thupui nen a inzawm? Mi tam tak chuan hetah hian mitdelna (blind spot) an nei a. Europe leh ram danga ziak ṭawng tam tak - chutiang bawkin sikul leh university tam tak - chu Kristian rinna thununna aṭanga lo piang a ni tih an hre lo. Entirnan, hetah Finland ramah hian Finland ram Siamthattu leh thu leh hla lama pa ber Mikael Agricola-a chuan ABC lehkhabu hmasa ber bakah Thuthlung Thar leh Bible bu dang thenkhat a print chhuak a. Mipui chuan anmahni kaltlangin lehkha chhiar an zir a. Khawthlang ram hnam dang tam takah pawh hetiang bawk hian hmasawnna a thleng a:

 

Kristianna hian khawthlang ram civilization a siam a. Isua zuitute hi Juda pawl chak lo tak angin awm ta se, mi tam tak chuan lehkha chhiar in zir ngai lo vang a, a bak zawng chuan kut chhuak lehkhabu zial a\angin in chhiar ang. Hmasawnna leh nungchang lama inthlauhna nena siam theology awm lo se chuan tunah hian khawvel pum hi chutiang dinhmunah chuan a awm ang a, chu chu Europe ni lo khawtlangte chu a tlangpuiin kum 1800 chho vela awm an ni ang: Khawvel, astrologist leh alchemist chhiar sen loh awmna, mahse scientist awm lo. University, bank, factory, spectacles, chimney leh piano awm lohna khawvel despotic tak. Khawvel, naupang tam zawk kum nga an tlin hmaa an thihna leh hmeichhe tam tak nau neih avanga thihna hmun – “Dark Ages”-a nung tak tak tur khawvel. Tunlai khawvel hi Kristian khawtlang atanga lo chhuak chauh a ni. Islam ram chhungah ni lo. Asia ramah ni lo. ”Secular” society-ah ni lovin – chutiang thil chu a awm loh angin. (6) .

 

Damdawi inte pawh hi mihring dikna chanvo nena inzawm tlat a ni lo va, mi dinhmun leh hriselna a tichangtlung zawk a ni. Hemi kawngah hian Kristian rinna hian hmun pawimawh tak a chang a, damdawi in tam tak (Red Cross telin) chu a thununna atanga lo piang an nih avangin. Pathian pêk ṭhenawm hmangaihna leh mi ṭanpui duhna hi damdawi in tam zâwk hnung lamah a awm a:

 

Middle Ages lai khan Order of Saint Benedict-a tel mipuite chuan Europe chhim lamah chauh damdawi in sang hnih chuang an enkawl a. Kum zabi 12- na chu he mi kawngah hian a pawimawh hle a, a bik takin chutah chuan Order of Saint John-te hnathawhna hmunah chuan a pawimawh hle a ni. Entirnan, Thlarau Thianghlim Damdawi In lian tak chu kum 1145 khan Montpellier-ah din a ni a, chu chu kum 1221 chhung khan damdawi lam zirna hmunpui leh Montpellier-a damdawi lam enkawlna hmunpui a lo ni nghal vat a, damdawi lam enkawlna bakah hian heng damdawi inte hian riltamte tan ei tur an pe a, hmeithai leh nu leh pa nei lote pawh an enkawl a, a mamawhtute hnenah thilpek an pe bawk. (7) .

 

Kristian kohhran hi a chanchin kal zelah sawiselna nasa tak tawk mah se, mi retheite damdawi lam enkawlna kawngah hmahruaitu a la ni reng a, sal tangte, chenna nei lo emaw, thi mai tur emaw tanpuitu leh hnathawhna hmun siam\hatna kawngah pawh hmahruaitu a la ni reng a ni. India ramah chuan a kaihhnawih damdawi in leh zirna in tha ber berte hi Kristian missionary hnathawh atanga lo chhuak a ni a, chutiang khawpa nasa pawhin Hindu tam takin sorkar enkawl damdawi in aiin heng damdawi in te hi an hmang nasa zawk a, a chhan chu chutah chuan enkawlna tha zawk an dawng dawn tih an hriat vang a ni. Indopui II-na a lo intan tirh khan India rama nurse 90% chu Kristian an ni a, 80% te chuan missionary damdawi inah zirna an dawng niin an chhut. (8) .

