|
|
|
This is a machine translation made by Google Translate and has not been checked. There may be errors in the text. On the right, there are more links to translations made by Google Translate. In addition, you can read other articles in your own language when you go to my English website (Jari's writings), select an article there and transfer its web address to Google Translate (https://translate.google.com/?sl=en&tl=fi&op=websites).
Te whakapono Karaitiana me nga tika tangata
Pānuihia pehea te whakapono Karaitiana i pai ake ai nga tika tangata me nga tikanga o te tangata
- (1 Cor 6:9) Tena ranei kahore koutou i te matau, e kore te hunga whakahere he e whiwhi ki te rangatiratanga o te Atua? Kei tinihangatia …
- (2 Tim 2:19) 19 Ahakoa ra e u ana te turanga a te Atua, ko tona hiri hoki tenei, E matau ana te Ariki ki ana ake. Me tenei hoki, Kia mawehe ke i te he nga tangata katoa e whakahua ana i te ingoa o te Karaiti .
- (Mat 22:35-40) Na ka ui tetahi o ratou, he kaiwhakaako i te ture, ka whakamatautau i a ia, ka mea, 36 E te Kaiwhakaako, ko tehea te kupu nui o te ture? 37. Ka mea a Ihu ki a ia, Kia whakapaua tou ngakau, tou wairua, tou hinengaro, ki te aroha ki te Ariki, ki tou Atua. 38 Ko te tuatahi tenei, ko te kupu nui. 39 He rite ano te tuarua ki tenei, Kia aroha koe ki tou hoa tata, ano ko koe . 40 Kei runga i enei kupu e rua e iri ana te ture me nga poropiti.
- (Mat 7:12) Na ko nga mea katoa, e pai ai koutou kia meatia e nga tangata ki a koutou, meatia hoki e koutou ki a ratou: ko tenei hoki ta te ture me ta nga poropiti.
Ko tetahi o nga whakaaro o te Tai Hauauru hou ko te whakarere i te Atua me te whakapono Karaitiana ko te whanaketanga o te morare me te ahurea. Ka whakaaro pea nga tangata atawhai me nga tangata e kaha ana ki te titiro ki te ao maori ka tino pai ake te ao ina whakarerea e te tangata te Atua. Ka arahi ki te herekore, ki te ao, ki te hapori ataahua, ki te waahi e whakanuia ana te whakaaro. I te iti rawa ko te pehea te tini o nga tangata e paopao ana ki te whakapono Karaitiana. E rave rahi atoa paha tei faahiti i te mau hape i ravehia i nia i te i‘oa o te Kerisetianoraa e te Atua ma te ore e ite e no te taivaraa i te Atua aore ra aita te mau haapiiraa a Iesu e a te mau aposetolo i peehia. E ere no te mea ua peehia te mau haapiiraa a Iesu e ta te mau aposetolo, no te mea râ aita ratou i peehia. Aita teie taa-ê-raa faufaa i taahia e te mau taata faahapa e rave rahi no te faaroo Kerisetiano. Engari me pehea? Kua whai hua pai, kino ranei te whakapono Karaitiana ki nga tika tangata me te mana tangata? Ka tirohia tenei i runga i etahi tauira, penei i te mana o te wahine, te reo tuhituhi, te whanautanga o te reo tuhituhi, me te whakaturanga o nga kura me nga hohipera. Te faaite ra te reira i te huru maitai o te faaroo Kerisetiano i roto e rave rahi tuhaa. Ko nga whenua i whai waahi nui ai te whakapono Karaitiana ko nga whenua e tino pai ana te neke atu o nga tangata ki reira. I roto i a raatau, ko nga tika tangata me nga ahuatanga ohaoha kua pai ake i era atu waahi.
Ua haaparuparu anei aore ra ua haamaitai anei te faaroo Kerisetiano i te tiaraa o te mau vahine? Tuatahi, he pai ki te aro ki te mana o te wahine, i te mea kua tautohetohe etahi mo te kino o te Karaitiana ki te mana o te wahine. Kua whakaekea e ratou te whakapono Karaitiana, e kii ana he patereareha, kua ngoikore te turanga o nga wahine. Ko tenei whakapae na nga mema o te roopu wahine me etahi atu kua rite te whakaaro. E whakaaro ana enei tangata ko te mana o te wahine kei runga i tana mahi i te ahua o te tane (hei tauira, te tohungatanga wahine) ehara i te mea e tika ana mo ia ake, ina koa ma te Karaiti. Ki tenei whakaaro, ko te uaratanga o te wahine ka ine anake ma tona rite ki te tane, kaua ki te wahine anake. Heoi ano, he mea whakahē ko nga mema ano o te roopu wahine e kii ana hei kanohi mo nga wahine kei te kaha tohe mo te materoto, ko te whakakore i te tino wahine. Ko te wahine pono karekau e uru ki te patu i te tamaiti i roto, i waho ranei o te kopu o te whaea. Engari, ko te whanaungatanga tata i waenga i te whaea me nga tamariki me te manaaki tamariki he wahine hauora. Kua warewarehia e nga rangatira o te kaupapa wahine i tenei wa. Ko tetahi atu raruraru i whai ake i te wa e kaha ana te mahi a te roopu wahine ko te pikinga o te maha o nga whaea takakau. Ua matau-atoa-hia te reira i roto i teie nei ui, i te mea e ua faaruehia te mau faaueraa tumu Kerisetiano e te vai-mau-raa o te faaipoiporaa. He maha nga wahine kei raro i te taumahatanga nui atu i era i mua i te wa o te kaupapa wahine o naianei. Kare ano i ngawari, engari i kino ake to ratau ahuatanga.
