በእስልምና እና በመካ ውስጥ የጣዖት አምልኮ

በዘመናዊው እስልምና ውስጥ ከእስልምና በፊት የነበሩ በርካታ የጣዖት አምልኮ ቅሪቶች እንዴት እንዳሉ ያንብቡ። አብዛኛዎቹ ወደ መካ ከሚደረገው ጉዞ ጋር የተያያዙ ናቸው።

በእስልምና ውስጥ የጣዖት አምልኮ - ያለፈው የጣዖት አምልኮ እና ወደ መካ የሚደረጉ ዘመናዊ የአምልኮ ሥርዓቶች መካከል ምን ይጋራሉ?

ወደ መካ የሚወስደውን ጉዞ ያጠናቀቀ ወይም ይህን ለማድረግ እያሰበ ያለ ሙስሊም ነህ? እንደዚህ አይነት ሰው ከሆንክ ይህ ጽሑፍ ለእርስዎ የተዘጋጀ ነው።

     ይህ ጽሑፍ የእስልምናን የመጀመሪያ ደረጃዎች እና ከጣዖት አምልኮ ጋር እንዴት እንደሚዛመዱ ያብራራል። ብዙ ቅን ሙስሊሞች በእስልምና ውስጥ ጣዖት አምልኮ የለም ብለው ሊክዱት የሚችሉት ነገር ነው። ሆኖም ግን፣ የእስልምና አምስተኛው ምሰሶ፣ ወደ መካ የሚደረገው ጉዞ፣ ከጣዖት አምልኮ ጋር የተያያዙ በርካታ ገጽታዎችን የያዘ መሆኑ ልብ ሊባል የሚገባው ነው። ከእስልምና እና ከመሐመድ ዘመን በፊት የነበሩት የአረቦች ጥንታዊ ሃይማኖት ባህሪያት ስለነበሩ ባህሪያት ነው። በዘመናዊው እስልምና ውስጥ እንደዚሁ ተወርሰዋል።

    ይህንን ካላመኑ የሚከተሉትን መስመሮች ማንበብ አለብዎት። በእርግጥ የሚያመልኩት አንድ አምላክ ብቻ ነው ወይስ ወደ መካ ሐጅ ሲያደርጉ ወይም ጸሎቶችዎ ወደ እሱ ሲመሩ የጥንት ጣዖት አምልኮ ደጋፊ እና ተከታይ ነዎት? ካለፈው ጣዖት አምልኮ እና ከአሁኑ የሐጅ ልምምድ ጋር ያሉ ግንኙነቶች ለምሳሌ በዝርዝሩ ውስጥ የሚታዩትን ነገሮች ያካትታሉ።

• የሐጅ መድረሻ መካ ነው

• በቤተመቅደስ ውስጥ ብዙ ጊዜ መዞር

• ጥቁር ድንጋይን መሳም ወይም መንካት

• በመካ ውስጥ የአረማውያን አማልክትን የሚያመልኩ ሰዎች ራሳቸውን ሃኒፍ ብለው ይጠሩ ነበር

• እንስሳትን መስዋዕት ማድረግ 

• ወደ አራፋት ተራራ በእግር መጓዝ

• የሳፋ እና የማርዋን ኮረብቶች መጎብኘት

መካ እንደ ሐጅ መድረሻ የመሐመድ ዘመን ከመሆኑ በፊት የአረቦች ባህሪ ነበር። የመካ ጣዖት አምላኪዎች እራሳቸውን ሃኒፍ ብለው ይጠሩ ነበር። ወደ አራፋት ተራራ በእግራቸው ተጉዘው የሳፋ እና የመርዋ ኮረብቶችን ጎብኝተዋል።

መካ የሐጅ መዳረሻ መሆን የመጣው ከቀደምት ልማዶች ነው። ይህ ልማድ በመሐመድ በኩል የተወለደ ባይሆንም፣ ጣዖት አምላኪዎችና አረቦችም በአረቢያ ባሕረ ገብ መሬት ላይ ወዳለችው ከተማ ጉዞ የማድረግ ልማድ ነበራቸው። በካዕባ ቤተ መቅደስ በሚደረጉ የአምልኮ ሥርዓቶችና በቤተ መቅደሱ ውስጥ በሚገኙት 360 ጣዖታት አምልኮ ላይ ተሳትፈዋል። የአሁኑ ሐጅ ከሌሎች ነገሮች ጋር የሚያመሳስላቸው ነገር የሐጅ ዓላማቸው አንድ ዓይነት መሆኑ ነው፤ እነሱ ሐኒፍ ተብለው ይጠሩ ነበር፤ እነሱም ዛሬ ካሉት የሐጅ ክፍሎች ጋር ተመሳሳይ የሆኑ ነገሮችን ያከናውናሉ። ከመካ ጋር የተያያዙ ዘመናዊ ተግባራት ከጥንት ጊዜያት ጋር በግልጽ ተመሳሳይ ናቸው።