 

Africa a\anga entîrna tlemte chuan Kristian rinna pawimawhzia a târ lang a ni. Mi tam tak chuan missionary hna hi an sawisel a, mahse Africa khawtlang nunah inthlak danglamna leh muanna nasa tak a thlen a ni. Chumi avang chuan economy pawh a thang chho tan a, mite khawsak dan pawh a sang chho ta hle a ni.

   Comment hmasa ber chu Nelson Mandela a ni. Hemi hnuhnung zawk hi British politician, author leh journalist lar tak Matthew Parris-a’n The Times-ah a ziak a, a thupuiah “Atheist ka nih angin Africa hian Pathian a mamawh tih ka ring tak zet a ni,” tih thupui hmangin, “Missionary, not grants, are the solution to Africa’s biggest problem - people’s crushing passive mindset” tih thupui hmangin.

   Parris hian naupang a nih laiin Africa ram hrang hranga a awm hnuah leh continent ram hrang hranga zinkawng zau tak a neih hnuah he thutlukna hi a lo siam tawh a ni. Amah ngei pawh Pathian awm ring lo a ni a, mahse missionary hna hian nghawng \ha tak a nei tih a sawi. Khawtlang hnathawh mai mai emaw, technical hriatna insem emaw mai mai hi a hlawhtling a rinawm loh a, mahse continent hi Nike, witch doctor, cell phone leh jungle knife te inzawmkhawm tha lo takah a dah ang.

 

Kohhranah chuan he nun thilte hi nakin hun atana thil thleng ang bawkin enkawl a ni a; Africa mite thil tihhlawhtlin zawng zawng chu, kohhran missionary hna a\anga lo chhuak niin a lang. (Nelson Mandela chuan a chanchin ziakna Long Walk to Freedom-ah)

 

Matthew Parris: Ka rilru a tichak a, ram changkang zawka midangte tana thilpek pek chungchanga ka rinna tlahniam zel chu a tithar leh ta a ni. Mahse, Malawi rama zin hian ngaihdan dang a ti thar leh bawk a, chu chu ka dam chhung zawnga hnawhchhuah ka tum a, mahse Africa rama ka naupan lai atanga ka pumpelh theih loh thil hmuhchhuah a ni. Ka ngaihdan (ideological concepts) a ti buai a, ka khawvel thlirna nena inmil lo takin a duh lo va, Pathian a awm lo tih ka rinna lo pung zel chu a tibuaitu a ni.

   Tunah chuan, Pathian awm ring lo thiam tawh angin, Africa rama Kristian chanchin tha hrilnain nghawng lian tak a neih chu ka ring tlat a ni – secular civic organization, sorkar project, leh international aid hmalakna a\angin a in\hen vek a ni. Chungte chu a tawk lo mai mai a ni. Zirna leh zirtirna ringawt pawh a tawk lo. Africa ramah chuan Kristianna hian mi thinlung a tidanglam thin. Thlarau lam inthlak danglamna a thlen thin. Piantharna hi a tak tak a ni. Hrilhfiahna hi a tha.

   ...Chhandamna hi package-a tel ve hi a zahthlak ka ti ang, mahse Africa rama hnathawk Kristian mipa hring leh mipa hringte pawhin damlo an tidam a, mite chu lehkha chhiar leh ziak an zirtir a tin, secularized ber chauhvin mission hospital emaw sikul emaw enin khawvel hi a tel lo chuan a tha zawk ang tih an sawi thei bawk... African equation atanga Kristian chanchin tha thehdarh hi lak chhuah chuan continent hi chu inzawmkhawm tenawm tak: Nike, dawithiam, cell phone leh machete khawngaihna hnuaiah a awmtir thei a ni.

  

Hriselna leh hrisel lohna

 

- 1 (Johana 3:11) He thu hi a tir ata in hriat kha a ni si a, kan inhmangaih tawn tur a ni.

 

- (1 Petera 2:17) 17 Mi zawng zawng chawimawi rawh . Unaute hi hmangaih rawh. Pathian ṭih rawh. Lal chawimawi rawh.

 

Hriselna leh hrisel lohna hi mihring dikna chanvo hnaih tak a ni. A bik takin rilru hahdamna hi mi dangteah a innghat nasa hle a, chu chu midangte mahni chunga kan chet danah a innghat a ni. A tlangpuiin naupang pakhatin a thanlenna tur hmun, a thiante leh hmangaihtu nu leh pa a neih chuan, amah leh midangte pawmtu puitlingah a lo thang lian ber ang. A thlarau leh rilru a tha a, a chhan chu ngaihhlut leh hmangaih a nih tawh vang a ni. Chutiang bawk chu puitlingte tan pawh a ni ngei ang. Anni pawh hi pawm leh hlut an nih chuan an dam tha hle.

