|
|
|
This is a machine translation made by Google Translate and has not been checked. There may be errors in the text. On the right, there are more links to translations made by Google Translate. In addition, you can read other articles in your own language when you go to my English website (Jari's writings), select an article there and transfer its web address to Google Translate (https://translate.google.com/?sl=en&tl=fi&op=websites).
Furu ni denw tɛ cɛya ni musoya ta fan fɛ
Furu ni denw min tɛ cɛya ni musoya ye, o kɔrɔ ye ko denmisɛnw ka hadamadenya josariyaw bɛ sennatan cogo min na ni u ma sɔn u bangebaga bangebagaw ka josariyaw ma - ka hadamadenw ka josariyaw ni balikuw ka bɛn kɛ sababu ye
Nin barokun bɛ kuma furu min tɛ cɛya ni musoya ye, ani denbaya sigicogo bɛ nɔ min bila denmisɛnw na. Minnu bɛ furu min tɛ cɛya ni musoya kɛ, olu dɛmɛ ani minnu bɛ cɛnimusoya hɔrɔnya kama jamana kɔnɔ, olu man teli ka fɛnw lajɛ denmisɛnw ka miiriya la. U tɛ jateminɛ kɛ balikuw ka sugandili ni sariyaw bɛ nɔ min bila denmisɛnw na. O mɔgɔw bɛ kuma bɛnkan, hadamadenw ka josariyaw ani sigidamɔgɔw ka bɛnbaliya dɔrɔn de kan, nka u bɛ ɲinɛ ko denmisɛnw fana ka kan ka hadamadenw ka josariyaw sɔrɔ. U ka kan ka jo sɔrɔ kabini u bangeli u bangebaga lakikaw fila bɛɛ la. Gɛlɛya bɛ a la ni o ma sɔn. Fa dɛsɛ ni denba tɛ min na, o bɛ jate ko ye min tɛ kojugu ye ani min ka di. O kɔfɛ, a ɲininen bɛ denmisɛnw fɛ u ka ladamu ni o jogo jɔnjɔn bɔra u bolo, wa u yɛrɛ ka waleɲumandɔn jira o la. A ka c’a la fana, nin barokun in b’a ɲini ka baro min bɛ kɛ denmisɛnw kan, o wuli ka taa hakilina na ko furu min tɛ cɛya ni musoya ta, o kɛlɛli bɛ cɛnimusoya ni cɛnimusoya koniya jira. Mɔgɔ minnu b’o fɔ, olu b’a miiri k’u bɛ mɔgɔ kɔnɔna miirili ni a dusukunnataw dɔn ani k’u dusukunnataw dɔn, mɔgɔ min tɛ bɛn u ka miiriyaw ma. U t’a jate minɛ ko i bɛ se ka bɛnbaliya don fɛnw na dɔrɔn ka da tiɲɛ kan, nka o bɛɛ n’a ta, i tɛ mɔgɔ si kɔniya. Furu min tɛ cɛya ni musoya ta, o lafasabagaw fana tɛ jateminɛ kɛ ko cɛnimusoyakɛla caman yɛrɛ bɛ o ko kɛlɛ. U b’a ye k’o bɛ den ka jogo tiɲɛ ka kɛ fa ni ba ye. Ala dɔnbali cɛɲɔgɔnɲinikɛla Bongibault y’a fɔ a ka ɲininkali dɔ kɔnɔ (Wendy Wright, Faransi cɛɲɔgɔnɲininaw farala ɲɔgɔn kan ka ɲɛsin cɛnimusoya furu ma):
MUN NA MƆGƆW BƐ FURU MIN KƐ NI CƐYA NI MUSOYA YE, O DƐMƐ? Ni i b’a ɲini k’a dɔn mɔgɔw bɛ hakilina sugu min sɔrɔ cɛnimusoya ko la - yala o ye jogo ye min bɛ sɔrɔ bange kɔnɔ wa walima a bɛ nɔ bila kɔkanko dɔw la ani a tigi yɛrɛ ka kɛwale min na u la - a ka c’a la, mɔgɔw bɛ u ɲɛsin sugandi fɔlɔ ma. A ka c’a la, o fɛn in bɛ jate iko ŋaniya bangenen Cɛɲɔgɔnɲini bangenen fana bɛ diya mɔgɔ caman fɛ minnu bɛ wele ko kerecɛn cɛnimusoya jɛkulu ka lasigidenw ( misali la, Finlande yan, Yhteys-jɛkulu ani Tulkaa kaikki-jɛkulu) Liisa Tuovinen, n’o ye Yhteys-mouvement ɲɛmɔgɔ ye, ale ye nin hakilina caman in lawuli telewisɔn baro dɔ senfɛ san 2002:
O bɛɛ kɔfɛ, hakilina si tɛ Paul la cɛnimusoya ko la, o min ye hadamaden bangenen jogo ye fo a tɛ se ka Changé. (2) .
Ni cɛnimusoya faamuyara iko jogo bangenen, siga t’a la ko o fana ye kunba dɔ ye min b’a to furu min tɛ cɛya ni musoya ta ani cɛnimusoya ɲɛnamaya kɛcogo bɛ jate koɲuman bi jamana kɔnɔ. A bɛ miiri ko n’a ye bangeko ye i n’a fɔ fari kulɛri walima numanbolo, o tuma na fɛ, yala a man ɲi ka cɛnimusoya ɲɛnamaya kɛcogo ni mɔgɔw lafasa minnu bɛ ni o jogo sugu ye wa? Yala a man ɲi ka mɔgɔw dɛmɛ u ka cɛnimusoya sugandili la wa? Nka, o ko tiɲɛ ye mun ye? Cɛɲɔgɔnɲinikɛla caman yɛrɛ bɛ ban k’a fɔ ko o ye bangenen ye. Dɔw bɛ se k’a fɔ ko o ye bangenen ye, nka mɔgɔ caman sɔnna a ma ko cɛ ni muso ka cɛnimusoya lafilili ni u ka ko kɛlenw jɔyɔrɔ tun bɛ u ka ŋaniyaw bangeli la. Olu tun ye hakilinaw ye minnu tun bɛ fɔ kosɛbɛ hakilijagabɔ la fana a san tan damadɔw filɛ nin ye. O la, a ni dusukasi bɛ tali kɛ ɲɔgɔn na walima mun na a ka c’a la, kojugukɛlaw bɛ bɔ ko sugu dɔw la. Mɔgɔ si tɛ se k’a lamɔ cogoyaw sugandi ani min kɛra u la, nka mɔgɔ bɛ se k’a sugandi a yɛrɛ ye n’a b’a fɛ ka yafa, n’a bɛna kɛ kojugukɛla ye walima n’a bɛna cɛnimusoya kɛ. A bɛ se ka kɔrɔbɔ ka o kow kɛ, nka fo ka se hakɛ dɔ ma, a bɛ se k’a sugandi a b’a fɛ ka ɲɛnamaya kɛ cogo min na:
N ye sɛgɛsɛgɛli duman dɔ kalan min kɛra dɔnnikɛla dɔ fɛ: o kɛra sɛgɛsɛgɛli ye walasa k’a dɔn cɛnimusoya kɛbagaw hakɛ min dalen b’a la k’u bangera o cogo la. Mɔgɔ minnu ɲininkara, olu kɛmɛ o kɛmɛ na, 85 tun b’a miiri ko u ka cɛnimusoya ye kɛcogo kalanlen ye min sababu bɔra tiɲɛni na u ka so daminɛ na ani mɔgɔ wɛrɛ ka lafilili fɛ. Bi bi in na, n ka ɲininkali fɔlɔ ni n bɛ ɲɔgɔn sɔrɔ ni cɛnimusoyakɛla ye, a ka c’a la, o ye ko “Jɔn de ye dusu don i kɔnɔ o kama?” U bɛɛ bɛ se ka ne jaabi. N bɛna ɲininkali kɛ o tuma na ko: “Mun tun bɛna kɛ i n’i ka cɛnimusoya la n’i tun ma i facɛ denkɛ kunbɛn, walima n’i balimakɛ denkɛ tun ma na i ka ɲɛnamaya kɔnɔ? Walima ni i facɛman tɛ wa? E fɛ, mun tun bɛna kɛ?” O waati de la bɛlɛkisɛw bɛ daminɛ ka fɔ. U b’a fɔ ko: “N’a sɔrɔ, n’a sɔrɔ, n’a sɔrɔ.” (3) .
Nka, Ole dalen t'a la ko "cɛnimusoya jɛnɛya" sugu dɔ bɛ yen. A dalen b’a la ko cɛnimusoya dusukunnataw sababuw ka gɛlɛn ka tɛmɛ, wa a b’a fɔ misali la ko a bɛ filanan fila caman dɔn minnu ni ɲɔgɔn cɛ ye kelen ye, minnu fila la kelen dɔrɔn de ye cɛnimusoya ye. Ole dalen b’a la ko fɛn caman de y’a to a ka kɛwalew kɛra, i n’a fɔ a ni a fa cɛsira gɛlɛn ani a tun man ɲi a denmisɛnman. Ole tɛ a yɛrɛ minɛ n’a bɛ a ni a fa cɛsira fɔ a denmisɛnman. A y’a ye ko a fa tɛ yen abada wa a tun bɛ siran a fa ɲɛ. Tuma dɔw la, fa in tun bɛ kirin kosɛbɛ, wa Ole tun b’a miiri siɲɛ damadɔw ko a fa y’a laɲini k’a maloya foroba la. Ole b’a fɔ k’a jɛya ko ale tun b’a fa kɔniya. (4) .
Harri b’a fɛ ka baro kɛ cɛnimusoya ko la kunnafonidilaw fɛ ani ka kalan kɛ cɛnimusoya ko la. A dalen b’a la ko cɛnimusoya ni bangekɔlɔsi fɛɛrɛw tɛ ɲɔgɔn ta kosɛbɛ. A bɛ o hakilina sinsin, misali la, a kan ko tuma caman na, a ka nɔgɔn k’a dɔn mun na cɛnimusoya nege bɛ mɔgɔw la. A ka c’a la, cɛnimusoya kɛra u la walima u ni u bangebagaw walima u filankuruw cɛsira ka gɛlɛn. Harri ko: "Nin ye ne dalen to a la ko fɔlɔ ni fɔlɔ tɛ jeninida ko la. Nka, ne hakili la, a tɛ se ka kɛ ko mɔgɔ dɔw ka jamu dɔw sɔrɔ minnu b'a to u bɛ se ka cɛnimusoya negew sɔrɔ kosɛbɛ." (5) .
A ta la, Tepi dalen b’a la ko cɛnimusoya bɛ bɔ a la ko dusukunnataw dɛsɛ sugu dɔ b’a la, a b’a ɲini ka min fa. Tepi ko ale tun bɛ siran a fa ɲɛ a denmisɛnman, wa hali bi a bɛ "cɛw siran sugu la". Tepi ko ale bɛ ba ɲini musow cɛma. Hali ni Tepi bɛ miiri a ka musoɲɔgɔnɲini kunw na, a b’a fɔ fana a ka musow kanuya kan ko: “I n’a fɔ a kɛra cogo min na cogo la min bɛ mɔgɔ kabakoya cogo la min bɛ mɔgɔ kabakoya, tuma dɔw la, ne y’a ɲininka tiɲɛ na, a bɛ se ka taa o cogo la cogo min na.”. Faan wɛrɛ fɛ, a dalen b’a la ko kun bɛ o fana na. Tepi dalen t’a la ko cɛnimusoya bɛ bɔ jɛnɛya de la walima ko mɔgɔ bɛ se ka kɛ cɛnimusoya walima musoɲɔgɔnɲinikɛla ye kabini a bange waati. A hakili la, mɔgɔ bɛ bonya cɛnimusoya walima musoɲɔgɔnɲini na, hali ni bana kɛrɛnkɛrɛnnen si tɛ a la. (6) .