He kaiwhakaari me te kaituhi a Eppu Nuotio me te kairangahau a Tommi Hoikkalamatapakihia te rangirua mo te hononga tane me te wahine. Kei te miharo a Hoikkala he aha i timata ai te pakaruhanga o te whanau karihi i te wa i whiwhi mana ake nga wahine. E whakapono ana ia ka tata tonu ka pa ki a Finland nga ahuatanga e pa ana ki a Sweden: ko te nuinga o te whanau he whaea kotahi me tana tamaiti kotahi. I pirangi nga wahine ki te wetekina mai i te ahuatanga kaore he herekoretanga ki te whiriwhiri, ka mutu i roto i te waahi karekau he herekore ki te whiriwhiri. (...) E rave rahi mau vahine tei rohirohi no ta ratou mau ohipa i te fare, te haapiiraa e te ohipa poto. Ko te whakaaro a Hoikkala ko enei raruraru i roto i nga whanaungatanga i puta mai i te mea kaore e taea e nga tane te mau ki nga wahine kua angitu. I te heke iho o te manawanui o te tangata, ka heke ano to ratou paepae ki te wehe. He tikanga whakarere a Finland inaianei. (1)
Me pehea te hitori me te mana o nga wahine? He maha nga tangata e whakahee ana ki te whakapono Karaitiana na te mea e kii ana ratou kua ngoikore te waahi o nga wahine. Heoi ano, kaore tenei tautohetohe e tu ki nga whakaaro o mua. No te mea, ia faaauhia i te mau vahine i roto i te mau totaiete Heleni e Roma, mea maitai a‘e te tiaraa o te mau vahine Kerisetiano. Ko tetahi tauira mai i te ao tawhito ko te whakarerenga o nga peepi kotiro. I roto i te Emepaea o Roma, e peu matauhia ia rave i te mau faanahoraa utuafare na roto i te faarueraa i te mau fanau apî. Ko te mate o nga kotiro otira. Ko te mutunga mai, ka hee te nui o te whanaungatanga o nga tane me nga wahine, a, e kiia ana he kotahi rau e toru tekau nga tane mo ia rau wahine i roto i te hapori o Roma. Heoi, i whakarereke te whakapono Karaitiana i te ahuatanga me te whakapai ake i te ahua o nga wahine o mua. I to te mau Kerisetiano opani i te haamaruaraa tamarii e te haapohe i te mau aiû fanau apî, ua haafifi te reira i te oraraa o te mau tamahine. He rite tonu te atawhai o nga kotiro ki nga tama tane. Na tenei i pai ake ai te whanaungatanga o nga tane me nga wahine. Ko tetahi atu tauira ko te marena tamariki me nga marena kua whakaritea i te wa o te tamarikitanga. I roto i te hapori tawhito, he mea noa ki te akiaki i nga kotiro ki te marena i a ratau e pakeke ana, i mua atu ranei o tera. Ua parau o Cassius Dio Heleni, tei papai i te aamu Roma, e ua ineine te hoê tamahine i te faaipoipo i te 12raa o to ’na matahiti: “E riro te hoê tamahine faaipoipohia hou te 12raa o to ’ na mahana fanauraa ei hoa ture i te 12raa o to ’na mahana fanauraa.” Ko te whakapono Karaitiana i pa ki tetahi huarahi i taea ai e nga wahine te marena i muri mai ka whiriwhiri i a raatau ake hoa. Ko ta matou tauira tuatoru e pa ana ki nga pouaru wahine, he rawakore o ratou ahuatanga i roto i te ao tawhito (penei i nga wa o Inia o enei ra, kua tahuna oratia nga pouaru wahine). Ko ratou tetahi o nga roopu whakaraerae me te iti rawa o te waimarie, engari ko te Karaitiana i pai ake o raatau oranga. I karangahia te hapori ki te tiaki i nga pouaru pera i ta ratou tiaki i nga tamariki kua warewarehia. Na tenei i pa ki te horapa o te Karaitiana i roto i te rangatiratanga o Roma. Te mau Ohipa e te mau Episetole, ei hi‘oraa, e fanau mai te huru o te mau vahine ivi (Te Ohipa 6:1, 1 Tim 5:3-16, Iakobo 1:27). Tuawha, he whakaakoranga kei roto i te Kawenata Hou mo nga tane kia aroha ki a ratou wahine, pera me te Karaiti i aroha ki te hahi. Mena he mea kino tenei ki nga wahine, me korero mai nga wahine wahine o naianei he aha te he. E ere anei te here o te tane i ta ’na vahine mai ta te mau vahine atoa e hinaaro i roto i te faaipoiporaa?
- (Eph 5:25, 28) E te mau tane ra, e aroha outou i ta outou mau vahine, mai te Mesia atoa i here i te ekalesia, e ua horoa ia ’na iho no te reira. 28 Me aroha e nga tane a ratou wahine me te mea ko o ratou tinana ake ano. Ko te tangata e aroha ana ki tana wahine e aroha ana ki a ia ano.
Te pae, e tia ia haamana‘ohia e mea rahi noa te tuhaa o te mau vahine i rotopu i te mau pǐpǐ a Iesu. Ko te ahua tenei i nga rautau tuatahi me era atu. Ahiri aita te faaroo Kerisetiano i faatupu i te hoê maitairaa i roto i to ratou oraraa, no te aha ïa te reira i tupu ai? He aha ratou i hiahia ai ki tenei mea mena ka mohio ratou ko te whakapono Karaitiana kei raro i te wahine? Ko te meka, ko te tikanga i pai ake ai to ratau oranga. I tua atu, ko te mea he nui te mahi a nga wahine i roto i te maha o nga kaupapa whakaoranga Karaitiana. Ko te tauira pai ko te whakaoranga o te Penetecostal me te Ope Whakaora. Ua rave te mau vahine i te hoê ti‘araa faufaa e ua haaparare i te evanelia i te mau vahi aita i nava‘i te tane.