   ቀደም ባሉት ጊዜያት ተመሳሳይ ሁኔታ ቀጥሏል፤ መሐመድ ራሱ 360 ጣዖታት በነበሩበት ወቅት የመቅደሱ ጠባቂ የነበረው ሲሆን ከተማዋን ከእስልምና እምነት ተከታዮች በስተቀር ለሁሉም ለመዝጋት እስከወሰነበት ጊዜ ድረስ። ይህ የሆነው በ630 ዓ.ም. ነው፣ ነገር ግን ከዚያ በኋላ መሐመድ የድሮውን ሃይማኖትና የጣዖት አምልኮ ሥርዓቶችን - እስከ ዛሬ ድረስ በሕይወት የቆዩትን ተግባራት - ቀጥሏል።

    የሐዲስ ስብስብ የሆነው ሳሂህ ቡካሪ፣ የእስልምና የራሱ ባህል በካዕባ ቤተመቅደስ ውስጥ ስለሚፈጸመው ጣዖት አምልኮ እንዴት እንደሚያመለክት ያረጋግጣል። የሚመለኩ 360 ጣዖታት ነበሩ፡

ከመሐመድ ዘመን በፊት የአረብ ነገዶች ጣዖት አምልኮ በመካ ውስጥ በሚገኘው የካባ ኩብ ቅርጽ ባለው መቅደስ ላይ ያተኩር ነበር። የእስልምና ባህል በመካ 360 አማልክት ይመለኩ እንደነበር ያረጋግጣል፡- “አብዱላህ ቢን መስኡድ እንዲህ ብሏል፡- ነቢዩ መካ ሲደርሱ በካባ ዙሪያ 360 ጣዖታት ነበሩ” (ሳሂህ ቡኻሪ) (1)

የካዕባን ቤተመቅደስ በተደጋጋሚ መዞር የቀደመው የጣዖት አምልኮ አካል ነበር

ከአሮጌው የጣዖት አምልኮ ጋር የመጀመሪያው ግንኙነት ወደ መካ የሚደረገው ጉዞ ነበር። ሁለተኛው ተመሳሳይነት ነጥብ የካባን ቤተ መቅደስ መዞር ነው። ዛሬ ሙስሊሞች ካባን ሰባት ጊዜ ሲዞሩ፣ ይህ የጥንታዊ ጣዖት አምልኮና የሐጅ ጉዞ አካል ነበር፡ በዚያን ጊዜም ቢሆን ሰዎች ቤተ መቅደሱን ዞሩ፣ አክብረውታል እና በአንድ በኩል ያለውን ጥቁር ድንጋይ ሳሙት። እነዚህ ወደ መካ የሚደረገውን ጉዞ የሚመስሉ ነገሮች ናቸው። ስለዚህ፣ እነዚህን የሐጅ ተግባራት የምትፈጽሙ፣ ወደ ዘመናዊው እስልምና የተዛወሩትን የቀድሞ ጣዖት አምላኪዎችን ምግባር እየተከተላችሁ ነው።

   በተጨማሪም፣ ሌሎች ታሪካዊ ማጣቀሻዎች ሰዎች በሌሎች ቦታዎች እንደ ካባ ቤተመቅደስ ያሉ ሌሎች ቤተመቅደሶችን እና ድንጋዮችን እንዴት እንደጎበኙ ይገልጻሉ። ይህ ቢያንስ በግሪክ የታሪክ ምሁራን ተጠቅሷል። የሚከተለው ጥቅስ ተመሳሳይ ልማድ በጥንታዊ የጣዖት አምልኮ ውስጥ እንዴት የተለመደ እንደነበር ያሳያል።

የቁራይሽ ሰዎች ሁባል የሚባል አምላክ አምላካቸው አድርገው ወሰዱት፤ እሱም በካባ ቤተመቅደስ ውስጥ ባለው ጉድጓድ ዳርቻ ላይ ቆሞ ነበር። እንዲሁም በዛምዛም አጠገብ ኢሳፍንና ናይላን ያመልኩ ነበር፤ መስዋዕት የሚሠዉበት ቦታ...

   አረቦች ከካዕባ በተጨማሪ የሚያከብሯቸውን ጣጉቶችን ወይም ቤተመቅደሶችን ተቀበሉ። እነዚህ እንደ ካዕባ የሚያከብሯቸው ቤተመቅደሶች ሲሆኑ የራሳቸው የበር ጠባቂዎችና ተንከባካቢዎች ነበሯቸው። አረቦች ለካዕባ እንዳደረጉት ሁሉ መባ ይሰጡአቸው ነበር፣ በካዕባ ዙሪያም እንደሚያደርጉት በዙሪያቸው ይዞሩ ነበር። እንዲሁም በእነዚህ ቦታዎች አቅራቢያ እንስሳትን ያርዱ ነበር። (2)