Tiɲɛ don, ne, i n’a fɔ cɛnimusoyakɛla caman, ne b’a ɲininka cɛnimusoya bɛ bɔ yɔrɔ min na. Ne dalen b’a la ko den ka mɔgɔya bɛ sɔrɔ a ka ɲɛnamaya san saba fɔlɔw kɔnɔ, cɛnimusoya fana sen bɛ o la. O bɛ nɔ bila sigida ni hadamadenw ka ɲɛnamaya kɛcogo fila bɛɛ la. Ne dalen t’a la fewu ko cɛnimusoya ye ciyɛn ye. N somɔgɔw dɔw fɛ, ne ka cɛnimusoya ka gɛlɛn tigitigi bawo u bɛ siran a ciyɛn ɲɛ. (7) .
Yala cɛnimusoya bɛ sɔrɔ jɛnɛya fɛ wa? I n’a fɔ a fɔra cogo min na, ɲɛfɔli min bɛ kɛ tuma bɛɛ cɛnimusoya ko la sisan, o ye ko a bɛ sɔrɔ bange kɔnɔ, wa a bɛ sɔrɔ jamu fɛ, walima ɔrimɔni minnu bɛ bɔ kɔnɔmaya waati. Mɔgɔw b’a miiri ko cɛnimusoya bɛ sɔrɔ kosɛbɛ fɛnɲɛnamaw de fɛ. Nka, o ɲɛfɔli in tɛ Sɔ̀rɔ kàlan minnu Kɛra filaninw kan. Filaninw minnu bɛ ɲɔgɔn na, olu ka jamu ye kelen ye tigitigi ani u ka sigida ye kelen ye kɔnɔbara la, o bɛɛ n’a ta, u kelen dɔrɔn de bɛ se k’a mago don u yɛrɛ cɛya la. Ni cɛnimusoya sababu bɔra jɛnɛya fɛ o man kan ka kɛ ten. Nin kuma fɔlen in bɔra kalanba dɔ la min kɛra o ko kan, o min kɛra Kanada, wa a kɛra mɔgɔ 20 000 ɲɔgɔn kan. A b’a jira ko jɛnɛya ni ciyɛn tɛ fɛn ye min bɛ cɛnimusoya daminɛ.
Sɛgɛsɛgɛli dɔ kɛra filaninw kan Kanada, o y’a jira ko sigidamɔgɔw ka kow nafa ka bon ka tɛmɛ jamu kan (...) Sɛgɛsɛgɛliw jaabiw y’a jira ko nafaba tɛ jeninida la. Ni filanin fila minnu ni ɲɔgɔn cɛ ye kelen ye, olu dɔ la kelen tun ye cɛnimusoya kɛ, a tun bɛ se ka kɛ 6,7% ye ko filanin tɔ kelen fana tun b’a mago don cɛ ni muso cɛ. Kɛmɛsarada la, filaninw minnu tɛ kelen ye, olu hakɛ kɛra 7,2% ye, balimakɛ basigilenw ta kɛra 5,5% ye. O jaabiw tɛ bɛn kosɛbɛ ni cɛnimusoya kɛcogo jamu misali ye min kofɔra sanfɛ. Filaninw bɛ falen yɔrɔ min na u ba denso kɔnɔ, o ye kelen ye tigitigi filanin fila bɛɛ la ɔrimɔni siratigɛ la, wa o cogo la, Bearman ni Brucker ye jaabi minnu sɔrɔ, olu bɛ hakilina in sɔsɔ ko balanbaliya min bɛ ba ka ɔrimɔni na kɔnɔmaya waati la, o bɛ kɛ sababu ye ka cɛnimusoya kɛ. (...) Filaninw ka kalan tɛmɛnenw tun y’u ka kalandenw sɔrɔ dɔgɔtɔrɔsow la walima cɛnimusoya jɛkuluw sababu fɛ, walima cogo wɛrɛ la, u tun bɛ ni jateminɛ danma ye. Bearman ni Brucker y’a jira k’u ka kalan ye kalan ye min bɛ se ka da a kan kosɛbɛ bawo a sinsinnen bɛ sɛgɛsɛgɛli kɛlen kan k’a sɔrɔ a ma kɛ cogo si la min bɔra funankɛninw ka kalan dɔ la, jamana bɛɛ sen bɛ o la. Kɔrɔbɔli kɛbaga 20 000 ɲɔgɔn tun bɛ yen! Ka fara o kan, ɲininikɛlaw ma u jigi da filanin fila dɔ ka kuma kan filanin in ka cɛnimusoya ko la: O nɔ na, u taara filanin tɔ kelen fɛ k’u ɲininka o ko la. (8) .
A ka c’a la, cɛnimusoya ɲininikɛlaw dalen tɛ cɛnimusoya bangenen na. Olli Stålström, n’o ye Finlande Seta tɔn sigibaga dɔ ye, ale ye nin ko in lawuli a ka sɛbɛn kɔnɔ min tɔgɔ ye ko Homoseksuaalisuuden sairausleiman loppu (Cɛɲɔgɔnɲini laban min kɛra bana ye, san 1997). A y'a Jira ko cɛnimusoya ɲininikɛlaw ma "I was born gay" hakilina in Sɔ̀rɔ kabini waati jan. A ye dɔnniya lajɛba fila kofɔ minnu kɛra dɔnnikɛla kɛmɛ caman na:
Dɔnniya lajɛba fila minnu kɛra san 1987 desanburukalo la, olu bɛ se ka jate tariku kɔnɔko gɛlɛnba ye ... min bɛ cɛnimusoya ɲininikɛla 100 sen don a la ka bɔ jamana 22 la baarakɛjɛkulu 100 kɔnɔ... Lajɛba ninnu fana ye bɛnkan sɔrɔ ko a man ɲi ka cɛnimusoya danfara min bɛ kɛ hakiliɲagami ye, o bila miiriya bangenenw nɔ na. A y’a ye ko a ka kan ka ban caman na cɛnimusoya hakilina nafama na, ka kɛɲɛ ni o ye, cɛnimusoya bɛ ni fɛn ye min tɛ waati ni laadalakow la, min sababu dɔ bɛ a la. (ɲɛ 299-300)
Denmisɛn kungo kɔnɔ . Cɛnimusoko bɛ tali kɛ cogoyaw ni sigida kow la cogo min na, o jiralan dɔ ye denmisɛnnin fitininw bilalen ye ka taa sigi ni baganw ye. Cɛnimusoko nege foyi t’u la fewu. O b’a jira ko hadamaden ka cɛnimusoya fana bɛ nɔ bila sigidamɔgɔw ka kow la. Biologi dɔrɔn tɛ o ko latigɛlen ye. Yiriwali hakilila ɲininikɛla ani hakilijagabɔ karamɔgɔ dɛmɛbaa, Risto Vuorinen, b’a ka gafe kɔnɔ min tɔgɔ ye ko Minän synty ja kehitys [Yɛrɛ bangeli ni a yiriwali] (1997) o denmisɛnnin bilalen ninnu kan, n’u bɛ wele ko kungo denw, baganw ye minnu lamɔ. Ni cɛnimusoya tun bɛ latigɛ jamu dɔrɔn de fɛ, o ko suguw tun tɛna kɛ:
Kungo denmisɛnw ka cɛnimusoya ye sɔrɔli ye min nafa ka bon kosɛbɛ. Hali n’u farikolo kɔgɔra, u tɛ cɛnimusoya nege foyi jira... A bɛ iko waati gɛlɛn fɔlɔ dɔ bɛ yen cɛnimusoya yiriwali kama.
Furu min tɛ cɛya ni musoya ta, o lafasabaga caman yɛrɛ sɔnna a ma k’a jɛya ko bangeko sɔsɔli tɛ tiɲɛ ye walima ko a sinsinnen tɛ kosɛbɛ. U dɔ ye John Corvino ye, min dalen t’a la ko cɛnimusoya ye fɛn ye min bɛ sɔrɔ bange kɔnɔ. A y'a fɔ ko: "Nka sɔsɔli jugu ye sɔsɔli jugu ye, hali ni dantigɛli dumanw - ani tiɲɛ - bɛ se ka bɔ a la cogo o cogo" (9) Sɛgɛsɛgɛliw y’a jira ko cɛnimusoya dɔnniya fana bɛ se ka Changé fo ka se hakɛ dɔ ma ni mɔgɔ si hakɛ ye, nka a ka c’a la, a bɛ kɛ cɛnimusoya siratigɛ la min bɛ kɛ tuma bɛɛ. Kamalennin dɔw fɛ, u ka cɛya ni musoya danfara bɛ se ka jɛya hali bi, nka ni u si hakɛ bɛ se ka kɛ, u fanba bɛna cɛnimusoya kɛcogo ɲuman sɔrɔ:
Ameriki ka sɛgɛsɛgɛliba dɔ kɛra san 2007 la, min kɛra san 16-22 denmisɛnw ka cɛnimusoya cogoya caman yeli kan, o y’a jira ko cɛnimusoya walima cɛnimusoya kɛcogo fila ka teli ka Changé ka kɛ cɛnimusoya ye san kelen kɔnɔ siɲɛ 25 ka tɛmɛ a kɔfɛta kan. Funankɛnin fanba fɛ, cɛnimusoya dusukunnataw bɛ dɔgɔya ni u kɔrɔbayara. Cɛden minnu si bɛ san 17 la, olu kɛmɛsarada la, 70 ɲɔgɔn ye cɛnimusoya nege jira fan kelen fɛ, olu ye cɛnimusoya kɛ fan kelen fɛ u si san 22. (Savin-Williams & Ream 2007: 385 pp.) (10)
YALA FURU SARI LAADA BƐ DANNAJƐ WA? Furu min tɛ cɛya ni musoya ta, o dalilu dɔ kɛra ko laadala furu sariya ye danfara ye. O de y’a to furu min tɛ cɛ ni muso ye, o dɛmɛbagaw bɛ kuma bɛnkan ni danfara kɛlɛli kan, n’u b’u hakilinaw lafasa. Kunnafonidila bɛ se fana ka cikanw di minnu datugulen don kosɛbɛ hadamadenw ka josariyaw ni bɛnkan ko la.
furu hakɛ min bɛ balikuw bɛɛ bolo ani furu kɔrɔ caman cili . Ni kuma bɛ kɛ danfarako kan ka ɲɛsin furusiri laada sariya ma, a ka kan k’a fɔ ko mɔgɔkɔrɔba bɛɛ ka kan ka furu. Fɛn wɛrɛ tɛ yen min bɛ danfara Bɔ yan. Cɛ walima muso baliku o muso bɛ se ka don furu la ni cɛ ni muso wɛrɛ ye. O cogo la, laadala furu sariya bɛ bɛn kaban, wa a tɛ danfara don mɔgɔ si ni ɲɔgɔn cɛ. K’a fɔ cogo wɛrɛ la, o bɛ tiɲɛw sɔsɔ. O nɔ na, cɛsiri min bɛ kɛ walasa ka furu lase cɛ ni muso cɛ, o fana bɛ furu kɔrɔ Changé. Furu daɲɛ bɛ kɔrɔ kura ta, kɔrɔ min tun tɛ a la fɔlɔ. A bɛ iko ka sɔsɔli kɛ ko misali la, baarakɛɲɔgɔnya nɔgɔman min bɛ baarakɛyɔrɔ ni baarakɛla cɛ, o kɔrɔ ye furu ye, walima ko nɛgɛso ni awiyɔn ye mobili ye, hali n’o tɛ. Daɲɛ min bɛ faamuya kabini san kɛmɛ caman hadamadenw ka tariku kɔnɔ ko a kɔrɔ ye cɛ ni muso cɛsira dɔrɔn ye, o cogo la, a kɔrɔ bɛ Changé ka kɛ kɔrɔ wɛrɛ ye furu hakilina fɛ min tɛ cɛya ni musoya ye. A bɛ wale dɔ Changé min bɛ sen na ladamubaw bɛɛ la kabini san ba caman.