Kua tuhia e te ahorangi o te matauranga hapori me te whakapono, a Rodney Stark, he pukapuka e pa ana ki te tipu me te angitu o te Karaitianatanga, a, i tātarihia ano e ia te hiranga o te wahine ki te horahanga o te Karaitiana. E ai ki a Stark, he pai te mana o nga wahine Karaitiana mai ano i te timatanga o te Karaitiana. Ua fana‘o ratou i te tiaraa teitei a‘e e te parururaa, ei hi‘oraa, i to ratou mau hoa tuahine Roma, e mea teitei a‘e to ratou tiaraa i to te mau vahine Heleni. Karekau hoki i whakaaetia te materoto me te patu i nga kohungahunga hou i roto i nga hapori Karaitiana - i tino rahuitia e rua. No reira, i tino paingia te whakapono Karaitiana ki nga wahine, (Chadwick 1967; Brown, 1988) ka horapa, ina koa na nga wahine poha ki a ratou tane.(2)
Taa ê atu i te reira, e mea faufaa ore ia huna i ta te mau etene patoi i te Kerisetianoraa i farii ma te huna ore: e ua ume mai teie haapaoraa apî i te rahiraa o te mau vahine e e rave rahi mau vahine tei fana‘o i te tamahanahanaraa na roto i te mau haapiiraa a te amuiraa ta te mau haapaoraa tahito i ore i nehenehe e horoa. Ka rite ki taku i korero ai, i whakaaro a Kelsos ki te nui o nga wahine i roto i nga Karaitiana hei tohu mo te koretake me te ahua kino o te Karaitiana. Ua faahapa o Julianus i te mau tane no Antiokia i roto i ta ’na papairaa mo‘a Misopogon no te vaiihoraa i ta ratou mau vahine ia haamâu‘a i ta ratou mau tao‘a i nia i “te mau taata no Galilea” e te feia veve, o tei haamo‘ehia i te faaoaoa-rahi-raa i te mau Kerisetiano “te faaroo ore i te Atua”. A pera tonu. Eita te mau haapapuraa no nia i te Kerisetianoraa matamua e vaiiho noa i te mau mana‘o feaa e e haapaoraa te reira, i tino whakapoapoahia nga wahine, a, karekau e horapa tata ki te whanui me te tere me te kore e rite te tokomaha o nga wahine. (3)
He aha te tohungatanga wahine me te whakaaro kino ki a ia? Te taa ra e rave rahi Kerisetiano i roto i te Bibilia e no te taata ana‘e teie ohipa ( Tim. 1, 3:1-7; Tito 1:5-9 ). Ehara i te mea mo nga wahine e kiia ana he iti engari he rereke nga mahi a nga tane me nga wahine. Mea faufaa atoa ia tapao e mea nafea to Iesu ohiparaa. I te nuinga o te wa ka whakaaro te tangata he pai a Ihu, he tangata pai ia. He tane, he wahine ano tana. Teie râ, te hoê mea faufaa, ua maiti Iesu i te mau tane ana‘e ei aposetolo ( Mat. 10:1-4 ), eiaha râ te mau vahine. Kare a Ihu i whai i te tauira o nga wahine o enei ra i konei, ahakoa he tino aroha ia ki nga tangata katoa, ahakoa te ira tangata. No te aha ïa e haapao ai i te hi‘oraa ta Iesu i horoa? Ko te take nui ko Ihu ehara i te tangata anake engari ko te Atua te whakapaipai G. Ko ia te Atua nana i hanga nga mea katoa, i haere mai i te rangi (John 1: 1-3,14). Na Ihu tonu i mea: " Ka mea ia ki a ratou, No raro koutou; no runga ahau: no tenei ao koutou, ehara ahau i tenei ao. 24 Koia ahau i mea ai ki a koutou, E mate koutou i roto io koutou hara: ki te kore hoki koutou e whakapono ko ahau ia, ka mate koutou i roto io koutou hara. ( Ioane 8:23, 24 ). No reira, mai te peu e o Iesu te Atua o tei horoa i te hi‘oraa no te mau aposetolo matamua, eiaha tatou e tâu‘a ore i teie tumu parau ma te haapeapea e e parau e aita e auraa to te reira. E au ra e te patoi atoa nei te feia e parau ra no nia i te aifaito ore i roto i teie tumu parau i teie mahana i te tahi atu mau haapiiraa ta Iesu i horoa mai. E rave rahi o ratou aita e tiaturi ra i te po auahi aore ra i te tahi atu mau tumu Bibilia ta Iesu i haapii. Te parau nei ratou e mea haavare ratou e te mana‘o ra e mea paari a‘e ratou ia Iesu. Ehara ianei tenei i te ahua whakahihi? E nehenehe te hoê taata e ui i taua huru taata ra no te aha oe i riro ai ei melo no te hoê paroita e aore ra no te hoê ekalesia mai te peu e aita oe e tiaturi ra i te mau tumu parau ta Iesu i haapii? E mau tahu‘a faraoa taua mau taata ra e “te feia faatere matapo o te matapo” mai te reira te huru i te tau o Iesu. he aha i te wa o Ihu. I te tahi a‘e pae, mai te peu e o outou te huru taata o te ore e farii i teie tumu parau, eiaha e patoi i te ora mure ore no te reira! Kei te karanga te Atua ki a koe ki tona rangatiratanga mutunga kore, no reira kaua e paopao ki tenei piiraa mo tera mea!
Te mana o nga tamariki.
Kaua e kohuru te tamaiti ma te materoto, kaua ano hoki e patu i te tamaiti i te whanautanga (Episetole a Panapa, 19, 5).
Kaua e kohurutia te hua o te kopu ma te materoto, kaua ano hoki e kohuru te kohungahunga kua whanau mai (Tertullian, Apologeticum,9,8:PL 1, 371-372)
Tuarua, ko te Karaitiana i whakapai ake i nga tika tangata o nga tamariki. I runga ake nei, i korero matou he aha te whakarerenga o nga kohungahunga whanau hou he mahi noa i roto i te hapori tawhito. He mea noa i roto i nga akomanga hapori katoa, a ko te tikanga ko te tuku i te papa o te whanau ki te whakatau i roto i te wiki tuatahi o te oranga o te whanau hou mena ka whakaaetia ia kia ora. Mena he kotiro te tamaiti, he haua, he kore hiahia ranei, he maha tonu nga wa ka whakarerea. I etahi wa ka whakatipuhia etahi o nga tamariki kua whakarerea hei wahine kairau, hei taurekareka, hei kaipahua ranei, e whakaatu ana i to ratou ahua whakaraerae. Na te whakapono Karaitiana i pai ake te ahua o nga tamariki. Ko te mutunga mai, ka timata te tangata ki te whakarere i ta ratou tikanga whakarere, ka kiia ko nga tamariki he tangata tino tangata, he tangata tino tika. Ko nga tamariki kua whakarerea i kohia mai i nga tiriti, ka hoatu he waahi hou ki te ao. I te mutunga, ka whakarereketia ano nga ture: i te 374, i te wa o te emepera Valentinian, ka waiho te whakarere tamariki hei hara.