   Kristian rinna hian rilru hriselnaah eng nghawng nge a neih? Hemi kawngah hian thupek chiang tak min pe a; kan thenawmte kan hmangaih tur a ni a, mi zawng zawng kan zah tur a ni, eg chang hmasa lama kan hmuh ang chi. Rilru hriselna atan leh mihring dikna chanvo atan pawh lungphum tha tak a nei a ni.

   Amaherawhchu, mihring damna pawh hi rilru lam chauh ni lovin taksa lam thilah a innghat bawk. Chaw a tlachham a nih chuan, a hriselna a that loh chuan, a damloh laia inenkawlna a dawng lo a nih chuan hei hian damna a ti tlem a ni. Heng thilte hi midangte mihring dikna chanvo zah lo khawtlang nunah a thleng ngai lo fo thin.

   Nun dinhmun khirh tak tuar mite chungchânga Bible kaihhruaina chu eng nge ni? Thuthlung Thar lamah hian he thupui chungchangah hian zirtirna leh chang tam tak a awm a. Isua leh tirhkohte zirtirnaah pawh an lang. Mi rethei, damlo emaw, harsatna tawk emaw tanpui turin min ngen a ni. Buaina awm chhun chu kan bawhzui zawih zawih vang a ni. Kan rinna hi kan ṭhenawmte thleng pawha zau thei khawpa hmantlak a ni fo lo:

 

- (Marka 14:7) 7 Mi retheite chu i hnenah i awm reng si a, i duh hun apiangah an thatna i ti thei a, kei erawh chu i nei reng reng lo.

 

- (1 Johana 3:17,18) Nimahsela, tu pawh he khawvêl ṭhatna nei a, a unaupa mamawh a hmuh a, a laka a khawngaihna rilte chu a khâr a, Pathian hmangaihna chu engtin nge amahah a awm?

18 Ka fate u, tawngkam emaw, tawngin emaw i hmangaih suh ang u; thiltih leh thutakah erawh chuan.

 

- (Jakoba 2:15-17) Unau emaw, unaunu emaw saruak, ni tin ei tur tlachham a nih chuan, .

16 Tin, in zînga pakhatin an hnênah, “Thlamuang takin kalsan rawh u, in lum a, in tuiin awm rawh u; nimahsela, taksa tana thil tulte chu in pe lo; eng nge a hlawkna?

17 Chutiang bawkin rinnain thiltih a neih loh chuan a thi a, amah chauhvin a awm a ni.

 

- (Tit 3:14) 14 Tin, kan mite pawhin thil \hate chu rah chhuah loh a nih loh nan a \ul anga hman \angkai taka vawn reng chu zir rawh se.

 

Mahse, ṭhenkhat chuan a hmaa Bible zirtîrnate chu an zui a ni. Chuvângin, Kristian ṭanpuina pâwl tam tak a lo piang chhuak ta a ni. Entîr nân, Kristian thinlung lum tak Henri Dunant-a’n indona hmuna hliam tuarte dinhmun a hmuh a, chu chu tihziaawm dân tûr a ngaihtuah ṭan khân Red Cross a lo piang a. Sipai lam leh damdawi lam enkawlna tlangpui siam\hattu Kristian Pathian ngaihsak tak Florence Nightingale pawhin he hmunah hian hna a thawk ve bawk. Tin, Salvation Army dintu William Booth leh Save the Children dintu Eglantyne Jebb te pawh hriat hlawh tak tak an ni. He pawl hnuhnung zawk hi Jebb-a’n Indopui I hnua Central European naupang riltam tak takte tana a thawh lai khan a lo piang a ni.