Kanuya sugu wɛrɛw. K’a fɔ ko furu sariya min tɛ cɛ ni muso cɛ, o bɛna bɛnbaliya ni danfara ban, o ye sɔsɔli jugu ye bawo jɛɲɔgɔnya suguya wɛrɛw bɛ yen. Parce que (bari) ni cɛnimusoya bɛ Weele ko furu, mɔgɔ bɛ Se ka jo di cogo di ka jɛɲɔgɔnya sugu wɛrɛw Bɔ o sariya kelen in na? Mun na cɛnimusoya kɛbaga fitininw dɔrɔn de ka kan ka don furu sariya kɔnɔ? N’an tugura hakilina kelen in na, mɔgɔw b’a ɲini sisan ka nin ko in lafasa, nin jɛɲɔgɔnya suguya ninnu fana ka kan ka don sariyasunba kɔnɔ. N’u Bɔra yen, o ye, ka Kɛɲɛ ni hakilina kelen ye, danfara ni dɛmɛni ye bɛnbaliya ma. O nɔ suguw bɛ sɔrɔ n’an tugura furu min tɛ cɛya ni musoya ye, o dɛmɛbagaw ka miiriliw kɔ ani n’an ye furu daɲɛ kɔrɔ Changé:
• Jɛɲɔgɔnya min bɛ ba ni denmuso cɛ, i n’a fɔ u sigilen bɛ du kelen kɔnɔ
• Cɛ, min bɛ sigi n’a ka wulu ye
• Muso caman furuli jɛɲɔgɔnyaw
• Kalanden fila minnu sigilen bɛ siyɔrɔ kelen na
• Jɛɲɔgɔnya minnu bɛ kɛ ni cɛnimusoya ye, olu fana ye suguya dɔ ye. Hali cɛnimusoya furu lafasabagaw, a ka c’a la, u tɛ sɔn o jɛɲɔgɔnya suguw ma bawo u b’a ye ko u ye jogo jugu ye. Nka, mɔgɔ minnu hakilina jugu bɛ furu la min tɛ cɛya ni musoya ye, olu bɛ se ka ban o kun kelen de kosɔn. U bɛ se k’a jate ko a man ɲi jogo ta fan fɛ.
Karamɔgɔ, Anto Leikola, ye sɛbɛnni kɛ o ko kan Yliopisto [Inivɛrisite] gafe kɔnɔ (8 / 1996) ni tɔgɔ ye ko Olisiko rakkauskin rekisteröitävä? [Yala kanuya ka kan ka sɛbɛn fana wa?] . A ko n’an tugura o hakilina kelen in kɔ, o tɛ bɛn ka dan sigi cɛnimusoya kɛbagaw dɔrɔn de la. Mun na u dɔrɔn ka kan ka don furu sariya kɔnɔ, k’a sɔrɔ jɛɲɔgɔnya suguya caman wɛrɛw bɛ yen minnu bɛ bɔ sariya la?
Ni balimakɛ fila minnu nɔrɔlen bɛ ɲɔgɔn na kosɛbɛ, n’u b’a fɛ ka so sɔrɔ ɲɔgɔn fɛ ani ka tɛmɛ o kan, ani hali ni den jɛlen dɔ ta do? Mun na a ka kan ka gɛlɛya u ma ka tɛmɛ cɛnimusoya kɛbagaw kan? Yala a bɛ kɛ bawo kanuya bɛ labanw ni ɲɔgɔn cɛ, nka kanuya tɛ tɛmɛnenw ni ɲɔgɔn cɛ, walima teriw dɔrɔn ni ɲɔgɔn cɛ wa? ...O bɛɛ lajɛlen na, jɛɲɔgɔnya sɛbɛnni ye sigidako ye ...Ni o cogo sugu dira cɛ ni muso ma, hali bi n t’a faamu mun na a ka kan ka dan cɛnimusoya kɛbagaw dɔrɔn ma. Walima an b’a miiri ko cɛ ni muso minnu bɛ sigi ɲɔgɔn fɛ ani minnu nɔrɔlen bɛ ɲɔgɔn na, olu bɛɛ ye cɛnimusoya kɛbagaw ye wa? Walima an b’a jate minɛ ko cɛnimusoya tɛ kɛ ni cɛnimusoya ye... N’an y’a jateminɛ ko a ka ɲi ka cɛnimusoya jɛɲɔgɔnyaw sɛbɛn, nka mɔgɔ wɛrɛw tɛ, o tuma na, ko a ye cɛnimusoya kɛcogo dɔ sɛbɛnni ko ye,
cɛnimusoya kɛbaga fanba tɛ furu ɲini . Ni furu min tɛ cɛ ni muso cɛ, o tugura o kɔ, a kunba dɔ kɛra danfara ni bɛnbaliya kɛlɛli ye. A tun bɛ miiri ko furu min tɛ cɛya ni musoya ta, cɛɲɔgɔnɲininaw bɛ se ka ɲɔgɔn furu yɔrɔ min na, o bɛna danfara ban. Nka, tiɲɛ ye ko cɛ ni muso furu bɛ senna kabini waati jan jamana minnu na, mɔgɔ damadɔ dɔrɔn de tun b’a fɛ ka furu kɛ. Pays-Bas jamana na, cɛ ni muso furu bɛ sen na kabini san tan, nka cɛnimusoya furuɲɔgɔnma 20% dɔrɔn de bɛ furu. Ni i y’a suma ni mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ ye, o hakɛ ka dɔgɔ yɛrɛ. Jateminɛ dɔw fɛ, cɛnimusoya kɛbaga 8% dɔrɔn de bɛ don furu la. Tiɲɛ na, jatew b’a jira ko cɛnimusoya kɛbaga damadɔ dɔrɔn de y’u mago don furu la. O nɔ na, u fanba m’a fɛ (ka kɛɲɛ ni dɛmɛbagaw yɛrɛ ka miiriya ye) ka bɛnkan sɔrɔ ani ka hɔrɔnya sɔrɔ danfara la.
DENMISƐNW KA STATION . I n’a fɔ a fɔra cogo min na, furu min tɛ cɛ ni muso ye, o bɛnnen don ka bɔ bɛnkan siratigɛ la ani hadamadenw ka josariyaw ko la. A ɲɛfɔra ko ni sɔn kɛra nin ko in na, o bɛna sariyasun in tilenbaliya bɔ yen. Nka, nin barokun in sɛgɛsɛgɛra dɔrɔn ka bɔ balikuw ka miiriya la ani denmisɛnw ɲinɛna u kɔ. Furu sariya min tɛ cɛya ni musoya ta ye, o ye hadamadenw ka josariyaw ko ye tiɲɛ na, nka a bɛ fɔ min ma, o tɛ kelen ye: a kɔrɔ ye denmisɛnw ka hadamadenya josariyaw tiɲɛni ye. Sabula o ko minnu na cɛnimusoya furuɲɔgɔnmaw b’a fɛ ka den sɔrɔ (a bɛ se ka kɛ, misali la, cɛya bankiw ni kɔnɔbara jate fɛ walima ko cɛnimusoya kɛbagaw dɔ tun bɛ cɛnimusoya kɛ waati dɔɔnin kɔnɔ), o kɔrɔ ye ka den faranfasi ka bɔ a fa bangenen na walima ba kabini a bangera dɔrɔn bawo balikuw bɛ furu min tɛ cɛya ni musoya ta, o jate u ka jo ye. O cogo la, furu sariya min tɛ cɛya ni musoya ta, o bɛ danfara don denmisɛnw ni ɲɔgɔn cɛ ka kɛɲɛ ni balikuw ka musakaw ye. Mɔgɔkɔrɔbaw ka hɔrɔnya bɛ bila denmisɛnw ka josariyaw jɔnjɔnw ɲɛ. Siga t’a la, ko dɔw bɛ yen, den ka kan ka bonya k’a sɔrɔ fa walima ba t’a la, nka k’a laɲini ka den kɛ fa tɛ min na walima ka kɛ fa tɛ min na walasa ka balikuw sago dafa dɔrɔn, o ye ko wɛrɛ ye. O de bɛ kɛ furu kɔnɔ min tɛ cɛya ni musoya ye, denw bɛ sɔrɔ yɔrɔ min na. Faransi jamana na, cɛnimusoya kɛbaga caman yɛrɛ ye jɔyɔrɔ ta o ko la. U b’a ye ko furu sariya min tɛ cɛya ni musoya ta, o bɛ den ka josariyaw tiɲɛ fa ni ba la. O de y’a to u bɛ ban furu la min tɛ cɛya ni musoya ta:
Jean-Pierre Delaume-Myard: Yala ne ye cɛnimusoya kɛbaga ye wa... Ne bɛ furu min tɛ cɛya ni musoya kɛlɛ, bawo ne bɛ den ka jo lafasa ka fa ni ba sɔrɔ. (11) .
Jean-Marc Veyron la Croix: Bɛɛ n’a dan ye: den tɛ ne fɛ ani ko den bɛ ne kɔ, o tɛ jo di ne ma ka ba ka kanuya bɔ den na. (12) .
Hervé Jourdan: Den ye kanuya den ye wa a ka kan ka to kanuya den ye. (13) .