የጥቁሩን ድንጋይ መሳም ወይም መንካት በጣዖት አምላኪዎች የሚከናወኑ የአምልኮ ሥርዓቶች አካል ነበር

በቀድሞው የጣዖት አምልኮ እና በአሁኑ ጊዜ ወደ መካ የሚደረገው ጉዞ መካከል ያለው አንድ ትስስር በካባ ቤተ መቅደስ ውስጥ ያለው የጥቁር ድንጋይ መሳም እና መንካት ነው። እንዲሁም በጥንት ዘመን አረቦች ይህንን ድንጋይ ይሳሙ እና እንደ አምላክ ያመልኩት ነበር ከመሐመድ ዘመን ከረጅም ጊዜ በፊት። ጥቁሩ ድንጋይ በጥንታዊው ቤተ መቅደስ ውስጥ በጣም የተከበረ ነገር እና የብዙ አማልክት አምልኮ ማዕከል ነበር። ቤዱዊኖችም ከእስልምና እና ከመሐመድ ዘመን ከረጅም ጊዜ በፊት ከሌሎች ድንጋዮች ጋር ያመልኩት ነበር። ስለዚህ በእነዚህ ቀናት ሙስሊሞች ቀደም ሲል በጣዖት አምልኮ ውስጥ ጥቅም ላይ ይውል የነበረውን ድንጋይ መሳመማቸው በጣም አስገራሚ ነው። ጥቁሩ ድንጋይ የጥንታዊ ጣዖት አምልኮ ማዕከላዊ ነገር ከሆነ እንደ ሙስሊም እንዴት እንዲህ ማድረግ ይችላሉ? የድሮውን የጣዖት አምልኮ ባህል ለምን ትቀጥላለህ?

ከእስልምና በፊት አረቦች ብዙ አማልክትን ያመልኩ ነበር፣ እና ሃይማኖታቸው ምናልባት ከቀደሙት የሴም ብሔራት እምነት ጋር ይመሳሰል ነበር። (…) በጣም አስፈላጊዎቹ በንቃት የሚመለኩ አማልክት አላት፣ አል-ዑዛ እና ማናት የተባሉት አማልክት ነበሩ፤ እነዚህ አማልክት ከእስልምና በፊት የነበረው የአማልክት ዓለም ራሱን ግልጽ በሆነ መንገድ ባያደራጅም የአላህ ሴት ልጆች ተደርገው ይታዩ ነበር።

 (…) በተለምዶ ከሚመለኩ አማልክት በተጨማሪ፣ እያንዳንዱ ነገድ የራሱ የሆነ አማልክት ያሉት ይመስላል። የመካ አምላክ ምናልባትም ብዙም የማይታወቅ (የጨረቃ) አምላክ ሁባል ሲሆን እስልምና ከመወለዱ በፊት በባህሉ መሠረት በካባ ቤተ መቅደስ ይመለክ ነበር።

   ከእውነተኛ አማልክት በተጨማሪ፣ ቅዱስ ድንጋዮች፣ ምንጮችና ዛፎች ይመለኩ ነበር። የድንጋይ አምልኮ ከእስልምና በፊት በነበሩት ቤዱዊኖች ዘንድ የተለመደ ነበር፣ የግሪክ ምንጮችም ይህንን ጠቅሰዋል። ድንጋዮቹ በተፈጥሮ የተፈጠሩ ወይም በግምት የተዘረዘሩ ሊሆኑ ይችላሉ። ቤዱዊኖች ከነሱ ጋር የያዙትን ጠንካራ ድንጋዮችና ድንጋዮች ያመልኩ ነበር። የካባ ጥቁር ድንጋይም በቅድመ እስልምና ዘመን ይመለክ ነበር። (3)

የካባ ቤተመቅደስ እና ጥቁር ድንጋዩ የእስልምና ሃይማኖታዊ ልምምድ አስፈላጊ አካል ናቸው። ሙስሊሞች ወደ መካ ፊት ለፊት መጸለያቸውም ግልጽ ነው። ይህ ጥቁር ድንጋይ የጸሎት አስታራቂ ሆኖ ሊያገለግል ይችላል ከሚለው እምነት ጋር የተያያዘ ነው? ይህ ከታሰበ ወይም የጸሎት አቅጣጫ አስፈላጊ ከሆነ መካን እና ጥቁር ድንጋዩን እንደ ጣዖት አምልኮ ዕቃዎች አድርጎ ወደመመልከት ይመራል። ወይስ እንደዚያ አይደለም? ይህ ደግሞ ከተለመደው የክርስቲያን ጸሎት የተለየ ነው፣ እዚያም ስጋታችንን ለእግዚአብሔር መንገር እንችላለን (ፊልጵስዩስ 4፡6፡ በምንም አትጨነቁ፤ ነገር ግን በነገር ሁሉ በጸሎትና በምስጋና ልመና ልመናችሁን ለእግዚአብሔር አስታውቁ።) የጸሎት አቅጣጫ ምንም ለውጥ አያመጣም።

    ታዲያ ሙስሊሞች የጥቁር ድንጋይ መሳምን እና እንደ ጣዖት አምልኮ ያሉ ሌሎች ድርጊቶችን ለምን ይቀበላሉ? ይህ ለመረዳት አስቸጋሪ ነው። የሚከተለው ጥቅስ ስለ ርዕሰ ጉዳዩ የበለጠ ይናገራል። የእስልምና ባህል እንደሚለው ወደ መካ የሚደረግ ጉዞ፣ ረመዳን፣ ካዕባን መዞር፣ ጥቁር ድንጋይን መሳም፣ በሶፍ እና በመርዋ መካከል መሮጥ፣ ሰይጣንን መወገር እና ከዛምዛም ምንጭ መጠጣት ያሉ ሁሉም የአሁኑ የአምልኮ ሥርዓቶች ከአረማውያን የመጡ ናቸው፡