Te taurekareka. I te wa i pai ake ai te whakapono Karaitiana i te tuunga o nga wahine me nga tamariki, i pai ake ano te ahua o nga pononga me te mutunga i uru ki te ngaro o tenei whare. I roto i te Emepaea o Roma, ua parare roa te faatîtîraa e i roto atoa i te mau oire Heleni, 15-30 i nia i te hanere o te mau melo o te totaiete tei riro ei tîtî aita e tiaraa tivila, tera râ, na te faaroo Kerisetiano i taui i te huru tupuraa. He maha nga tangata i tenei ra e whakahee ana i te Middle Ages e tapaina ana ko te Dark Ages, engari i taua wa ka ngaro te mahi taurekareka i Uropi, haunga etahi rohe tata. He aha te mahi pononga o te tau hou? I enei wa, he korero whakaute mo te wa o te Maramatanga, engari i te wa i timata ano te mahi taurekareka, i tino nui rawa atu tenei whare i te wa o te Maramatanga. He wa pouri mo etahi roopu tangata. Heoi, na nga kanohi o te Karaitiana whakaoranga, penei i nga Quakers me nga Metoriti, i awhina ki te aukati i te mahi pononga i Ingarangi me etahi atu whenua. I whakapai ake i nga tika tangata:
Ka noho tonu te mahi taurekareka, ka horapa haere puta noa i te Ao o te Maramatanga i roto i nga tau e wha o te rautau 1800 . No te mutunga o te rau tau ka puta nga pire tuatahi hei whakakore i te mahi taurekareka i roto i nga koroni nui. I timata te kaupapa whakakore i Ingarangi, na nga roopu Karaitiana e rua, Quakers me Methodist. E ai ki a ratou whakapuakanga me nga whakatau i kiia he hara te mahi taurekareka, kaua ki te takahi i nga tika tangata. (4)
Te manapori me te pumau o te hapori
- (1 Tim 2:1, 2) Na, ko taku whakahau tenei i te tuatahi o nga mea katoa, kia puta nga inoi, nga karakia, nga inoi wawao, nga whakawhetai, mo nga tangata katoa; 2 Mo nga kingi, mo te hunga whai mana katoa; kia ata noho marie ai tatou i runga i te karakia pai, i te ngakau tika.
Te a‘o maira te rata matamua ia Timoteo ia pure no te feia mana toroa ia aratai te reira i te hoê oraraa hau. Mea maitai a‘e i te mea te vai ra te arepurepuraa i roto i te totaiete, te haavîraa otia ore, aore ra te orure hau tamau i te feia faatere. He pai ake mo nga whanaketanga ohaoha me etahi atu whanaketanga e ngana ana nga kaiarahi mo te pai. Ua parau te tahi mau aivanaa e na te ohipa mitionare Kerisetiano tei rave i te hoê tuhaa maitai i roto i te tupuraa o te hau manahune e te vai-mau-raa o te totaiete. Kua kitea tenei i nga whenua o Awherika me Ahia. I nga waahi kua kaha te mahi mihinare, he pai ake te ahuatanga o tenei ra i nga waahi kua iti ake, kua kore ranei te paanga o nga mihinare. Ka puta ki mua i roto i nga take penei i te mea kua kaha ake te whakawhanaketanga o te ohanga i roto i nga waahi miihana i enei ra, kua pai ake te ahua o te hauora, kua iti te mate o nga tamariki, kua iti te pirau, kua kitea te reo matatini, kua ngawari ake te uru ki te matauranga i era atu waahi. I Europa e i Marite Apatoerau, ua tupu te hoê â huru tupuraa i mutaa iho, e mea papu e ua ohipa atoa te faaroo kerisetiano i roto i te reira.
Kairangataiao: Na te mahi mihinare i timata te manapori
E ai ki a Robert Woodberry, te ahorangi kaiawhina i te Whare Wananga o Texas, ko te paanga o nga mahi mihinare a nga Porotetani i te tekau tau atu i 1800 me te timatanga o te 1900 i runga i te whanaketanga o te manapori kua tino nui ake i nga whakaaro o mua. Maoti i te rave i te hoê tuhaa iti i roto i te tupuraa o te hau manahune, e tuhaa rahi ta te mau mitionare i roto e rave rahi mau fenua no Afirika e no Asia. Te faaite ra te vea Christianity Today i te reira. Kua rangahau a Robert Woodberry i te hononga i waenga i te mahi mihinare me nga take e pa ana ki te manapori tata mo te 15 tau. E ai ki a ia, i reira nga mihinare Porotetani i whai mana nui. I reira kua kaha ake te whakawhanaketanga o te ohanga i enei ra, a he pai ake te ahua o te hauora i nga waahi, he iti ake te mana o nga mihinare, kaore ranei. I roto i nga waahi kei te nuinga o nga hitori o nga mihinare, kei te iti ake te mate o nga tamariki i tenei wa, he iti te pirau, he nui ake te reo tuhituhi me te ngawari ake te uru ki te matauranga, ina koa mo nga wahine. E ai ki a Robert Woodberry, na nga Karaitiana whakaoranga Porotetani i whai hua pai. Engari, ko nga minita mahi a te kawanatanga me nga mihinare Katorika i mua i te tekau tau atu i 1960 karekau he paanga pera. Ko nga mihinare Porotetani he kore noa te mana o te kawanatanga. “Ko tetahi ahua nui i roto i te mahi mihinare e pa ana ki te koroni. - - Heoi, ko nga kaimahi Porotetani, kaore i utua e te kawanatanga, i aro nui ki te koroni”, e ai ta Woodberry ki Christianity Today. Ko nga mahi roa a Woodberry kua whakanuia. I roto i etahi atu, kua kite te ahorangi rangahau a Philip Jenkins o te Whare Wananga o Baylor i nga korero e whai ake nei mo te rangahau a Woodberry: "I tino whakamatau ahau ki te rapu waahi, engari kei te mau tonu te ariā. E mana rahi to te reira i nia i te mau maimiraa na te ao nei no nia i te Kerisetianoraa.” E ai ki te moheni Christianity Today neke atu i te tekau nga rangahau i whakakaha ake i nga kitenga a Woodberry. (5)
Hara me tona nui
- (Mat 22:35-40) Na ka ui tetahi o ratou, he kaiwhakaako i te ture, ka whakamatautau i a ia, ka mea, 36 E te Kaiwhakaako, ko tehea te kupu nui o te ture? 37. Ka mea a Ihu ki a ia, Kia whakapaua tou ngakau, tou wairua, tou hinengaro, ki te aroha ki te Ariki, ki tou Atua. 38 Ko te tuatahi tenei, ko te kupu nui. 39 He rite ano te tuarua ki tenei, Kia aroha koe ki tou hoa tata, ano ko koe . 40 Kei runga i enei kupu e rua e iri ana te ture me nga poropiti .