Denw sɔrɔli . Ni cɛnimusoya kofɔra, danfaraba kelen bɛ u ni ɲɔgɔn cɛ ni i y’a suma ni cɛ ni muso cɛ jɛɲɔgɔnyaw ye: cɛnimusoya dɔrɔn de bɛ se ka den sɔrɔ, o labanw tɛ se ka den sɔrɔ. O fana ye sababuba dɔ ye min b’a to cɛ ni muso furu ye daminɛ ɲuman ye denmisɛnw bolo. A bɛ cogo di denmisɛnw ma u ka bonya u fa ni u ba bangebagaw ka ladonni kɔrɔ kabini a daminɛ na. Gɛlɛya min bɛ cɛnimusoya jɛɲɔgɔnyaw la, o ye ko ni denw sɔrɔla waati dɔɔnin cɛɲɔgɔnɲini fɛ walima ni fɛɛrɛ dilannenw ye i n’a fɔ kɔnɔbara jate walima cɛya bankiw, o bɛ den to fa tɛ min na walima ba tɛ min na. A bangebaga bangebaga kelen dɔrɔn de tununna so kɔnɔ, a tun bɛ se ka bonya ni min ye. Den ka kan ka balo ni a bangebaga lakika tɔ tɛ kabini a daminɛ na k’a sababu kɛ balikuw ka sugandili ye. Minnu yɛrɛ lamɔna cɛnimusoya denbaya kɔnɔ, olu ye wale in kɔrɔfɔ min ye ka den ka jo bɔ fa walima ba la o cogo la; ka wele bila bɛnkan ma balikuw ni ɲɔgɔn cɛ. U bɛ bɔ u bangebagaw dɔ la kelen na. Jean-Dominique Bunel, min lamɔna n’a ba musoɲɔgɔnma n’a musoɲɔgɔn ye, o b’a fɔ a ye o sɔrɔ cogo min na. A tɔɔrɔla fa dɛsɛ fɛ. Yɔrɔ wɛrɛ la, a b’a fɔ fana ko ni furu min tɛ cɛya ni musoya ta, o tun bɛ sen na kaban a ka kɔrɔbaya waati la, a tun bɛna jamana sendon, bawo o kɛra sababu ye k’a den ka josariyaw tiɲɛ:
Kuma min bɛ duguma, o fana bɛ o ko ɲɛfɔ. Fa walima ba tɛ yen min b’a to denmisɛnw ka bonya ka gɛlɛn cɛnimusoya sigida la. A tɛ ɲininkali ye ni bangebaga kelen min ye cɛnimusoya kɛ, o tɛ se bangebagaya la, nka a bɛ kɛ ka den bɔ a bangebaga lakika tɔ wɛrɛ ɲɛkɔrɔ ni laɲini ye kabini a bange waati:
Robert Oscar Lopez (2012) ye cɛnimusoya kumasenw kɔrɔfɔ k’a fɔ ko u ye ɲɛngoya ye ani ko u hakili ka surun, bawo a bɛ a bɔɲɔgɔnko mɔgɔw fana tɔgɔ da ko cɛɲɔgɔnɲininaw, minnu lamɔna musoɲɔgɔnɲininaw ka so kɔnɔ, u ye u ka ɲɛnamaya fanba kɛ cɛnimusoya ladamu kɔnɔ, nka minnu bɛ furu min tɛ cɛya ni musoya kɛlɛ hali bi, bawo u b’a miiri ko o bɛ den ka josariyaw tiɲɛ fa ni ba la. Lopez ka fɔ la, a ka gɛlɛn k’a fɔ ko cɛɲɔgɔnɲinikɛla ye, k’a sababu kɛ dɔrɔn ko a b’a fɔ kɛnɛ kan ko a ye fa dɛsɛ sɔrɔ o cogo la, k’a to a lamɔna a ba n’a jɛɲɔgɔn muso ka so. "Cɛ ni muso furuɲɔgɔnma minnu bɛ cɛnimusoya kɛ, olu mana a ɲini ka cɛnimusoya kɛcogo misali ladege, den falen-falen, furucɛ ni furumuso ka furu sa, walima denfaya jago siratigɛ la, u bɛ farati caman ta jogoɲumanya siratigɛ la. Denmisɛnw, minnu b'u yɛrɛ sɔrɔ o jogoɲumanya faratiw cɛma, bɛ u bangebagaw jɔyɔrɔ dɔn kosɛbɛ ɲɛnamaya degun ni dusukunnataw labɛnni na min b’u faranfasi ka bɔ laadalakow la i n’a fɔ faw ni badenw ka don. Denmisɛnw jɔyɔrɔ bɛ gɛlɛya, n’u bɛ wele ko ‘homophobie’ dɔrɔn k’a sababu kɛ u bɛ tɔɔrɔ – wa u sɔnna a ma – degun dabɔlen min bɛ u bangebagaw fɛ. (Lopez 2013.) (15) Bamako, Mali.
Ni denw sɔrɔla fɛɛrɛ dilannenw fɛ i n’a fɔ kɔnɔbara jate ani cɛya bankiw, an ka kan ka gɛlɛya caman sɔrɔ jogoɲumanya siratigɛ la. Gɛlɛya min bɛ denso jate la, o ye ko ba ka kan ka den min ta, a ka kan k’o bila. A bɛ sigi sen kan i n’a fɔ laɲini denso ladonni na. A ɲininen bɛ a fɛ a k’a dusukunnataw dabila den ko la, wa a bɛ sara o la. A b’a ka josariyaw feere den ma, n’a sɔrɔ a tɛna a ye tugun abada. Nka, mɔgɔ caman bolo, o tun bɛ se ka gɛlɛya kojugu k’a sababu kɛ u ka denbatigiya hakilina ye, o de y’a to u b’a fɛ ka den falen-falen bɛnkansɛbɛn ban. O musow y’a Faamu k’u bɛ den kanu u kɔnɔ, o de y’a To u y’u hakilina Yɛlɛma. Ka fara o kan, denso jate ye gɛlɛya ye denmisɛnw bolo. Sabula ni ba y’a ka jo di den ma, den bɛ se k’a ye ko a bilala. Ɲininkaliw bɛ se ka kɛ a la, mun na a ba y’a feere wari la, k’a ma hami a la. O dɔw ye Alana Newman ka siti ye min tɔgɔ ye ko AnonymousUS.org, o bɛ o denmisɛn suguw ka ko kɛlenw n’u dusukunnataw fɔ. Frank Litgvoet, min bɛ cɛnimusoya kɛ, o bɛ o ko sugu fɔ ni tiɲɛ ye. A bɛ kuma a den ladonbagaw kan minnu tun bɛ ɲinɛ u ba kɔ. A tun ka gɛlɛn ani a tun bɛ dimi denmisɛnw bolo k’a faamu mun na ba y’a denw bila fɔlɔ :
Den “ba tɛ min na” den ladonni dafalen na, o cogoya man nɔgɔn i n’a fɔ a bɛ se ka kɛ cogo min na, bawo a bɛ denba bangebaga de kan, o min bɛ na den ka ɲɛnamaya kɔnɔ, ka sɔrɔ ka taa. Wa ni ba tɛ yen farikolo la, a bɛ yen hali bi, i n’a fɔ an b’a dɔn cogo min na den ladonbaga caman ka maanaw fɛ minnu sera balikuya ma, a bɛ yen sugo la, ja la, nege la, ani hami na. A ka c’a la, ba nali an denw ka ɲɛnamaya kɔnɔ, o ye ko dumanba ye. A ka gɛlɛn denmisɛnw ma ni ba taara, a tɛ kɛ dɔrɔn bawo a bɛ dusukasi ka foli kɛ baliku kanulen dɔ ye, nka a bɛ ɲininkali gɛlɛn ni dimi lawuli fana, n’o ye ko mun na ba y’a den bila fɔlɔ. (16) .
Sɔgɔsɔgɔninjɛ bankiw ni kɔnɔta furakɛli kɛcogo ɲumanw dun? U sinsinnen bɛ a kan ko cɛw y’u ka cɛya di u yɛrɛ sago ma walasa ka kɔnɔta kɛ, o la, siga t’a la ko nin cɛ ninnu tɛna tɔɔrɔ o dusukunnata gɛlɛn kelenw na minnu bɛ se ka sɔrɔ denso jago la. Nka, gɛlɛya min bɛ bangekɔlɔsi furakɛli la, o ye ko u bɛ den doni da fa dɛsɛ doni kan. Denmisɛn minnu bangera ni fɛn dilannenw ye, olu bɛ se ka gɛlɛya kosɛbɛ ni ba y’a laɲini k’u bila cogo la, u tɛ se ka u fa dɔn ani ka ɲɔgɔn sɔrɔ yɔrɔ min na. Tapio Puolimatka ye Yale Iniwɛrisite hakililabaarakɛla Kyle Pruett ka ɲininiw ɲɛfɔ o ko kan (Kyle Pruett: Fatherneed, New York, Broadway, 2000). A ka gɛlɛn denmisɛnw ma ka ɲɛnamaya kɛ cɛmancɛ cogoya sugu dɔ la ni jɛɲɔgɔnya tɛ u ni u fa bangenen cɛ:
Yale Iniwɛrisite hakililabaarakɛla Kyle Pruett (2000: 207) y’a jira k’a da a ka ɲininiw kan ko denmisɛn minnu bangera kɔnɔmaya kɛcogo la, ka lamɔ ni fa tɛ u la, “kɔngɔ bɛ u fa ka kɛ yen kudayi” la min tɛ se ka wasa. A ka ɲininiw bɛ bɛn furucɛ ni furumuso ka furu sa ni bangebaga kelen ka kalanw ma minnu bɛ fadenyabaliya sugu jira. Pruett ka ɲininiw y’a jira fana ko denmisɛn minnu bangera kɔnɔmaya kɛcogo la, minnu tɛ kunnafoni sɔrɔ u fa kan, ɲininkali juguw bɛ u la minnu bɛ mɔgɔ jɔrɔ u bɔyɔrɔ la fɛnɲɛnamaw la ani u bɔra denbaya min na. O denmisɛnw t’u fa dɔn walima u fa ka denbaya, wa a ka jugu u ma ka sigi cogoya sugu dɔ la min bɛ u ni ɲɔgɔn cɛ, k’a sɔrɔ jɛɲɔgɔnya tɛ u ni u fa bangebaga cɛ (Pruett 2000:204-208) (17)
Alana Newman bɛ t’a fɛ o barokun kelen in kan. Ale yɛrɛ bangera ni cɛya ye min bɛ kɛ ni cɛya ye, o min tun bɛ kɛ ni cɛya ye min bɔra mɔgɔ dɔ fɛ min tɔgɔ ma fɔ. A bɛ o wale in kɛlɛ kosɛbɛ, n’o ye ko den bɛ bɔ a la ka jɛɲɔgɔnya sigi n’a yɛrɛ bangebaga lakikaw ye, ka bonya u ka ladonni na. A yɛrɛ ka ko kɛlenw de kosɔn, a ye danyɔrɔ gɛlɛyaw sɔrɔ ani koniya min tun bɛ a cɛ ni muso cɛ. A ka seereya sɛbɛn kɔnɔ min dira Kalifɔrni jamana sariyasunba ma, a ye sɛbɛn kɛ o ko kan:
... Ne tɔɔrɔla danyɔrɔko koɲɛw fɛ minnu ye ne hakili balansi tiɲɛ, dannayabaliya ni koniya cɛya ni musoya la, dusukunnata minnu tun bɛ ne la ko ne ye fɛn ye – i n’a fɔ ne bɛ yen dɔrɔn i n’a fɔ mɔgɔ wɛrɛ ka tulonkɛfɛn. N y’a ye ko n ye dɔnniya kɛcogo dɔ ye. (18) .