ካዕባን ሰባት ጊዜ ከዞሩ በኋላ፣ አምላኪዎቹ ከመካ ውጭ ወደሚገኙት ሰይጣንን የሚወክሉት ሐውልቶች በፍጥነት ቸኩለው በድንጋይ ወግረው ገደሏቸው። ይህ ሥነ ሥርዓት በሶፋ እና በመርህ ተራሮች መካከል ሰባት ጊዜ ከመሮጥ ጋር በቅርበት የተያያዘ ነበር። ከመካ ዋና መስጊድ አጠገብ ነበሩ። በተራሮች መካከል ያለው ርቀት አራት መቶ ሜትር ነው።

   ቁርዓን ይህ የሩጫ ሥርዓት ከእስልምና በፊት ተግባራዊ እንደነበር ያረጋግጣል። ሙስሊሞች መሐመድን ይህን የአረማዊ ልማድ ለምን መከተል እንዳለባቸው በመገረም ሲጠይቁት ከአላህ መልስ አገኘ፡-

እነሆ ሶፋና መርዋ ከአላህ ምልክቶች መካከል ናቸው። ስለዚህ ቤቱን (ካዕባን) በወቅቱ ወይም በሌላ ጊዜ የሚጎበኙ ቢዞሩባቸው በእነርሱ ላይ ኃጢአት የለባቸውም። (ሱረቱ 2፡158)።

በዚህም ምክንያት ብዙ ሰዎች በጥቁር ጨርቅ በተሸፈነው ሕንፃ ውስጥ ወይም ዙሪያ የተቀመጡትን አማልክት ለማምለክ ወደ መካ ተሰበሰቡ። ወደ ከተማው የደረሱ እያንዳንዱ ጎሣ ወይም ግለሰብ ከካባ የሚወዱትን አምላክ እንዲመርጡ ተፈቅዶላቸዋል። እነዚህ ጉዞዎች ለመካ ውስጥ ትልቁ ጎሣ አባላት እንደመሆናቸው መጠን ቤተ መቅደሱን የሚንከባከቡ እና የሚቆጣጠሩት የቁራይሽ ነገድ ጥሩ ገቢ አስገኝተዋል (…)

   መሐመድ እነዚያን አረማዊ ልማዶች ለእስልምና ለምን እንደተዋቸው ብዙ ግምቶች አሉ። አንዱ ምክንያት የቁራይሽ ነገድን ለማስደሰት እንዲኖሩ ትቷቸው በመሄዱ ሊሆን ይችላል፣ ምክንያቱም እነዚህ ሥርዓቶች እስልምናን በቀጥታ አላስፈራሩም ወይም አላህን አይክዱም። የቁራይሽ ሕዝብ መካን ከተቆጣጠሩ በኋላ ወደ ሙስሊሞች ሲቀየሩ፣ የካዕባን ተንከባካቢዎች እንደመሆናቸው መጠን በየዓመቱ ወደ መካ ከደረሱት ምዕመናን ብዙ ገንዘብ ይቀበሉ ነበር። የአሁኑን የአምልኮ ሥርዓቶች አረማዊ አመጣጥ ማወቅ በታሪክ የተሰጠውን ምስክርነት ለመካድ ለሚፈልጉ ሰዎች አሳፋሪ እውነት ሊሆን ይችላል። (4)

የጥንት ጣዖት አምልኮ የጨረቃ አምልኮን ያካትታል። የጨረቃ ጨረቃ አሁን በብዙ መስጊዶች ጣሪያ ላይ ስለሆነ፣ ያለፈውን የጣዖት አምልኮ ማጣቀሻ ነው።

ከላይ የጥቁር ድንጋይ መሳም እና ሌሎች የእስልምና ጉዞ ልማዶች ከመሐመድ ከረጅም ጊዜ በፊት በጣዖት አምልኮ ውስጥ እንደታዩ ተገልጿል። መሐመድ እነዚህን አረማዊ ልማዶች እንደ እስልምና የሃይማኖት ልምምድ አካል አድርጎ ተቀብሏቸዋል።

    ከቀደመው ጊዜ ጋር አንድ ግንኙነት የጨረቃ ምልክትም ጭምር ነው። የመካከለኛው ምስራቅ ሕዝቦች ጨረቃን፣ ፀሐይን እና ከዋክብትን ያመልኩ ነበር። በሺዎች በሚቆጠሩ መሠዊያዎች፣ የሸክላ ዕቃዎች፣ ዕቃዎች፣ ክታቦች፣ የጆሮ ጌጦች እና ሌሎች ቅርሶች ላይ የጨረቃ ማጭድ ተገኝቷል። የጨረቃ አምልኮ መስፋፋትን ያመለክታል። በመካ የነበሩት ጣዖት አምላኪዎችም ጥቁር ድንጋዩ በጨረቃ አምላክ ሁባል ከሰማይ እንደወረደ ያምኑ ነበር (ቀደም ሲል የተጠቀሱትን ጥቅሶች ይመልከቱ!)። ሆኖም፣ ይህ አመለካከት በኋላ ላይ በመሐመድ ራሱ ተለውጧል፣ ምክንያቱም ድንጋዩ ከገነት የመጣው መልአክ ገብርኤል እንደላከው እና ድንጋዩ መጀመሪያ ነጭ እንደነበር ነገር ግን በሰዎች ኃጢአት ምክንያት ወደ ጥቁር እንደተለወጠ ያምን ነበር። መሐመድ ትክክል ነበር ወይስ ወደ ምድር የወደቀ ተራ ሜትሮይት ብቻ ነው? ይህንን አሁን ማረጋገጥ አይቻልም።