- (Luka 18:20, 21) Ua ite oe i te mau faaueraa , Eiaha e faaturi, Eiaha e taparahi i te taata, Eiaha e eiâ, Eiaha e pari haavare, E faatura i to metua tane e to metua vahine. 21 Na ka mea ia, Kua rite i ahau enei katoa no toku tamarikitanga ake.
- (Rom 13:8, 9) Kaua e nama ki tetahi, ko te aroha anake tetahi ki tetahi: ko te tangata hoki e aroha ana ki tetahi atu, kua whakaritea e ia te ture. 9 Ko tenei hoki, Kaua e puremu, Kaua e patu tangata, Kaua e tahae, Kaua e whakapae teka, Kaua e apo; a ki te mea tera atu ano tetahi kupu ako, kua marama te kupu ki tenei kupu, ara, Kia aroha koe ki tou hoa tata, ano ko koe.
Ko te taumata o te taihara he paanga ki nga tika tangata. Ko te iti o te hara, ka kaha ake te noho pumau o te hapori me te kore he mahi kino ki etahi atu. He aha te paanga o te whakapono Karaitiana ki runga i te hara? Mena he pono, me whai hua ki te whakarereketanga pai o te tangata me te whakaiti i te he ki etahi atu. He maha nga amuamu e pa ana ki nga kino o nga hapori, engari ko te rongopai me te karanga ki te ripeneta (cf. kupu a Ihu, Luke 13: 3: "... engari, ki te kore koutou e ripeneta, ka pera ano koutou katoa te mate.) He kaha pai mo te huringa. Hau atu â, ma te pee i te faaueraa rahi roa ’‘e no nia i te hereraa i te taata-tupu, ma te apeehia e te tahi atu mau faaueraa, e iti mai te ohipa ino. I te wa e arohaina ana, e whakanuia ana te hoa tata, kaore he mahi he ki a ia. Ko te maimoatanga tika o te hoa tata te turanga mo te whakaiti i te hara. No reira mai te peu e e haaputapû te hoê taata i te Atua, e tia i te reira ia faatupu i te hoê tauiraa maitai i roto ia ’na. Ko nga tangata pouri me te kawa ka kaha ake te pai ake, ka taea e te kahunga te aukati i te whakamahi tarukino me te tahae. Ka whai hua te kaipetipeti i tua atu i nga keemu, ka taea ranei e te kaiwhakatuma te aukati i nga mahi kaiwhakatuma. He panonitanga ka whai paanga pai ki te oranga o ratou ake me etahi atu. Te faaite ra te hoê hi‘oraa iti e nafea te Atua e nehenehe ai e taui i te oraraa o te taata e rave rahi. Ko te tauira e whakaatu ana i te tini o nga tangata kua huri i roto. No te rau tau 1800 te whakaahuatanga mai i te pukapuka a Charles G. Finney Ihmeellisiä herätyksiä .
Kua korerotia e ahau kua tino rereke te ahuatanga o te morare na roto i tenei whakaoranga. He hou te pa, he pai te ohanga me te pukumahi engari ki tonu i te hara. Ko te taupori he tino mohio me te hiahia nui engari i te wa e pakaru ana te whakaoranga i roto i te taone nui ma te kawe mai i nga mano tini o ona tangata tino whakamiharo, tane me nga wahine, ki te tahuri, ka puta he huringa tino whakamiharo mo te raupapa, te rangimarie me te morare. I korero ahau ki tetahi roia i nga tau maha i muri mai. I hurihia ia i roto i tenei whakaoranga, a he kaiwhiu mo nga keehi taihara. Na tenei tari, i tino mohio ia ki nga tatauranga taihara. Ua parau oia no nia i te tau o teie faaapîraa, “Ua hi‘opoa vau i te mau papai no nia i te ture ohipa ino e ua ite au i te hoê parau maere mau: i te mea e ua tupu to tatou oire e toru taime rahi a‘e i muri a‘e i te mau tau o te faaapîraa, aita i tae i te toru o te mau faahaparaa i to na mua ’‘e. He tino whakamiharo te hua o te whakaoranga i runga i to taatau hapori. ”(…) (...) Ua iti mǎrû noa te mau patoiraa a te huiraatira e te taata iho. I Rochester kaore au i mohio ki tetahi mea. He nui ano te haerenga mai o te whakaoranga, he tino kaha, he nui te neke haere o nga whakaoranga, a he wa ano te tangata ki te mohio ki a ratou ano me nga hua o aua mea ki te nui o te wehi ki te whakahee i a ratou pera i mua. Ua taa maitai a‘e te mau tahu‘a i te reira, e ua papu maitai i te feia iino e na te Atua ratou i rave. Ko tenei whakaaro mo ratou ka tino kitea, he tino marama te ahua o nga huringa, he tino rerekee, he "hanganga hou", ko te hunga tahuri, na te tino huringa i puta i roto i nga tangata takitahi me te hapori, a he mea pumau me te kore e taea te whakakore i nga hua.