bangebagaw nafa ka bon denmisɛnw ma . Telewisɔn porogaramuw ni kunnafonidisɛbɛnw barokunw ka teli ka kuma denmisɛnw b’a fɛ cogo min na ka bangebaga lakika sɔrɔ u ma deli ka min sɔrɔ ani min tununna u ka ɲɛnamaya kɔnɔ. U nege b’u la k’u yɛrɛ juw sɔrɔ ani ka fa walima ba bangenen kunbɛn min tununna u la. O kɛra ka caya bi, misali la, ka da furucɛ ni furumuso ka furu sa hakɛ caya kan. Den ta fan fɛ, k’a sɔrɔ bangebaga lakikaw fila bɛɛ bɛ yen ani k’u janto ɲɔgɔn na, o nafa ka bon kosɛbɛ. O fana bɛ Bɔ ɲɛnamaya kɔlɔsili nafama caman na. Denmisɛn minnu ni u bangebagaw cɛsira tiɲɛna, misali la dɔlɔ, fariya walima furucɛbɔ gansan dɔ, olu bɛ gɛlɛya caman sɔrɔ u ka ɲɛnamaya kɔnɔ minnu man ca denmisɛnw bolo minnu lamɔna denbayaw kɔnɔ minnu ma tiɲɛ. Misali nafama fitinin dɔ b’o jira. A b’a jira cogo min na kɛrɛnkɛrɛnnenya la fa dɛsɛ, fa dɛsɛ so kɔnɔ, o ye bi gɛlɛya ye:
Tuma min na ne tun bɛ ka kuma cɛw ka sigiyɔrɔ dɔ la Hume Lake, Kalifɔrni jamana na, ne y’a fɔ ko fa kelen bɛ miniti saba dɔrɔn de kɛ waati ɲuman na n’a den ye tile kɔnɔ. Lajɛ bannen kɔ, cɛ dɔ ye ɲininkali kɛ ne ka kunnafoniw na. A y'a kɔrɔfɔ ko: "Aw waajulikɛlaw bɛ fɛnw fɔ dɔrɔn. Ka kɛɲɛ ni ɲinini labanw ye, facɛman tɛ hali miniti saba kɛ don o don n'a denw ye, nka a bɛ segin 35 kɛ ." Ne dalen b’a la bawo a tun bɛ baara kɛ lakɔli sɛgɛsɛgɛlikɛla ye Kalifɔrni cɛmancɛ la. Tiɲɛ na, a ye jatebɔ wɛrɛ di n ma min ye n kabakoya. Lakɔlibolo dɔ la, Kalifɔrni jamana na, kalanden 483 tun bɛ kalan kɛrɛnkɛrɛnnen na. O kalanden si tun tɛ ni fa ye so kɔnɔ. Sigida dɔ la, Seattle dugu kɔkan, denmisɛn 61% bɛ balo fa tɛ min na. Fa tɛ yen, o ye danga ye bi. (19) .
O bɛ tali kɛ barokun na cogo di? Kuma surun na, bangebaga lakikaw fila bɛɛ ka sɔrɔ, bangebagaw ka ɲɔgɔn kanu ani tiɲɛ na, den ka kanuya, o nafa ka bon den ka ɲɛtaa n’a ka yiriwali la. Sɛgɛsɛgɛli caman kɛra minnu b’a jira ko den bɛ bonya ani ka yiriwa ka ɲɛ ni a y’a to a ka kɛ n’a yɛrɛ bangebaga bangebagaw ye denbaya kɔnɔ, bɛnbaliya tɛ min na. Ni ɲɔgɔndan yɔrɔ ye denmisɛnw ye, minnu ye bangebagaw ka furu sa walima bangebaga kelen ka denbayaw sɔrɔ, denbaya kuraw ani sigiɲɔgɔnya jɛɲɔgɔnyaw, a jirala k’u ye fɛɛrɛ wɛrɛw ye minnu ka jugu denw ka yiriwali siratigɛ la. Cɛɲɔgɔnɲini na, gɛlɛya bɛ bonya ka tɛmɛ o kan yɛrɛ (ni denw sɔrɔla cɛnimusoya kɛli fɛ waati dɔɔnin kɔnɔ walima fɛɛrɛ dilannenw fɛ), sabu olu la den bɛ faran ka bɔ bangebaga kelen na a dɔgɔyalenba la kabini a ka ɲɛnamaya daminɛ. Siga t’a la, a tɛ sugandi ɲuman ye denmisɛnw bolo, i n’a fɔ a fɔra cogo min na sanfɛ kaban. Kuma damadɔw b’a jira ko a nafa ka bon kosɛbɛ ka bangebaga bangebaga fila bɛɛ sɔrɔ denbaya kɔnɔ. Mɔgɔ min b’a fɛ k’a furuɲɔgɔn furu sa, o tigi ka kan ka miiri siɲɛ fila. Tiɲɛ don, bangebaga si tɛ dafalen ye, wa tuma dɔw la, ka sigi ɲɔgɔn fɛ, o bɛ se ka kɛ wajibi ye, misali la, fariyakow kosɔn. Nka, denmisɛnw fɛ, fɛɛrɛ ɲuman ye bangebagaw ka bɛn ɲɔgɔn ma, ka sɔn ɲɔgɔn ma dege:
Sɛgɛsɛgɛliw y’a jira ka jɛya ko denbaya sigicogo nafa ka bon denmisɛnw bolo, wa ko denbaya sigicogo bɛ u dɛmɛ kosɛbɛ, min kɔnɔ bangebaga lakika fila bɛ furu kɔnɔ minnu bɛ denbaya ɲɛminɛ, wa ko bangebagaw ka bɛnbaliya hakɛ ka dɔgɔ. Denmisɛn minnu bɛ bangebaga kelen ka denbayaw kɔnɔ, den minnu bangera denba furubaliw fɛ, ani den minnu bɛ denbaya ɲagaminenw na walima minnu bɛ sigi ɲɔgɔn fɛ, olu ka kan ka yiriwa sira jugu fɛ... O de kama a nafa ka bon, den bolo, ka furu barikamaw ni sabatilenw sabati bangebaga bangebagaw ni ɲɔgɔn cɛ. (21) .
Ni a ɲinina an fɛ an ka fɛɛrɛ dɔ labɛn walasa denmisɛnw mago jɔnjɔnw bɛɛ ka ɲɛnabɔ, n’a sɔrɔla an bɛna laban yɔrɔ dɔ la, min ni bangebaga fila sɔrɔli hakilina bɔlen don. Hakilila la, nin labɛn sugu in tɛ denmisɛnw dɛmɛ dɔrɔn ka baliku fila ka waati ni u ka nafolo sɔrɔ, a bɛ kɛ sababu ye fana ka kɔrɔsili ni balansi sira di, min bɛ bangebagaya sanfɛla sabati. Bangebagaw fila bɛɛ ka jɛɲɔgɔnya bangenen ni den ye, o bɛ dɔ fara a kan ko bangebagaw bɛ se k’u yɛrɛ dɔn ni den ye, wa u labɛnnen don ka saraka kɛ den kosɔn. A bɛ dɔ bɔ fana bangebagaw ka den nafabɔli la. (22) .
A jirala ni hakilijagabɔ ye ko denmisɛnw tɛ ɲɛtaa sɔrɔ, hali ni farikolo ladonni ɲuman bɛ u la ni u bɛ mara yɔrɔw la minnu tɛ mɔgɔ yɛrɛ ta ye, wa ko farali ba la – kɛrɛnkɛrɛnnenya la waati dɔw la – o bɛ tiɲɛni kɛ den na kosɛbɛ. Lakɔliso ladonni nɔ minnu bɛ sɔrɔ tuma caman na, olu ye hakiliɲagami, ɲɛmajɔbaliya, kɔsegin ani hali saya, ni denba nɔnabila bɛrɛ tɛ sɔrɔ. (23) .
I n’a fɔ a fɔra cogo min na, a jirala ko bangebaga fila bɛɛ nafa ka bon denmisɛnw ka ɲɛnamaya kɔnɔ. O bɛ jira ni ko kɛlenw ye minnu bɛ se ka kɛ ani kalan caman. Bangebaga kelen bɛ se ka kɛ misali ye u jɔyɔrɔ la i n’a fɔ bangebaga, nka o tɛ cɛ ni muso bangebaga tununnen nɔ bila. Sɛgɛsɛgɛliw y’a jira ko denmisɛn minnu lamɔna denbaya tiɲɛnenw kɔnɔ (denbaya kelen, denbaya kura...) olu ka ca ni nin gɛlɛya suguya ninnu ye. U b’a jira ko bangebaga lakikaw fila bɛɛ ka kɛ ni kanuya ye, o nafa ka bon kosɛbɛ:
• Kalan hakɛ ni lakɔli banbali hakɛ ka dɔgɔ
• Cɛden minnu lamɔna fa tɛ minnu na, olu ka teli ka bila fariya ni kojugu sira kan
• Dusukunnataw, degunw ani yɛrɛfaga ɲininiw ka ca denmisɛnw na minnu bangebaga fila bɛɛ tɛ denbaya kɔnɔ
• Dɔrɔgu ni dɔlɔ tali ka ca
• Funankɛninw ka kɔnɔmaya ni cɛnimusoya kɛcogo ka ca
Denmisɛn minnu lamɔna cɛnimusoya kɛbagaw fɛ, olu bɛ jɔyɔrɔ jumɛn na o yɔrɔ la? Kuma surun na, gɛlɛya kelenw b’u la i n’a fɔ denmisɛn tɔw minnu bɛ bɔ denbaya ka jɛɲɔgɔnya tiɲɛnenw na. Tablo nata min bɛ tali kɛ Ɔsitarali Sotirios Sarantokis ka ɲininiw na o ko kan (22), o bɛ ko in jiracogo dɔw di. A ye kalan min labɛn san 1996, o kɛra kalanba ye min ye denmisɛnw ka yiriwali jaabiw suma ɲɔgɔn na fo san 2000. O sɛgɛsɛgɛli in ye bangebagaw yɛrɛ ka jateminɛw, lakɔli jaabiw ani karamɔgɔw ka jateminɛw jateminɛ denmisɛnw ka yiriwali kan :
O sɛgɛsɛgɛli wɛrɛ kɛra sosiyolozi karamɔgɔ Mark Regnerus fɛ. A ye denbaya sigicogo bɛ se ka nɔ min bila denmisɛnw na, o sɛgɛsɛgɛ. Nafa min tun bɛ o sɛgɛsɛgɛli in na, o tun ye ko a tun sinsinnen bɛ sɛgɛsɛgɛli kɛlenw kan minnu kɛra k’a sɔrɔ u ma kɛ cogo si la ani sɛgɛsɛgɛliba dɔ (Amerika kamalennin 15 000). Ka fara o kan, jateminɛ kɛra ka caya ni du minnu kɔnɔ, baliku dɔ tun bɛ cɛnimusoya kɛ tuma dɔw la, olu fana sen don a la. O sɛgɛsɛgɛli bɔra Social Science Research kɔnɔ, n’o ye sosiyolozi gafe ye min bɛ sanfɛ. Nin ɲinini in y’a jira ko cɛnimusoya kɛbagaw denw ka dusukunnataw ni sigidako gɛlɛyaw ka ca kosɛbɛ ka tɛmɛ denmisɛnw kan minnu lamɔna ni bangebaga lakikaw fila bɛɛ ye. Robert Oscar Lopez, ale yɛrɛ lamɔna ni musoɲɔgɔnɲini ba dɔ ye n’a musoɲɔgɔn ye, o ye kuma fɔ Regnerus ka ɲininiw kan:
Regnerus ka ɲininiw ye denmisɛn baliku 248 jira minnu bangebagaw ni cɛ ni muso dɔ tun bɛ kanuya siratigɛ la. Tuma min na sababu dira nin denmisɛnnin baliku ninnu ma u k’u ka denmisɛnya jateminɛ k’a jɛya ka segin kɔfɛ ka bɔ balikuya siratigɛ la, u ye jaabiw di minnu ma bɛn kosɛbɛ bɛnkan fɔlen ma min bɛ furu kɔnɔ min tɛ cɛ ni muso tɛ. Nka, o jaabiw bɛ dɛmɛ ni fɛn dɔ ye min nafa ka bon ɲɛnamaya kɔnɔ, n’o ye hakili ɲuman ye: A ka gɛlɛn ka bonya ka kɛɲɛ ni mɔgɔ tɔw ye, wa o gɛlɛyaw bɛ dɔ fara farati kan denmisɛnw ka ladilanni gɛlɛyaw la, wa u bɛna u yɛrɛ furakɛ ni dɔlɔ ye ani kɛwale faratilen suguya wɛrɛw. Siga t’a la, o mɔgɔ 248 minnu ɲininkara, olu kelen-kelen bɛɛ n’u ka hadamadenya maana don ni fɛn caman ye minnu bɛ gɛlɛya lase u ma. I n’a fɔ ne yɛrɛ ka maana, . o mɔgɔ 248 ninnu ka maanaw ka kan ka fɔ . Cɛɲɔgɔnɲini jɛkulu bɛ a seko bɛɛ kɛ walasa mɔgɔ si kana u lamɛn. (25) .