   የሚቀጥለው ጥቅስ በዚሁ ርዕስ ላይ ይቀጥላል፣ ይኸውም የጥቁር ድንጋይ አምልኮ፣ እና ይህ ድንጋይ ከጨረቃ እንደመጣ እና የጨረቃ አምላክ ሁባል ከሰማይ እንደጣለው ይታመን ነበር። በዛሬው መስጊዶች ጣሪያ ላይ የጨረቃ ማጭድ አሁንም ጥቅም ላይ ይውላል፣ ይህም እንደ ጥቁር ድንጋይ መሳም እና ሌሎች የአምልኮ ዘዴዎችን ያሉ ያለፈውን የጣዖት አምልኮን ያስታውሳል።

በዞራስትሪያን ያስተማሩት ፋርሳውያን በተለየ መልኩ ፀሐይን የልዑል አምላክ መኖሪያ አድርገው ያመልኩ ነበር፣ መልካምን ከብርሃንና ከእሳት ጋር፣ ክፉውን ደግሞ ከጨለማ ጋር ያገናኙት፣ የዚያ ዘመን አረቦች በአጠቃላይ ጨረቃን ያመልኩ ነበር። ከፍ ባሉ ተራሮች ምድር ለሚኖር ፋርሳዊ ሰው የፀሐይ ሙቀት ተቀባይነት ሊኖረው ይችላል፣ ነገር ግን በበረሃ ሜዳ ላይ ለሚኖር አረብ፣ ፀሐይ ገዳይ ነበረች እና ጨረቃ ከፈላ ሙቀትና ከሚያብረቀርቅ ብርሃን በኋላ ጠልና ጨለማን ታመጣ ነበር። እንደ አረማዊ አፈ ታሪክ ከሆነ፣ የጨረቃ አምላክ የሆነው ሆባል የካባን ጥቁር የሜትሮይት ድንጋይ ከሰማይ እንደጣለ ይታመን ነበር። ከእስልምና በፊት ከረጅም ጊዜ በፊት ቅዱስ ተደርጎ ይቆጠር ነበር፣ እና ጨረቃም አምላክ እንደሆነች የሚያምኑ ምዕመናን እና ተጓዦች ያመልኩ ነበር። (5)

በተመሳሳይ ርዕስ ላይ ሌላ ጥቅስ። የመካከለኛው ምስራቅ ሕዝቦች ዋና ሃይማኖት ከጨረቃ፣ ከፀሐይና ከከዋክብት አምልኮ ጋር እንዴት እንደተያያዘ ያሳያል። የጨረቃ ጨረቃ አሁን በብዙ መስጊዶች ጣሪያ ላይ ስትሆን፣ ያለፈውን የጣዖት አምልኮ ማጣቀሻ ነው፡

አል-ሐዲስ (መጽሐፍ 4፣ ምዕራፍ 42፣ ቁጥር 47) የመሐመድን አስደናቂ አባባል ይዟል፡- “አቡ ራዚን አል-ኡቃይሊ እንዲህ ሲል ተርኳል፡- የአላህ መልእክተኛ ሆይ፡- በትንሳኤ ቀን ሁሉም ሰው ጌታውን በክፍት መልኩ ያያል? “አዎ” ሲል መለሰ። “በፍጥረቱ ውስጥ የዚህ ምልክት ምንድን ነው?” ብዬ ጠየቅኩት፡- “ኦህ አቡ ራዚን። እያንዳንዳችሁ ጨረቃን በባዶ መልክ ሙሉ ጨረቃን ታያላችሁ አይደል?” አሉ። ይህ ጥቅስ ጨረቃ የአላህ ምልክት እንደነበረች ያሳያል። ምርምር እንደሚያሳየው፡-

• አላህ ለዘመናት የአረብ ጣዖት ነበር። “እርሱ የእናንተና የአባቶቻችሁ ጌታ ነው (ሱራ 44፡8)። የአረቦችና የአባቶቻቸው አምላክ በፍፁም የአብርሃም፣ የይስሐቅና የያዕቆብ አምላክ፣ ያህዌህ፣ አላህ እንጂ።

• ጨረቃ የአላህ ምልክት ነበረች።

• አላህ የጨረቃ አምላክ ተብሎ ተጠርቷል።

(…) የምዕራባውያን ሃይማኖቶች ምሁራን ከመጽሐፍ ቅዱስ ጋር የሚስማሙት የመካከለኛው ምሥራቅ ሕዝቦች ዋና ሃይማኖት ከጨረቃ፣ ከፀሐይና ከከዋክብት አምልኮ ጋር የተያያዘ እንደሆነ ነው።