He aha nga he o te hahi? He maha nga whakaponokore e kii ana kaore te whakapono Karaitiana e kawe mai i nga huringa pai, a ka tohu pea ratou ki nga mano tini o nga mahi he i runga i te ingoa o te Atua, i nga rau tau. I nia i te reira, ua papu ia ratou e aita e Atua. Te na ô ra ratou: “E ere anei i te mea maamaa ia tiaturi i te Atua i te mea e rave rahi te parau-tia ore i nia i to ’na i‘oa?” Heoi, karekau enei tangata e whai whakaaro
• e kore te hunga kino e whiwhi ki te rangatiratanga o te Atua: Tena ranei kahore koutou i te matau, e kore te hunga whakahere he e whiwhi ki te rangatiratanga o te Atua? Kaua e whakapohehetia… (1 Cor 6:9) • e kore a Ihu e whaki i te hunga hara: Ko reira ahau mea ai ki a ratou, Kahore rawa ahau i mohio ki a koutou: mawehe atu i ahau, e nga kaimahi i te kino. ( Mat 7:23 ) • i kii a Ihu, a Hoani Kaiiriiri, me nga apotoro ki te ripeneta. Ua parau atoa Iesu e : “Ia ore râ outou ia tatarahapa, e pohe atoa ïa outou.” ( Luka 13:3 ). • ua faaara Iesu eiaha e haru i te ‘o‘e e ua a‘o ia here i te mau enemi ( Mat. 26:52, 5:43, 44 ). • E rave rahi atoa tei tâu‘a ore i te mau parau a Paulo i faaara ai oia i te mau luko taehae e haere mai i muri a‘e i to ’na revaraa. Te faaite maitai ra teie mau parau a Paulo i te tupuraa o te aamu. Te faataa ra ratou i te mau senekele e te mau ohipa tia ore i ravehia na roto i te i‘oa o te Atua i tupu. E kore e taea te whakakahore e kore e tika a Paora. Hau atu â, ua faaite Paulo e e nehenehe te mau ohipa e faaite i te taata. Ua nehenehe atoa o ’na iho e parau ia vetahi ê e: “E au mau taeae, ia pee maite outou ia ’u, e a tapao i te feia e haere ra mai ia matou atoa na to outou hi‘oraa.” , Phil 3:17 .
- (Acts 20:29-31) E mohio ana hoki ahau ki tenei ka riro ahau, tera e puta mai ki a koutou he wuruhi nanakia, e kore nei e tohu i te kahui. 30 A ka whakatika ake etahi tangata i roto i a koutou ano, korero ai i nga mea parori ke, hei kukume i nga akonga kia whai ia ratou. 31 Na reira, kia mataara, kia mahara ano ki nga tau e toru kihai nei ahau i mangere ki te whakatupato i tenei, i tenei o koutou, i te po, i te ao, me te tangi ano ahau.
- (Tit 1:16) Ki ta ratou ki kua matau ratou ki te Atua; heoi ko a ratou mahi hei whakakahore ki a ia, he hunga whakarihariha ratou, he hunga tutu, e kore ano e rite ki nga mahi pai katoa.
Ko te matauranga me te reo matatini kaore i te hono tika ki nga tika tangata, engari ko nga whenua e ngawari ana te uru atu ki te matauranga me te reo matatini i te nuinga o te waa kua ahu whakamua i roto i nga tika tangata. Na he aha te hononga o te whakapono Karaitiana ki tenei kaupapa? He maha nga matapo kei konei. Kaore ratou i te mohio ko te nuinga o nga reo tuhituhi i Uropi me etahi atu whenua - me te maha o nga kura me nga whare wananga - i whanau mai i te mana o te whakapono Karaitiana. Ei hi‘oraa, i ǒ nei i Filelane, ua nenei o Mikael Agricola, te Reformer no Finland e te papa o te mau papai, i te buka ABC matamua e tae noa ’tu i te Faufaa Apî e te tahi atu mau tuhaa o te tahi atu mau buka o te Bibilia. I ako te iwi ki te panui i a raatau. I roto i te maha atu o nga iwi o te ao o te Tai Hauauru, kua puta te whakawhanaketanga na roto i tetahi tikanga rite:
Na te Karaitiana i hanga te ao o te Tai Hauauru. Ahiri te mau pǐpǐ a Iesu i faaea noa mai te hoê pǔpǔ ati Iuda paruparu, e rave rahi o outou tei ore i haapii i te taio e te toea i te taio i te mau otaro i papai-rima-hia. Ki te kore he whakapono i honoa ki te ahunga whakamua me te tauritenga morare, ka noho te ao katoa i tenei wa, kei reira nga hapori ehara i te pakeha i te tekau tau atu i 1800: He ao he maha nga tohunga whetu me nga tohunga ahuru, engari kaore he kaiputaiao. He ao nanakia kaore he whare wananga, peeke, wheketere, matakite, tumere me te piana. He ao, ka mate te nuinga o nga tamariki i mua i te rima o nga tau me te maha o nga wahine ka mate i te whanautanga - he ao ka noho pono i roto i te "Pouri". He ao hou i ara ake i nga hapori Karaitiana. Kaore i roto i te ao Islamic. Kaore i Ahia. Karekau i roto i te hapori "whakamaori" - i te mea kaore he mea pera. (6)
Kare ano hoki nga hohipera e pa ana ki nga tika tangata, engari ka pai ake te mana me te oranga o te tangata. I tenei waahi, he nui te mahi a te whakapono Karaitiana, no te mea he maha nga hohipera (tae atu ki te Ripeka Whero) i whanau mai i tona mana. Ko te aroha i homai e te Atua ki te hoa tata me te hiahia ki te awhina i nga tangata kei te tuara o te nuinga o nga hohipera:
I te roaraa o te anotau no Ropu, ua tapea te mau taata no te Order of Saint Benedict, hau atu i te piti tausani fare ma‘i i te pae Tooa o te râ o Europa ana‘e. Ko te rautau 12 he mea tino nui mo tenei ahuatanga, ina koa i reira, i te waahi whakahaere o te Ota a Hoani. Ei hi‘oraa, ua haamauhia te fare ma‘i rahi a te Varua Maitai i te matahiti 1145 i Montpellier, o tei riro oioi ei pu no te haapiiraa i te pae no te pae rapaauraa e te fare rapaauraa no Montpellier i te matahiti 1221. Taa ê atu i te rapaauraa, ua horoa teie mau fare ma‘i i te maa na tei poia e ua aupuru i te mau vahine ivi e te otare, e ua horoa i te mau tao‘a moni na te feia e hinaaro ra. (7)