   Rinna hmantlakzia entirna pakhat chu John Wesley-a hi a ni a, ani hi thuhriltu lar tak leh kum zabi 18-naa Methodist movement pa a ni. A thununna hnuaiah England chuan politics, khawtlang leh sum leh pai lama hmasawnna nasa tak nen khawtlang nun siam\hatna tak tak a tawng thei a ni. Khawtlang nun dik lohna leh retheihna an tihziaawm a, mi sang tam tak nunphung an chawisang a ni. Historian J. Wesley Bready-a pawhin Wesley unaute siam\hatna movement chuan England chu France rama revolution leh tharum thawhna ang chiaha a luh theih loh phah niin a chhut a:

 

Wesley-a thuchah chuan chanchin \ha huapzo a nihzia a sawi uar hle a. Mihring thlarau chhandamna tur chu a tawk lo va, rilru, taksa leh mihring chenna hmun pawh a danglam a ngai a ni.

   Wesley-a ngaihdan avang hian Britain rama a hnathawh chu Chanchin |ha hril aiin a tam zawk hle. Damdawi dawr, lehkhabu dawr, zalenna sikul, hmeithai awmna hmun a hawng a, saltanna dodaltu lar ber William Wilberforce-a a pian hma daih tawh khan saltanna dodal turin a tho chhuak a ni. Wesley-a chuan civil leh sakhaw zalenna a chawisang a, mi retheite chu eng ang taka tihduhdah nge an nih tih hriat tumin mipui a tiharh a ni. Spinning leh handicraft workshop a din bakah amah ngeiin damdawi lam a zir bawk a, mi harsa zawkte tanpui nan a hmang bawk.

   Wesley-a hmalakna avang hian hnathawkte ‘rights’ tihchangtlun bakah hnathawhna hmuna himna dan siam a ni bawk. British Prime Minister hlui David Lloyd George chuan kum za chuang zet chu Methodist-te chu trade union movement-a hruaitu lian ber an nih thu a sawi.

   ... Robert Raikes-a chuan hnathawk fate sikul kal theihna hun remchang pek a duh avangin Sunday School tan a tum a ni. Wesley-a harhnain a nghawng mi dangte chuan naupang nu leh pa nei lo enkawlna hmun te, rilru lam damdawi in te, damdawi in te, leh tan in te chu an siam\hat a. Entirnan, Florence Nightingale leh Elizabeth Fry-i te chu damdawi lam enkawlna leh jail kalphung siam chhuah leh tihchangtlunna avanga hriat hlawh tak an ni. (10) .

 

 

References:

 

1. Pirjo Alajoki: Naiseus vedenjakajalla, p. 21,22

2. Mia Puolimatka: Minkä arvoinen on ihminen?, p. 130

3. David Bentley Hart: Ateismin harhat (Atheist Delusions: The Christian Revolution and its Fashionable Enemies), p. 224,225

4. Pekka Isaksson & Jouko Jokisalo: Kallonmittaajia ja skinejä, p. 77

5. Matti Korhonen, Uusi tie 6.2.2014, p. 5

6. Rodney Stark: The victory of reason. How Christianity led to freedom, capitalism and Western Success. New York, Random House (2005), p. 233

7. David Bentley Hart: Ateismin harhat (Atheist Delusions: The Christian Revolution and its Fashionable Enemies), p. 65

8. Lennart Saari: Haavoittunut planeetta, p. 104

9. Parris, M., As an atheist, I truly believe Africa needs God, The Times Online,

www.timesonline.co.uk, 27 December 2008

10. Loren Cunningham / Janice Rogers: Kirja joka muuttaa kansat (The Book that Transforms Nations), p. 41

 


 


 

 

 

 

 


 

 

 

 

 

 

 

 

Jesus is the way, the truth and the life

 

 

  

 

Grap to eternal life!

 

Other Google Translate machine translations:

 

Kum maktaduai tam tak / dinosaur / mihring evolution?
Dinosaur te tihchhiat
Science tihsual a ni: Pathian awm ring lo theories of origin leh kum maktaduai tam tak
Engtik lai khan nge dinosaur te hi an dam?

Bible chanchin
Tuilêt chu

Kristian rinna: science, mihring dikna chanvo
Kristianna leh science lam
Kristian rinna leh mihring dikna chanvo

Khawchhak sakhaw hrang hrang / New Age
Buddha nge Buddhism nge Isua?
Piantharna hi a dik em?

Islam sakhua a ni
Muhammad-a thupuan leh nun
Islam leh Mecca ramah te milem biakna a ni
Koran hi a rintlak em?

Ethical chungchanga zawhnate
Homosexuality atanga zalen rawh
Gender-neutral inneihna
Nau pai hi thil sual tih a ni
Euthanasia leh hun laia chhinchhiahna te

Chhandamna
Save theih i ni