A man kan ka kɛ kabako ye ko cɛɲɔgɔnɲininaw denw bɛ gɛlɛyaw sɔrɔ. O cogo kelen de bɛ kɛ denmisɛn bɛɛ la minnu bɛ bɔ so tiɲɛnenw na. Gɛlɛya caman bɛ u ka ɲɛnamaya kɔnɔ ka tɛmɛ denmisɛnw kan minnu ye nɛɛma sɔrɔ ka lamɔ ni denbaya ye min ma tiɲɛ. Ka fara o kan, cɛnimusoya ladamu ye gɛlɛya ye denmisɛnw ma, misali la, nin kun ninnu na. U bɛ na ni basigibaliya ye denmisɛnw ka ɲɛnamaya kɔnɔ:
• Cɛɲɔgɔnɲininaw ka jɛɲɔgɔnya lafiyalen ka ca. O bɛ kɛ kɛrɛnkɛrɛnnenya la cɛɲɔgɔnɲininaw fɛ, minnu ka kɛɲɛ ni sɛgɛsɛgɛli dɔ ye (Mercer et al 2009) cɛnimusoya ka ca ni cɛɲɔgɔnɲininaw ye siɲɛ duuru.
• Cɛɲɔgɔnɲini musow bɛ dɔn ni jɛɲɔgɔnya surunw ye. A jirala ko danfara kɛmɛsarada la muso furuɲɔgɔnmaw ka ca ni cɛ furuɲɔgɔnmaw ta ye. Ka fara o kan, ni i y’a suma ni furuɲɔgɔnma minnu ye cɛnimusoya kɛ, danfara kɛmɛsarada la, olu ka ca kosɛbɛ. O fana bɛ na ni basigibaliya ye denmisɛnw ka ɲɛnamaya kɔnɔ.
• Ni furuɲɔgɔnmaw ka ɲɔgɔn falen-falen ka ca ani ni balikuw dɔ la kelen tɛ den yɛrɛ bangebaga ye, cɛnimusoya farati bɛ bonya. Regnerus ye sɛgɛsɛgɛli min kɛ, o y’a jira ko denmisɛn minnu lamɔna u fa ni u ba bangebagaw fɛ, olu 2% dɔrɔn de y’a fɔ ko cɛnimusoya magara u la, k’a sɔrɔ denmisɛn minnu lamɔna musoɲɔgɔnɲinina ba fɛ, olu 23% y’a fɔ k’u ye o ɲɔgɔn sɔrɔ. O ko kelen tun man ca cɛɲɔgɔnɲininaw la ka tɛmɛ muso furuɲɔgɔnmaw kan.
• I n’a fɔ a dɔnna cogo min na, cɛnimusoya tɔnba ɲɛmɔgɔ caman ye o baara suguw kɛlɛ ani k’u tɔgɔ tiɲɛ, yɔrɔ minnu na mɔgɔw b’a fɛ u yɛrɛ sago la ka bɔ cɛnimusoya ɲɛnamaya kɛcogo la. U ye binkanni Kɛ a kan k'a Fɔ ko a bɛ kojugu Kɛ. Nka, cɛnimusoyakɛla caman ka ɲɛnamaya kɛcogo ye tiɲɛni ye tiɲɛ na, wa farati bɛ a la ka da cɛnimusoya caman kan. Kɛrɛnkɛrɛnnenya la, cɛw ka cɛnimusoya banaw ni bana wɛrɛw sɔrɔli farati ka bon, minnu bɛ sɔrɔ mɔgɔ dɔ fɛ ka taa mɔgɔ wɛrɛ la. Fɛn wɛrɛw cɛma, sidabana ye gɛlɛya ye. O bɛ se ka u yɛrɛ ka ɲɛnamaya surunya kosɛbɛ, nka a bɛ se ka bangebaga wɛrɛ fana bɔ den na. O fana b’a to denmisɛnw ka ɲɛnamaya tɛ sabati. Nin kumasen nata bɛ fɛn caman fɔ o barokun kan. O ye sɛgɛsɛgɛli ye min ɲɛmɔgɔya tun bɛ dɔgɔtɔrɔ Robert S. Hogg bolo. A ka kulu ye kunnafoniw lajɛ cɛɲɔgɔnɲininaw ni cɛɲɔgɔnɲininaw kan Vankuburu sigida la kabini san 1987-1992. O sɛgɛsɛgɛli ye bana nɔ lajɛ, a ma kɛ a ŋaniya ye, ɲɛnamaya hakɛ danmadɔ la. A nisondiyalen don ko bolociw dabɔra kabini fɔlɔfɔlɔ,
Cɛ minnu bɛ cɛnimusoya kɛ ni cɛɲɔgɔnɲininaw ye, olu ka se ka ɲɛnamaya kɛ k’a ta san 20 la ka se san 65 ma, o tun bɛ danfara kɛmɛsarada la 32 ni 59 cɛ. O hakɛw ka dɔgɔ kosɛbɛ ka tɛmɛ cɛ tɔw kan caman na, minnu tun bɛ se ka ɲɛnamaya kɛ kɛmɛsarada la 78 k’a ta san 20 la ka se san 65. Kuncɛli: Kanada duguba dɔ la, cɛɲɔgɔnɲininaw ni cɛɲɔgɔnɲininaw cɛ minnu si bɛ san 20 la, olu si bɛ san 8-20 bɔ ka dɔgɔ ni cɛ tɔw ta ye. Ni o saya cogoya kelen in tun bɛna taa ɲɛ, ka kɛɲɛ n’an ka jateminɛ ye, cɛɲɔgɔnɲininaw ni cɛɲɔgɔnɲininaw cɛ minnu si bɛ san 20 la sisan, olu tilancɛ ɲɔgɔn tɛna se u san 65nan na. Hali ni hakilinaw ye minnu bɛ hɔrɔnya kosɛbɛ, cɛɲɔgɔnɲininaw ni cɛɲɔgɔnɲininaw cɛ minnu bɛ nin dugu cɛmancɛ in na, olu ka ɲɛnamaya hakɛ bɛ bɛn cɛw bɛɛ ta ma Kanada san 1871. (26)
MƆGƆW BƐ MƆGƆ DƆN O KƆNƆ? I n’a fɔ a fɔra cogo min na, bangebaga kelen min ye cɛnimusoya kɛ, o bɛ se k’a seko bɛɛ kɛ a jɔyɔrɔ la bangebagaya la, k’a ɲini ka kɛ bangebaga ɲuman ye a den bolo. I tɛ se ka ban o la. Nka, tiɲɛ don fana ko denbaya sigicogo nafa ka bon. Kalan caman, ɲɛnamaya kɛcogo ɲumanw ani hakili ɲuman b’a jira ko a ka fisa denmisɛnw ka lamɔ sosiyete kɔnɔ ani k’u yɛrɛ bangebaga lakikaw ladon ni kanuya ye. Tiɲɛ don, o tɛ kɛ tuma bɛɛ cogo dafalen na bawo bangebagaw bɛ fili, nka a bɛɛ lajɛlen na, a jirala ko denw bɛ se ka baara kɛ ka ɲɛ ni bangebaga lakikaw fila bɛɛ bɛ yen. O la sa, furu min tɛ cɛ ni muso tɛ, o dɛmɛbagaw bɛ mun kɛ nin kunnafoni in na, walima n’o bɛ ɲininkali kɛ cɛnimusoya ɲɛnamaya kɛcogo la? A ka ca a la a bɛ a yɛrɛ jira i n’a fɔ nin wale ninnu:
Jalaki minnu bɛ kɛ cɛɲɔgɔnɲini na ani koniya kumaw kan, olu ka teli ka kɛ. Mɔgɔ caman bɛ o jalaki in lawuli, nka u t’a jateminɛ ko hali n’an tɛ bɛn fɛnw ma, o kɔrɔ tɛ ka mɔgɔ tɔ kelen kɔniya. Minnu bɛ sɔsɔli kɛ, olu tɛ se ka mɔgɔ tɔ kelen kɔnɔna miirili dɔn, wa n’a sɔrɔ u tɛna a faamu ko hali ni bɛnbaliya bɛ o la, mɔgɔ tɔ kelen bɛ se ka kanu, walima a dɔgɔyalenba la, a b’a ɲini k’a kanu. O danfara ka kan ka faamuya. Faan wɛrɛ fɛ, a ka c’a la, furu min tɛ cɛya ni musoya ta, o dɛmɛbaga timinandiyalenw ka mɔgɔw tɔgɔ tiɲɛ ani ka u tɔgɔ tiɲɛ, minnu bɛ fɛnw ye cogo wɛrɛ la ni u ta ye. Hali n’u b’a fɔ k’u bɛ kanuya jira, u tɛ wale kɛ ka kɛɲɛ n’o ye. N’i yɛrɛ ye o tɔgɔjugu fɔbaga sugu ye, i bɛ mun sɔrɔ o la walima n’i ye bɛɛ ka sɔn sɔrɔ i ka ɲɛnamaya kɛcogo la?