Te faaite ra te tahi mau hi‘oraa no Afirika i te faufaaraa o te faaroo Kerisetiano. E rave rahi o te faahapa nei i te ohipa mitionare, tera râ, ua faatupu te reira i te tauiraa rahi e te vai papu i roto i te mau totaiete no Afirika. Ko te mutunga mai, kua timata ano te tipu o te ohanga, kua piki te oranga o te tangata. Ko te tuatahi o nga korero na Nelson Mandela. Ko te mea whakamutunga i tuhia e Matthew Parris, he kaitōrangapū rongonui o Ingarangi, he kaituhi me te kairīpoata i The Times, ko te taitara “As an Atheist, I really believe Africa need God,” and under the subheading, “Missionaries, not grants, are the solution to Afirika raruraru nui – te kuru o te tangata i te hinengaro wahangu.” Ko Parris tenei whakatau i muri i te noho tamarikitanga ki nga whenua rereke o Awherika me tana haerenga nui ki te whenua. Ko ia ano he tangata whakaponokore, engari i kite ia he pai nga hua o te mahi mihinare. Ko te mahi hapori me te tohatoha matauranga hangarau kaore pea e angitu, engari ka waiho te whenua ki te whakakotahitanga kino o Nike, he tohunga makutu, he waea pukoro, he maripi ngahere.
Matthew Parris: I whakahihiri ahau, i whakahou ake i taku whakapono kua memeha haere ki roto i nga mahi atawhai whenua. Heoi, ko te haerenga ki Malawi i whakahou ano i tetahi atu whakaaro, kua whakamatau ahau ki te whakakore i toku oranga katoa, engari he kitenga kaore i taea e au te karo mai i taku tamarikitanga i Awherika. Ka whakapohehe i aku ariā whakaaro, ka whakapakeke i te kore e uru ki taku tirohanga ki te ao, ka whakapohehe i taku whakapono e tipu haere ana kaore he Atua. Inaianei, i te mea he tangata whakaponokore ki te Atua, kua tino mohio ahau ki te nui o te paanga o te rongopai Karaitiana ki Awherika - kua wehe ke atu i nga whakahaere a te iwi, nga kaupapa a te kawanatanga, me nga mahi awhina o te ao. He iti noa enei. Ko te matauranga me te whakaako anake e kore e ranea. I Afirika, ua taui te Kerisetianoraa i te aau o te taata. E hopoi mai te reira i te tauiraa i te pae varua. He pono te whanautanga. He pai te huringa. …Ka kii ahau he whakama te mea ko te whakaoranga tetahi waahanga o te kete, engari ko nga Karaitiana ma me nga Karaitiana mangu e mahi ana i Awherika kei te whakaora i nga turoro, e ako ana i nga tangata ki te panui me te tuhi; a ko te tangata tino noho noa ka taea te titiro ki te hohipera miihana, ki te kura ranei, ka kii ka pai ake te ao me te kore ... Ko te tango i te horapa o te rongopai Karaitiana mai i te taurite o Awherika ka waiho i te whenua i runga i te aroha o te whakakotahitanga kino: Nike, te tohunga makutu, te waea pūkoro me te machete.
Te hauora me te oranga
- 1 (Ioane 3:11) Ko te korero hoki tenei i rongo ai koutou no te timatanga, kia aroha tatou tetahi ki tetahi.
- (Petero 1, 2:17) 17 A faatura i te taata atoa . Arohaina te teina. wehi ki te Atua. Whakahonoretia te kingi.
Ko te hauora me te oranga he take e tata ana ki nga tika tangata. Ina koa ko te oranga hinengaro e whakawhirinaki nui ana ki etahi atu tangata, ara, ki te ahua o to tatou ahua ki nga whanonga o etahi atu ki a tatou ano. I te nuinga o te waa, ki te mea he taiao whakatipu tautoko te tamaiti, he hoa me ona matua aroha, tera pea ka tipu ia hei pakeke e whakaae ana ki a ia ano me etahi atu. Kei te pai tona wairua me tona hinengaro na te mea kua whakanuia, kua arohaina ia. He pera ano, mo nga pakeke. He pai hoki ratou ina ka whakaaetia, ka whakanuia. He aha te painga o te whakapono Karaitiana ki te hauora hinengaro? I roto i tenei wahanga, kua homai nga tohutohu marama; me aroha tatou ki o tatou hoa tata me te whakaute ki nga tangata katoa, penei i nga whiti o mua. He turanga pai mo te hauora hinengaro me nga tika tangata. Heoi ano, ko te oranga o te tangata kei runga ano i te taha tinana, kaua ko te hinengaro anake. Ki te kore ia e kai, ki te kino tona hauora, ki te kore ranei e whiwhi rongoa i a ia e mate ana, ka heke te oranga. He maha nga wa kaore enei mea e tupu i roto i nga hapori kaore i te whakaute i nga tika tangata o etahi atu. Eaha te aratairaa a te Bibilia no nia i te taata i roto i te mau tupuraa fifi? He nui nga whakaakoranga me nga irava mo tenei kaupapa kei te taha o te Kawenata Hou. Te itehia ra ratou i roto i te haapiiraa a Iesu e ta te mau aposetolo. E tohe ana ratou ki te awhina i te hunga rawakore, e mate ana, e raru ana ranei. Ko te raru anake he puhoi taatau ki te whakatinana. Aita to tatou faaroo i nava‘i i te mau taime atoa no te tae atu i to tatou mau taata tupu:
- (Mark 14:7) 7 Kei a koutou tonu hoki te hunga rawakore, hei atawhaitanga hoki ratou ma koutou i nga wa e pai ai koutou: e kore ia ahau e noho tonu ki a koutou.