   በጥንት ምሁራን የተገኙ በሺዎች የሚቆጠሩ መሠዊያዎች፣ የሸክላ ዕቃዎች፣ ዕቃዎች፣ ክታቦች፣ የጆሮ ጌጦች እና ሌሎች ቅርሶች የጨረቃ ማጭድ አላቸው። ስለ ጨረቃ ሰፊ አምልኮ ይናገራል።

   በአርኪኦሎጂ ቁፋሮዎች ውስጥ የተገኙት የሸክላ ጽላቶች ጽሑፎች ለጨረቃ የተሰጡትን ተጎጂዎች መግለጫዎች ይዘዋል። አንድ ሰው የጨረቃ ማጭድ ዛሬም በመስጊዶች ጣሪያ ላይ ለምን እንደቆመ ሊጠይቅ ይችላል። የእግዚአብሔር ምልክት ክርስቲያኖች ክርስቶስ የሠራውን መዳን ምልክት አድርገው በቤተክርስቲያኖቻቸው ውስጥ መስቀልን እንዳስቀመጡት ሁሉ በጣሪያዎቹ ላይም ተጭኖ ነበር።

   የጨረቃ አምልኮ በመላው መካከለኛው ምሥራቅ የተለመደ ስለነበር፣ አረቦችም የጨረቃ አምላኪዎች ነበሩ። ለጨረቃ አምላክ ካባ የሚባል መቅደስም ተገንብቷል። መሐመድ በመካ ድል ወቅት ከጨረቃ የወደቀውን ጥቁር ድንጋይ የያዘ ልዩ የአምልኮ ዕቃ ነበር። (6)

አሁን ሙስሊሞች ወደ መካ ፊታቸውን እያዞሩ ይጸልያሉ፣ ነገር ግን ያው የጸሎት አቅጣጫም ያለፈውን የጣዖት አምልኮን የሚመለከት ነበር።

ስለ እስልምና አምልኮና የጸሎት አቅጣጫስ? ዛሬ ሙስሊሞች ጸሎታቸውን ወደ መካ ያዞራሉ፣ ለዚህም ዓላማ ኮምፓስ ሊገዙላቸው ይችላሉ። የጸሎቱን አቅጣጫ በትክክል እንዲፈትሹ ያስችላቸዋል፣ ይህም ወደ መካ እንዲያመራ ያስችለዋል። ለምሳሌ ቁርዓን ስለ ርዕሰ ጉዳዩ በ2፡142-151 ላይ ይነግረናል። በመሐመድ ዘመን የጸሎት አቅጣጫ በዚህ አቅጣጫ እንዴት እንደተለወጠ ይጠቅሳሉ።

   ይሁን እንጂ ጥያቄው፣ እንደ ሙስሊም ለምን ወደ ቀድሞ የጣዖት አምልኮ ቦታ ጸሎት ታደርሳለህ ወይም እዚያ ሐጅ ታደርጋለህ እና የጥንት ጣዖት አምላኪዎች ያደርጉት የነበረውን የአምልኮ እርምጃ ትከተላለህ? እዚህ ላይ ግልጽ የሆነ ተቃርኖ የለም? ያለፉት ጣዖት አምላኪዎች ያደርጉት የነበረውን የጣዖት አምልኮ ልማድ የምትከተል ከሆነ ራስህን እንደ አንድ አምላክ አገልጋይ እንዴት ማቅረብ ትችላለህ? 

የመሐመድ የሦስት አማልክት መገለጥ የመሐመድ ስህተቶች አካል ነው

ከላይ የተጠቀሰው በመካ ውስጥ ስለነበረው የጣዖት አምልኮ እና እዚያ ስለነበረው የአምልኮ ጉዞ ተብራርቷል። የጥቁር ድንጋይ መሳም፣ የካዕባን መዘለል እና ሌሎች በመካ የሚደረጉ የጣዖት አምልኮ ዓይነቶች ከእስልምና ዘመን በፊትም እንዴት የተለመዱ እንደነበሩ ተስተውሏል። መሐመድ በዘመናዊው እስልምና ውስጥ እንደነሱ ተቀብሏቸዋል። ስለዚህ፣ ተመሳሳይ የጣዖት አምልኮ ዓይነቶች አሁንም ድረስ ይተገበራሉ። እንደ ሙስሊም፣ እራስዎን መጠየቅ ጥሩ ነው፣ የጥንት ጣዖት አምላኪዎች ከዘመናት በፊት በነበሩት ወደ መካ በሚያደርጉት የአምልኮ ሥርዓት ወቅት እየተሳተፉ ነው?