Jalakili min bɛ kɛ ka jalaki da mɔgɔ kan. Ka kɔn o ɲɛ, a fɔra cogo min na denbaya sigicogo nafa ka bon denmisɛnw ka ɲɛtaa la. A jirala ko funankɛninw ka kɔnɔmaya, kojugukɛ, dɔrɔguta ani dusukunnataw gɛlɛyaw ka ca denbayaw kɔnɔ, bangebaga lakikaw dɔ la kelen dɔrɔn tɛ yen. O fana bɛ nɔ bila wariko la, bawo jamana ka sigida musakaw bɛ bonya. Misali la, sɛgɛsɛgɛli dɔ kɛra Ameriki san 2008, o y’a jira ko furucɛ ni furumuso ka furu sa ni den minnu bangera furu kɔfɛ, olu bɛ dɔrɔmɛ miliyari 112 bɔ takasibilabagaw la san o san (Girgis et al 2012:46). O cogo kelen na, Etelä-Suomen sanomat ye kunnafoni di san 2010 ɔkutɔburukalo tile 31 ko: Denmisɛnw ni funankɛninw ladonni baaradaw bɛna musaka miliyari kelen bɔ sɔɔni, Denmisɛnw ka gɛlɛyaw juguyara kosɛbɛ kabini san 1990 daminɛ na... Denmisɛn kelen ladonni sigida la, o musaka bɛ se ɛrɔ 100.000 ma san kɔnɔ .... Ka fara o kan, Aamulehti ye kunnafoni di san 2013 marisikalo tile 3 ko: Kamalennin min bɛ dankan na, o musaka ye miliyɔn 1,8 ye. Ni hali kelen seginna jamana kɔnɔ, o nɔ bɛ kɛ koɲuman ye. Mɔgɔ wɛrɛw bɛ mun kɛ o kunnafoniw na? U bɛ se k’a fɔ ko sisan bangebaga kelenw, bangebaga minnu ye cɛnimusoya kɛ walima minnu ma se u ka furu kɔnɔ, olu de bɛ jalaki. Nka, i man kan k’a lajɛ o cogo la. O cogo kelen na, bɛɛ bɛ se ka miiri cogo min na fɛnw bɛ se ka labɛn walasa u ka ɲɛ. Ni mɔgɔ dɔ b’a fɛ, misali la, ka bɔ a furuɲɔgɔn n’a somɔgɔw la, a ka kan ka miiri siɲɛ fila, bawo o bɛ se ka nɔba bila denw na ani u ka siniɲɛsigi la. (A ka c’a la, denmisɛn minnu ye fariya segin-seginw ye ani minnu ye u bangebagaw ye, olu dɔrɔn de bɛ se k’u bangebagaw ka faranfasiyali sɔrɔ i n’a fɔ lafiya.) Walima ni cɛɲɔgɔnɲinikɛla dɔ bɛ ka a labɛn ka den sɔrɔ fɛɛrɛ dilannenw fɛ, a ka kan ka miiri den na cogo min na a tɛ fa walima ba dɔ. Kunnafoni minnu bɛ denbaya sigicogo nafa kan denmisɛnw bolo, olu ni kunnafoniw bɛ tali kɛ farikoloɲɛnajɛ nafaw kan walima sigarɛtimin faratiw kan kɛnɛyako la. O kunnafoniw bɛ yen, nka bɛɛ tɛ jaabi di o ma. Nka, n’an bɛ tugu kunnafoniw kɔ minnu bɛ bɛɛ bolo, o bɛna an farikolo kɛnɛya sabati.
"Nɔgɔ ɲinini" . Hali ni hakili ɲuman ni don o don ɲɛnamaya kɔnɔkow b’a jira ko a ka ɲi denmisɛnw ma ni u y’a to u ka lamɔ bangebaga bangebaga fila bɛɛ ka denbaya kɔnɔ, furu min tɛ cɛya ni musoya ta, o dɛmɛbaga timinandiyalen dɔw b’a ɲini ka ban o la. U b’a fɔ ko bangebaga lakika sɔrɔli nafa tɛ, nka baliku wɛrɛ bɛ se ka bangebaga tununnen ka kɛli bila a nɔ na. Yan, u bɛ kalan kɛrɛnkɛrɛnnenw fɔ minnu bɛ o hakilina in sinsin. O waati kelen na, a ɲɛfɔlen don ko kunnafoni tɛmɛnenw bɛɛ minnu bɛ denbaya sigicogo kɔrɔ kan, olu ye "sɛgɛsɛgɛli nɔgɔlenw" ye ani kunnafoniw minnu tɛ dɔnniya ye. O de y'a to u b'a miiri ko a ka kan ka ban. Nka, n’i ye furu min tɛ cɛya ni musoya ta fan fɛ, o lafasabagaw bɛ kuma minnu kan, n’i y’olu lajɛ, a ka fisa u ka kunnafoniw taamasiyɛnw dafa minnu tɛ dɔnniya siratigɛ la. O sababu ye misali la nin ko ninnu ye:
Kalan ninnu misali ka dɔgɔ , ni a kɛra mɔgɔ 30-60 dɔrɔn de ye ɲininkali kɛ. Sɛgɛsɛgɛli hakɛ fitininw tɛ se ka jateminɛ nafamaw di. Walasa ka jεkuluw kε, misali hakɛ ka kan ka caya.
Sanga kuluw tɛ yen walima u ye denbaya tiɲɛnenw ye. Gɛlɛya min bɛ kalan caman na, o ye ko cɛ ni muso furuɲɔgɔnmaw ka ɲɔgɔndan kuluw tɛ u bolo hali dɔɔnin. Walima ni sangaɲɔgɔnma kulu dɔ bɛ yen, a ka c’a la, o ye bangebaga kelen ka denbaya ye, min sigilen don kokura walima min bɛ sigi ɲɔgɔn fɛ. Bangebagaw bangebagaw ka furu, minnu dɔnna ko olu de ka ɲi kosɛbɛ denmisɛnw ka yiriwali ma, olu man teli ka kɛ ɲɔgɔndan kulu ye. A fɔra ka tɛmɛ ko denbaya tiɲɛnenw kɔnɔ denmisɛnw ka gɛlɛyaw ka ca kosɛbɛ.
APA ye baara kɛ ni kalan 59 minnu ye, olu la, 26 tun tɛ ni ɲɔgɔndan kulu ye min kɔnɔ, furuɲɔgɔnma minnu cɛya ni musoya tɛ kelen ye, olu tun tɛ kelen ye fewu. Kalan 33 tun bɛ ni o ɲɔgɔnna ɲɔgɔndan kulu ye, nka kalan 13 kɔnɔ, ɲɔgɔndan kulu tun ye bangebaga kelen ka denbayaw ye. Kalan 20 tɔw la, a ma jɛya ni ɲɔgɔndan kulu ye bangebaga kelen ye, furuɲɔgɔnma minnu bɛ sigi ɲɔgɔn fɛ, denbaya kura walima furuɲɔgɔnma minnu sigira sen kan den bangebaga lakikaw fɛ. O dɛsɛ dɔrɔn de bɛ fɛn bɛɛ lajɛlen kɛ gɛlɛya ye, bawo Brown (2004: 364) y’a fɔ a ka sɛgɛsɛgɛli kɔnɔ min kɛra ka Ameriki denmisɛn 35938 n’u bangebagaw sɛgɛsɛgɛ ko wariko ni bangeko nafolo mana kɛ min o min ye, funankɛninw (san 12-17) ka sɔrɔ bɛ dɔgɔya furuɲɔgɔnma minnu bɛ sigi ɲɔgɔn fɛ, olu ka denbayaw kɔnɔ ka tɛmɛ bangebaga bangebaga fila furulenw ka denbayaw kan. (27) .
, sɛgɛsɛgɛli kɛli k' a kɛ cogo si la ani ɲininkaliw nafa dɔnni . Ni misaliw ka dɔgɔ, gɛlɛya wɛrɛ ye ko u damadɔ tɛ sinsin sɛgɛsɛgɛli kɛlenw kan k’a sɔrɔ u ma kɛ cogo si la, nka ɲininkalikɛlaw bɛ ta ka bɔ walekɛlaw ka forobajɛkuluw la. Nin ɲininkalikɛlaw bɛ se ka ɲinini in nafa dɔn politiki siratigɛ la, o de kama u bɛ jaabi "bɛnnenw" di. O tɛmɛnen kɔ, jɔn b’a fɛ ka ko jugu fɔ u yɛrɛ denw ka ɲɛtaa kan walima denmisɛnnin dɔ a bangebagaw ko la, a mago bɛ minnu ka sɔnni na? O siratigɛ la, kalan damadɔ minnu kɛra o ko in na, olu bɛ mɔgɔ hakili jigin kalanw na minnu labɛnna a san tan caman ye nin ye Alfred Kinsey fɛ. U ma da mɔgɔw ka jateminɛw kan k’a sɔrɔ u ma kɛ cogo si la, nka Kinsey ka ɲininiw jaabiw yɔrɔba dɔ bɔra cɛnimusoya kɛbagaw la, muso minɛbagaw, cɛnimusoyakɛlaw, denmisɛnninw ka dɔlɔminnanw, cɛnimusoya dɔlɔminnanw ka kiliyanw ani cɛnimusoyako jugu wɛrɛw. A fɔra ko Kinsey ka jaabiw ye Amerikiden danmadɔw jira, nka kalan minnu kɛra kɔfɛ, olu ye jaabi wɛrɛw di pewu, wa u ye Kinsey ka kunnafoniw sɔsɔ. Dɔgɔtɔrɔ Judith Reisman ye sɛbɛnni kɛ o ko in kan a ka gafe kɔnɔ min ye nɔba bila "Kinsey: Crimes & Consequences" (1998).
Kuntilenna ɲinini wa? Tuma min na kɔnɔtiɲɛ labanna ka kɛ sariya ye, a fɔra ko kɔnɔtiɲɛ minnu tɛ sariya kɔnɔ, olu bɛ kɛ ka caya kosɛbɛ. Misali la, a fɔra ko kɔnɔtiɲɛ 30.000 bɛ kɛ Finlande jamana na san o san, hali ni sariya caman cili kɔfɛ, o hakɛw sigilen bɛ 10.000 ɲɔgɔn dɔrɔn de la. Mun de ye o danfarabaw lase mɔgɔw ma? Kɔnɔtiɲɛ lafasabaga dɔw sɔnna a ma kɛnɛ kan o kɔfɛ k’u ye hakɛw damatɛmɛ walasa ka sariyasunbatigiw ni jamanadenw hakilinaw wuli. Mɔgɔ bɛ se k’a ɲininka ni o kuntilenna kelen bɛ yen kalan caman na minnu ɲɛsinnen bɛ furu ma min tɛ cɛya ni musoya ta. Dɔw sɔnna a ma ko o laɲini suguw kɛra. Ɲininikɛlaw ma u janto danfara jɛlenw na minnu bɛ se ka ye, bawo u tun b’a fɛ k’a jira ko denbaya sigicogo tɛ fosi ye denmisɛnw ka yiriwali la. Nin kumasen in bɛ kuma nin kan:
Stacey ni Biblarz (2001: 162) sɔnna a ma ko ikomi ɲininikɛlaw tun b’a fɛ k’a jira ko cɛnimusoya furuɲɔgɔnmaw ka bangeli ka ɲi i n’a fɔ cɛnimusoya furuɲɔgɔnmaw ka bangecogo ɲuman, ɲininikɛla hakilitigiw bɛ danfara minnu bɛ denbaya suguya ninnu ni ɲɔgɔn cɛ, olu minɛ ni hakilisigi ye. O kɔrɔ ye ko hali ni ɲininikɛlaw ye danfara sɔrɔ tiɲɛ na baliku minnu bɛ sigi ɲɔgɔn fɛ, olu bangecogo la, u ma u janto o la, k’u nafa dɔgɔya, walima u ma se ka ɲinini wɛrɛw kɛ danfara ninnu kan. Bangebagaw ka cɛnimusoya ye nɔ bila u denw na ka tɛmɛ ɲininikɛlaw ye min lamɔ (Stacey & Biblarz 2001: 167). (28) .
An b’a Dɔn fana ko ɲinini fanba bɛ Kɛ ɲininikɛla damadɔ de fɛ. Tuma dɔw la, u ye jɛ-ka-baara kɛ. Ka fara o kan, u dɔw ye cɛnimusoya kɛ walima u bɛ furu min tɛ cɛya ni musoya ta, o kɔkɔrɔdon kosɛbɛ. O ye basigi jugu ye ɲininiw na minnu tɛ mɔgɔ bɔ mɔgɔ la.