- ( Ioane 1, 3:17, 18 ) O te taata râ tei ia ’na te maitai o teie nei ao, a hi‘o atu ai i te veve o to ’na taeae, e ua opani ihora i to ’na aau aroha ia ’na, nahea te here o te Atua e mau ai i roto ia ’na? 18 E aku tamariki nonohi, kaua e waiho ma te kupu, ma te arero te aroha; engari ma te mahi me te pono.
- (Iakobo 2:15-17) Mai te peu e te vai ta noa ra te hoê taeae aore ra te hoê tuahine, e ua erehia i te maa no te mau mahana atoa, 16 A ka mea atu tetahi o koutou ki a ratou, Haere marie, kia mahana, kia makona; otira e kore e hoatu e koutou ki a ratou nga mea e matea ana e te tinana; he aha te painga? 17 Waihoki ko te whakapono, ki te kahore ana mahi, he mea mate i roto i tona kotahi.
- (Tit 3:14) 14 Me ako hoki o tatou ki te mahi i nga mahi pai mo nga wa o te rawakore kei huakore ratou.
Teie râ, ua pee vetahi i te mau haapiiraa Bibilia na mua ’tu. No reira, e rave rahi mau faanahonahoraa aroha Kerisetiano tei tupu mai. Hei tauira, i whanau mai te Ripeka Whero i te kitenga o tetahi Karaitiana ngakau mahana, a Henri Dunant, i te mate o te hunga taotu i runga i te papa pakanga, ka timata ki te whakaaro i nga huarahi hei whakamama i te mate. Ko Florence Nightingale, he Karaitiana karakia i whakarereke i nga mahi a te ope taua me nga mahi hauora whanui, i mahi ano i taua takiwa. Ko William Booth, te kaiwhakarewa o te Salvation Army, me Eglantyne Jebb, te kaiwhakarewa o Save the Children. I ahu mai te whakahaere whakamutunga i te wa e mahi ana a Jebb mo nga tamariki matekai o Central Europe i muri i te Pakanga Tuatahi o te Ao. Te hoê hi‘oraa no te faaohiparaa i te faaroo, o John Wesley ïa, e taata poro matau-maitai-hia e e metua tane no te Metodi i te senekele 18. I raro i tana awe, i kaha a Ingarangi ki te kite i nga whakahoutanga o te hapori me te nui o nga whakapainga torangapu, hapori, ohaoha hoki. Ua faaiti ratou i te parau-tia ore e te veve o te huiraatira, ma te faateitei i te faito oraraa o te mau tausani taata. Ko J. Wesley Bready te tangata korero korero i kii ko te kaupapa whakatikatika a nga tuakana o Wesley i aukati i a Ingarangi kia kore e uru atu ki roto i te ahua o te hurihanga me te tutu i puta ki Parani:
Ua haapapu te poroi a Wesley i te maramaramaraa o te evanelia. Kare i ranea kia ora te wairua o te tangata, engari me huri ano te hinengaro, te tinana, me te noho o te tangata. He mihi ki te whakaaro o Wesley, ko tana mahi i Peretana he nui noa atu i te rongopai. I whakatuwheratia e ia he whare rongoa, he toa pukapuka, he kura kore utu, he whakaruruhau mo nga pouaru, ka whakatika ake ki te whakahee i te mahi taurekareka i mua noa atu i te whanautanga mai o William Wilberforce, te hoa whawhai rongonui mo te mahi taurekareka. I whakatairanga a Wesley i te herekoretanga o te iwi me te whakapono, me te whakaohooho i nga tangata ki te kite i te nanakia o te hunga rawakore. I whakaturia e ia he awheawhe miro me te mahi a-ringa, me te ako ano i te rongoa hei awhina i te hunga rawakore. Na nga mahi a Wesley i pai ake nga tika o nga kaimahi me te whanaketanga o nga ture haumaru i nga waahi mahi. I kii te Pirimia o mua o Ingarangi a David Lloyd George, neke atu i te kotahi rau tau, ko nga Metoriti te tino rangatira o te roopu uniana. … I puta mai te whakaaro a Robert Raikes ki te timata i nga Kura Hapati no te mea i pirangi ia ki te whai waahi ki nga tamariki o nga kaimahi ki te haere ki te kura. Ko etahi i pangia e te whakaoranga o Wesley i whakarereke i nga whare pani, i nga hohipera hinengaro, i nga hohipera me nga whare herehere. Ko Florence Nightingale raua ko Elizabeth Fry, hei tauira, i mohiotia mo te whanaketanga me te whakahoutanga o te tiaki hauora me te punaha whare herehere. (10)
References:
1. Pirjo Alajoki: Naiseus vedenjakajalla, p. 21,22 2. Mia Puolimatka: Minkä arvoinen on ihminen?, p. 130 3. David Bentley Hart: Ateismin harhat (Atheist Delusions: The Christian Revolution and its Fashionable Enemies), p. 224,225 4. Pekka Isaksson & Jouko Jokisalo: Kallonmittaajia ja skinejä, p. 77 5. Matti Korhonen, Uusi tie 6.2.2014, p. 5 6. Rodney Stark: The victory of reason. How Christianity led to freedom, capitalism and Western Success. New York, Random House (2005), p. 233 7. David Bentley Hart: Ateismin harhat (Atheist Delusions: The Christian Revolution and its Fashionable Enemies), p. 65 8. Lennart Saari: Haavoittunut planeetta, p. 104 9. Parris, M., As an atheist, I truly believe Africa needs God, The Times Online, www.timesonline.co.uk, 27 December 2008 10. Loren Cunningham / Janice Rogers: Kirja joka muuttaa kansat (The Book that Transforms Nations), p. 41
|
Jesus is the way, the truth and the life
Grap to eternal life!
|
Other Google Translate machine translations:
E hia miriona tau / mokoweri / kukuwhatanga
tangata? |