    ከዚያም ከመሐመድ እና ከጣዖት አምልኮ ጋር በተያያዘ ወደ ሌላ ጉዳይ እንሸጋገራለን። ከሰይጣን ጥቅሶች ማለትም ከቁርዓን 53:19,20 ክፍል ስለተባሉት ነገሮች ነው። ቀጥሎ ያንን እንመረምራለን።

   በባህል መሠረት፣ እነዚህ በአረቦች (አላት፣ አል-ዑዛ እና ማናት) የሚመለኩ ሦስት አማልክትን የሚገልጹ ጥቅሶች፣ በመጀመሪያ እነዚህን አማልክት እንደ አንድ ዓይነት አስታራቂ የሚገልጽ ማጣቀሻ ያካትቱ ነበር። በሌላ አነጋገር፣ መሐመድ የተቀበላቸው እነዚህ ጥቅሶች ሰዎች ወደ አረማውያን አማልክት እንዲዞሩ ያበረታቷቸዋል። በእነዚህ ጥቅሶች ምክንያት የመካ ነዋሪዎች መሐመድ ነቢይ መሆኑን ለመናዘዝ ዝግጁ ነበሩ። በሚከተለው መልክ እንደነበሩ ይታመናል። የተሰረዘው ክፍል በደማቅ ፊደል ተለይቷል፡

አልላትን፣ አል ዑዛንና ማናትን፣ ሦስተኛውን አይተሃልን? « እነዚህ እጅግ አስደናቂ ፍጥረታት ናቸው፤ ምልጃቸውም ተስፋ ሊደረግለት ይችላል።»

በዚህ ረገድ የሚገርመው ነገር የውጭ ሰዎች ፈጠራ አለመሆኑ ነው፣ ነገር ግን በእስልምና ራሱ ቀደምት ምንጮች ተጠቅሷል። እነዚህ የመጀመሪያ ምንጮች እና ደራሲዎቻቸው የመሐመድን የነቢይነት ደረጃ አልካዱም። እንደ ኢብን ኢሻግ፣ ኢብን ሳዕድ እና ታባሪ ባሉ ቀናተኛ ሙስሊሞች እንዲሁም በኋላ ላይ የቁርአን ማብራሪያ ጸሐፊ ዛማክሻሪ (1047-1143) ተጠቅሰዋል። እውነተኛ እንደሆነ ባያስቡ ኖሮ ስለ ጉዳዩ ይናገሩ ነበር ብሎ ማመን በጣም ከባድ ነው። ተመሳሳይ ነገር በሚከተለው ጥቅስ ላይ ተብራርቷል፣ እሱም ኢማም በቁርአን ላይ የሰጠውን አስተያየት ያመለክታል። መሐመድ ብዙም ሳይቆይ ተቃራኒ የሆነ አዲስ መገለጥ ስለተቀበለ በቁርአን ውስጥ ያለው ይህ ክፍል እንዴት እንደተለወጠ ያሳያል። እንዲሁም ቁርአን ሙሉ በሙሉ በመሐመድ በተቀበላቸው መገለጦች እና ቃላት ላይ የተመሠረተ መሆኑን ያሳያል። ጉልህ በሆነ መልኩ፣ አንዳንድ የቀድሞ ደቀ መዛሙርት የመሐመድን የመጀመሪያ መገለጥ መቀበል ስላልቻሉ እሱን ማገድ ጀመሩ።

ኢማም ኤል- ስዩቲ በቁርአን ትችታቸው ውስጥ የቁርአንን ሱራ 17:74 እንደሚከተለው ያብራራሉ፡- “ የካርዝ ዘመድ የሆነው የካብ ልጅ መሐመድ እንደተናገረው ፣ ነቢዩ መሐመድ ሱራ 53ን እስከሚያነብበት ጊዜ ድረስ አነበበ፤ “ አላትንና አል-ዑዛን (አረማውያን አማልክትን) አይተሃልን?…” የሚለው ክፍል ላይ ዲያብሎስ ራሱ መሐመድን ሙስሊሞች እነዚህን አረማውያን አማልክት ማምለክና አማላጅነት መጠየቅ እንደሚችሉ እንዲናገር አደረገው። ስለዚህ ከመሐመድ ቃላት በመነሳት፣ በቁርአን ላይ አንድ ጥቅስ ተጨምሯል።

   ነቢዩ ሙሐመድ በንግግራቸው ምክንያት በጣም አዝነው ነበር፣ እግዚአብሔር አዲስ ቃል እስኪያበረታታው ድረስ፣ “እንደተለመደው ሁሉ፣ መልክተኛን ወይም ነቢይን በላክን ጊዜ፣ ሰይጣን የራሱን ምኞት አኖረባቸው፤ ነገር ግን ሰይጣን ለእነርሱ የቀላቀለውን ያጠፋዋል፤ ከዚያም በኋላ የራሱን ምልክት ያረጋግጣል። እግዚአብሔር ዐዋቂ ጥበበኛ ነው።” (ሱራ 22፡52)

   በዚህ ምክንያት ሱራ 17፡73-74 እንዲህ ይላል፡- “ ከዚህም ሌላን በእኛ ላይ እንድትዋሽ ወደ አንተ ካወረድነው ሊያመልጡህ በእርግጥ አሰቡ፤ ከዚያም ጓደኛ አድርገው በያዙህ ነበር። አስቀድመን ባላረጋገጥንህም ኖሮ ወደነሱ ጥቂትን ጊዜ ልትዘነበል በእርግጥ በተቃረብክ ነበር።” (7)