Ɲininikalan kelen-kelen bɛɛ ka miiriya nɔ bɛ bonya bawo ɲininikɛla damadɔw de ye kalan 60 minnu kofɔlen don, olu fanba kɛ. Charlotte J. Patterson ye sɛbɛnnikɛla dɔ ye o kalan 60 la, tan ni fila kan, Henny Bos ye 9 kɛ, Nanette Gartrell ye wolonwula kɛ, Judith Stacey ni Abbie Goldberg ye sɛbɛnnikɛɲɔgɔn ye naani kan, ani mɔgɔ damadɔ wɛrɛw ye sɛbɛnnikɛɲɔgɔn ye kalan saba kan. Tuma caman na, u ye ɲinini kɛ ɲɔgɔn fɛ. O bɛ dɔ bɔ yɛrɛmahɔrɔnya kalanw hakɛ la, ka dɔ fara ɲininikɛlaw ka ɲɛmajɔbaliya nɔ kan. O b’a ɲɛfɔ mun na o kuma kelenw bɛ segin-ka-bɔ kalan damadɔw kɔnɔ. Charlotte Patterson ye hakiliɲagami karamɔgɔ ye Virginie Iniwɛrisite la. Ka fara a ka ɲinini baarabaw kan, a yɛrɛ ye bangeko kɛcogo dɔn fana cɛ ni muso furuɲɔgɔnma denbaya kɔnɔ: a ye den saba lamɔ a ni Deborah Cohn ka san 30 jɛɲɔgɔnya kɔnɔ. Nanette Gartrell, n’a furuɲɔgɔn Dee Mosbacher, ye cɛnimusoya kɛbagaw ka josariyaw lafasa kosɛbɛ, wa a kɛra ɲininikɛla ŋana ye ɲinini porozɛ la min tɔgɔ ye ko US National Longitudinal Lesbian Family Study (NLLFS) min musaka bɔra cɛnimusoya jɛkuluba caman fɛ. Henny Bos bɛ baara kɛ kalanko karamɔgɔ ye Amsterdam Iniwɛrisite la, wa a ni Nanette Gartrell ye ɲɔgɔn sen don NLLFS ɲinini baara la. Abbie Goldberg ye hakiliɲagami karamɔgɔ ye Clark Iniwɛrisite la Worcester, Massachusetts. A ko kabini a ka ɲinini baara daminɛ yɛrɛ la, a ye gɛlɛya sɔrɔ ko "sosiyali walew ni jamanadenw ka kunnafonidilanw bɛ min jira, n'o bɛ wele ko sariya fangama, min tɛ fanga la tugun (o ye, cɛnimusoya nukliyɛri denbaya sigicogo) A ka dɔnnikɛlaw ka hakilina damadɔw kɔnɔ, Judith Stacey ye furu lafasa min tɛ cɛnimusoya kɛ, hali n’a b’a jate ko fɛɛrɛ ɲuman min bɛ se ka kɛ, o ye ka furu sigicogo bɛɛ ban. A hakili la, furu sigicogo yɛrɛ bɛ dɔ fara bɛnbaliya kan. (29) . hali n’a b’a jate ko fɛɛrɛ ɲuman min bɛ se ka kɛ, o ye ka furu sigicogo bɛɛ ban. A hakili la, furu sigicogo yɛrɛ bɛ dɔ fara bɛnbaliya kan. (29) . hali n’a b’a jate ko fɛɛrɛ ɲuman min bɛ se ka kɛ, o ye ka furu sigicogo bɛɛ ban. A hakili la, furu sigicogo yɛrɛ bɛ dɔ fara bɛnbaliya kan. (29) .
Kanuya . Tuma min na Naziw tun bɛ fagali lafasa, o kun dɔ tun ye hinɛ ye. A ɲɛfɔra ko hadamaden ka ɲɛnamaya bɛɛ nafa tɛ ɲɛnamaya la, o de y’a to, fɛn wɛrɛw cɛma, propagande filimuw dilanna walasa k’a ɲini ka nin ko in lafasa. Hinɛ tɔgɔ la, desizɔnw kɛra minnu labanna ka na ni kɔlɔlɔ juguw ye. Fɛn caman bɛ lafasa hali bi kanuya tɔgɔ la. Tiɲɛ don, a man ɲi ka kanuya lafasa, nka tuma caman na, tiɲɛ yɛrɛ la, a bɛ se ka kɛ yɛrɛɲini masike ye, kɛrɛnkɛrɛnnenya la, baliku ka yɛrɛɲini masɔrɔli la denmisɛnnin ko la. Ikomi jikuru kuraw bɔra jamana kɔnɔ nin san tan laban ninnu na, u caman bɛ tali kɛ denmisɛnw na tigitigi. Denmisɛnw bɛ wajibiya ka balikuw ka sugandili kɔlɔlɔw sɔrɔ. Cɛnimusoko jiginni, kɔnɔtiɲɛ ani furu min tɛ cɛya ni musoya ta ye, o ye misali saba ye:
• Cɛnimusoko jiginni hakilina tun ye ko cɛnimusoya tɛ kɛ ni furuɲɔgɔnma ma kɛ. O ko in lafasalen dòn k'a Fɔ ko "foyi t'a la ni mɔgɔ fla bɛɛ bɛ ɲɔgɔn kanu". Mun kɛra ani a kɔlɔlɔ ye mun ye ni den bangera o cogo la, bangebagaw ma u yɛrɛ di ɲɔgɔn ma ka kɔn o ɲɛ? Tiɲɛ na, min ka di kosɛbɛ, o ye sugandi ye, bangebagaw bɛ jɛɲɔgɔnya don ɲɔgɔn na yɔrɔ min na o yɔrɔnin bɛɛ, den bɛ bange so kɔnɔ ni bangebaga fila bɛɛ ye. Nka, tuma caman na, o kɛcogo tɛ kelen ye. Bangebagaw bɛ se ka kɔnɔtiɲɛ kɛ walima u bɛ se ka fara ɲɔgɔn kan ani den bɛ sigi denba kelen (walima fa kelen) ladonni na. Cɛnimusoko hɔrɔnya min bɛ se ka lafasa ni kanuya ye, o tɛ sugandi ɲuman ye den bolo.
• Kɔnɔtiɲɛ nana cɛnimusoya jiginni kɔfɛ. Hali bi, nin ko in lafasabagaw tɛ se ka ɲɛfɔli kɛ mun na den min bɛ ba kɔnɔ, min farikolo yɔrɔw (ɲɛ, nugu, da, senw, bolow) ni den kura ye kelen ye walima misali la, a Den min si bɛ san 10 la, o tun bɛna kɛ hadamaden ye kosɛbɛ. Ka sigi ba kɔnɔbara la dɔrɔn, o man kan ka kɛ a jusigilan ye.
• Furu min tɛ cɛya ni musoya ye – n’o ye nin barokun in barokun ye – o fana bɛ se ka kɛ gɛlɛya ye denmisɛnw ma. Sabula ni denw sɔrɔla o jɛɲɔgɔnya sugu la fɛɛrɛ dilannenw fɛ walima waati dɔɔnin hɛtɛro jɛɲɔgɔnyaw fɛ, o bɛ den to cogo la, a bangebaga lakika dɔ dɔrɔn de tununna so kɔnɔ.
References:
1. Wendy Wright: French Homosexuals Join Demonstration Against Gay Marriage, Catholic Family & Human Rights Institute, January 18, 2013 2. Liisa Tuovinen, ”Synti vai siunaus?” Inhimillinen tekijä. TV2, 2.11.2004, klo 22.05. 3. Bill Hybels: Kristityt seksihullussa kulttuurissa (Christians in a Sex Crazed Culture), p. 132 4. Espen Ottosen: Minun homoseksuaalit ystäväni (”Mine homofile venner”), p. 104 5. Espen Ottosen: Minun homoseksuaalit ystäväni (”Mine homofile venner”), p. 131 6. Lesboidentiteetti ja kristillisyys, p. 87, Seta julkaisut 7. Sinikka Pellinen: Homoseksuaalinen identiteetti ja kristillinen usko, p. 77, Teron kertomus 8. Ari Puonti: Suhteesta siunaukseen, p. 76,77 9. John Corvino: Mitä väärää on homoseksualisuudessa?, p. 161 10. Tapio Puolimatka: Seksuaalivallankumous, perheen ja kulttuurin romahdus, p. 172 11. Jean-Pierre Delaume-Myard: Homosexuel contre le marriage pour tous (2013), Deboiris, p. 94 12. Jean-Pierre Delaume-Myard: Homosexuel contre le marriage pour tous (2013), Deboiris, p. 210 13. Jean-Pierre Delaume-Myard: Homosexuel contre le marriage pour tous (2013), Deboiris, p. 212 14. Jean-Marc Guénois: “J’ai été élevé par deux femmes”, Le Figaro 1.10.2013 15. Tapio Puolimatka: Lapsen ihmisoikeus, oikeus isään ja äitiin, p. 28,29 16. Frank Litgvoet: “The Misnomer of Motherless Parenting”, New York Times 07/2013 17. Tapio Puolimatka: Lapsen ihmisoikeus, oikeus isään ja äitiin, p. 43,44 18. Alana Newman: Testimony of Alana S. Newman. Opposition to AB460. To the California Assembly Committee on Health, April 30, 2013. 19. Edwin Louis Cole: Miehuuden haaste, p. 104 20. David Popenoe (1996): Life without Father: Compelling New Evidence That Fatherhood and Marriage Are Indispensable for the Good of Children and Society. New York: Free Press. 21. Kristin Anderson Moore & Susan M. Jekielek & Carol Emig:” Marriage from a Child’s Perspective: How Does Family Structure Affect Children and What Can We do About it”, Child Trends Research Brief, Child Trends, June 2002, http:www. childrentrends.org&/files/marriagerb602.pdf.) 22. Sara McLanahan & Gary Sandefur: Growing Up with a Single Parent: What Hurts, What Helps, p. 38 23. Margaret Mead: Some Theoretical Considerations on the Problem of Mother-Child Separation, American Journal of Orthopsychiatry, vol. 24, 1954, p. 474 24. Sotirios Sarantakos: Children in Three Contexts: Family, Education and Social Development, Children Australia 21, 23-31, (1996) 25. Robert Oscar Lopez: Growing Up With Two Moms: The Untold Cgildren’s View, The Public Discourse, Augustth, 2012 26. International Journal of Epidemiology Modelling the Impact of HIV Disease on Mortality in Gay and Bisexual men; International Journal of Epidemiology; Vol. 26, No 3, p. 657 27. Tapio Puolimatka: Lapsen ihmisoikeus, oikeus isään ja äitiin, p. 166 28. Tapio Puolimatka: Lapsen ihmisoikeus, oikeus isään ja äitiin, p. 176 29. Tapio Puolimatka: Lapsen ihmisoikeus, oikeus isään ja äitiin, p. 178,179
|
Jesus is the way, the truth and the life
Grap to eternal life!
|
Other Google Translate machine translations:
San miliyɔn caman / dinɔsɔsi / hadamadenw ka jiginni? Dɔnniya min bɛ lafili la: Ala dɔnbaliw ka bɔyɔrɔ ni san miliyɔn caman Dinɔsɔsiw tun bɛ balo tuma jumɛn?
Bibulu ka tariku
Kerecɛnya dannaya: dɔnniya, hadamadenw ka josariyaw Kerecɛnw ka dannaya ani hadamadenw ka josariyaw
Kɔrɔnfɛ diinɛw / Waati kura Yala mɔgɔ segin-ka-bɔnye ye tiɲɛ ye wa?
Silamɛya Muhamadu ka jirali ni a ka ɲɛnamaya Bololabaara silamɛya la ani Makka Yala Kuranɛ bɛ se ka da a kan wa?
Ɲininkali minnu bɛ kɛ jogoɲumanya kan Aw ka hɔrɔnya ka bɔ cɛnimusoya la Euthanasie ani waati taamasiɲɛw
Kisili |