የሚከተለው ጥቅስ ስለ ተመሳሳይ ርዕሰ ጉዳይ፣ ስለ ሰይጣናዊ ጥቅሶች ይናገራል። ይህ ጉዳይ የውጭ ሰዎች ፈጠራ እንዳልሆነ፣ ነገር ግን በእስልምና የመጀመሪያ ምንጮች እና መሐመድ እንዴት ጣዖትን እንደሚቀበል እንደገለጸ ያሳያል። ደራሲዎቹ የመሐመድን እንደ ነቢይ ያለውን ዋጋ አልካዱም፡

የሰይጣን ጥቅሶች ጉዳይ ለዘመናት ሙስሊሞች በተፈጥሮው ለኀፍረት ምክንያት ሆኖ ቆይቷል ። በእርግጥም የመሐመድን ነቢይነት ሙሉ በሙሉ ይደብቃል የሚለው አባባል። ሰይጣን በአንድ ወቅት ቃላትን በመሐመድ አፍ ውስጥ ማስገባት ከቻለ እና ከአላህ የተላኩ መልእክቶች እንደሆኑ እንዲያስብ ካደረገው፣ ታዲያ ሰይጣን በሌሎች ጊዜያት መሐመድን እንደ ቃል አቀባዩ አድርጎ እንዳልተጠቀመበት የሚናገረው ማነው?

… እንዲህ ዓይነቱ ታሪክ እንዴት እና ለምን እንደተፈበረከ ለመረዳት አስቸጋሪ ነው፣ እንዲሁም እንደ ኢብን ኢሻግ ፣ ኢብን ሳዕድ እና ታባሪ ያሉ ታማኝ ሙስሊሞች ፣ እንዲሁም በኋላ ላይ የቁርአን ማብራሪያ ጸሐፊ የሆኑት ዛማክሳሪ (1047-1143) - ምንጮቹን ባያምን ኖሮ እንዲህ ይናገር ነበር ብሎ ማመን በጣም ከባድ የሆነው - እውነተኛ እንደሆነ ያስቡ ነበር። እዚህም ሆነ በሌሎች አካባቢዎች፣ የቀደሙት የእስልምና ምንጮች ማስረጃዎች በማያሻማ ሁኔታ ጠንካራ ናቸው ። ክስተቶቹ በሌላ መልኩ ሊብራሩ ቢችሉም ፣ የሰይጣን ጥቅሶችን ምሳሌ ማስወገድ የሚፈልጉ ሰዎች፣ የመሐመድ ሕይወት እነዚህ ክፍሎች የጠላቶቹ ፈጠራዎች እንዳልሆኑ መካድ አይችሉም፣ ነገር ግን ስለእነሱ ያለው መረጃ የመጣው መሐመድ የአላህ ነቢይ እንደሆነ ከሚያምኑ ሰዎች ነው። (8)

ከላይ ከተጠቀሰው ምን መደምደሚያ ላይ መድረስ ይቻላል? መሐመድ ጉድለት ያለበት ሰው እንደነበር ማየት እንችላለን። ሦስት ጣዖታትን አምልኮ የሚደግፉትን እና ሊሳቡ የሚችሉ ጥቅሶችን ሲቀበል በሕዝቡ ፊት ሰገደ። የእስልምና የመጀመሪያ ምንጮች የመሐመድን ድርጊቶች ያመለክታሉ፣ ስለዚህ ይህ የተንኮል ውጫዊ ሰዎች ፈጠራ አይደለም።

    መሐመድም ለዘመናት በመካ ሲተገበር የቆየው ጥንታዊ የጣዖት አምልኮ ልማድ ከእስልምና ጋር ተመሳሳይ በሆነ መልኩ እንዲተላለፍ በማድረግ ረገድ ጀርባ ነበር። ይህም ከላይ የተጠቀሱትን ነገሮች ያካትታል፤ ለምሳሌ ወደ መካ የሚደረግ ጉዞ ማድረግ፣ ቤተ መቅደሱን የሚዞሩ ሰዎች፣ ጥቁር ድንጋይን መሳም ወይም መንካት፣ እንስሳትን መስዋዕት ማድረግ፣ ወደ አራፋት ተራራ መሄድ እና የሳፋ እና የመርዋ ኮረብቶችን መጎብኘት። መሐመድ እነዚህን ሁሉ ጥንታዊ የጣዖት አምልኮ ልማዶች አረጋግጧል።

ማጣቀሻዎች፡

1. Martti Ahvenainen: Islam Raamatun valossa, p. 20

2. Ibn Hisham: Profeetta Muhammadin elämäkerta, p. 19

3. Jaakko Hämeen-Anttila: Johdatus Koraaniin, p. 28

4. Martti Ahvenainen: Islam Raamatun valossa, p. 23,24

5. Anthony Nutting: The Arabs, pp. 17,18

6. Martti Ahvenainen: Islam Raamatun valossa, pp. 244,242

7. Ismaelin lapset, p. 14

8. Robert Spencer: Totuus Muhammadista (The Truth About Muhammad: Founder of the World’s Most Intolerant Religion) p. 92,93