|
|
|
This is a machine translation made by Google Translate and has not been checked. There may be errors in the text. On the right, there are more links to translations made by Google Translate. In addition, you can read other articles in your own language when you go to my English website (Jari's writings), select an article there and transfer its web address to Google Translate (https://translate.google.com/?sl=en&tl=fi&op=websites).
Euthanasia le matšoao a linako
Ithute seo euthanasia e se bolelago, gore ke dilo dife tšeo di dirišitšwego go e lokafatša le gore go e amogela go lebiša kae
Sehlogo se se bolela ka go bolawa ka go bolawa ka go bolawa goba lehu la kgaugelo, leo ge e le gabotse le bolelago go tšweletša lehu bakeng sa molwetši yoo yena goba ba bangwe ba sa tšeego bophelo bja gagwe e le bjo bo swanetšego go phela. Ke taba yeo ka dinako tše dingwe e tšwelelago gape ge batho ba bangwe ba kgopela gore e be molaong. Maikemišetšo e ka ba go kgaotša tlaišego, mabaka a tša ditšhelete goba go boloka seriti lehung. Mareo a bohlokwa mo lefapheng le a akaretša:
Go bolaya ka boithatelo go bolela polao ya go se loke ka kgopelo ya motho yoo ka noši. E bapetšwa le go ipolaya ka thušo.
Go bolawa ka go bolawa ka tsela yeo e sego ya boithatelo go bolela go bolaya motho ka tumelo ya gore go kaone gore a hwe. Batho ba bangwe ba dira kgetho yeo ka gobane mohlaselwa ga a kgone go bolela kgopolo ya gagwe.
Go bolaya motho ka go se rate ke go bolaya motho kgahlanong le thato ya bona.
Go bolawa ka go bolaya ka mafolofolo go bolela polao ya go se loke ka tiro, go swana le go nea mpholo o bolayago.
Go bolawa ka go se dire selo go bolela go akgofiša lehu ka go tlogela kalafo goba go thibela phihlelelo ya phepo le meetse. Ka boitshwaro ga se kgole le go bolawa ka go bolawa ka mafolofolo, ka ge bobedi bja tšona di reretšwe go feleletša ka lehu.
Eupša go ka batamela bjang hlogotaba ye ye bohlokwa, yeo e kgomago dipotšišo tše di tseneletšego tša bophelo: mohola wa bophelo bja motho, tlaišego le baagišani? Tše ke ditaba tšeo di hlahlobjago ka mo tlase. Morero ke go thoma ka go ahlaahla dingangišano tše di tlwaelegilego kudu, tšeo di dirišitšwego go šireletša go bolawa ka go bolawa ka go bolawa.
Bophelo bjo bo nago le morero ke eng ? E nngwe ya mabaka a go lokafatša go bolawa ka go bolawa ka go bolawa e bile gore ge motho a na le bogole bjo bogolo goba bolwetši, bo mo thibela go phela bophelo bjo bo hlomphegago le bjo bo nago le mohola. Go naganwa gore boleng bja gagwe bja bophelo bo ka se be bjo bo ka kgotsofalago le go thaba. Lega go le bjalo, potšišo e bohlokwa ke gore ke mang yo a hlalosago boleng bja bophelo bja motho? Mohlala, batho ba bantši bao ba golofetšego go tloga peleng (mohlala, Down's syndrome) ba ka thaba le go kgotsofala maphelong a bona. Di ka tliša lethabo tikologong ya tšona, gaešita le ge maphelo a tšona a ka ba a lekanyeditšwego go feta a mangwe. Ke phošo go bolela gore ga ba phele maphelo a nago le morero. Ge re ka ela boleng bja rena fela ka bokgoni, gona re lebala botho. Go thwe’ng ka dihlare tša go okobatša bohloko le thušo ya tša kalafo bakeng sa boleng bja bophelo? Ke mo go makatšago gore ngangišano ya go bolawa ka go bolawa ka go bolawa e tlile feela mehleng yeno, ge maemo a go imolla bohloko a le kaone go feta le ge e le neng pele. Bjale go bonolo go imolla bohloko bja mmele ka dihlare. Ba bantši bao ba gobetšego dikotsing goba bao ba kwelego bohloko ba ka di diriša go phela bophelo bjo bo kgotsofatšago. Gantši kudu, bothata ga se bohloko, eupša ke kgateletšego, yeo e tutueletšago motho go nyaka go hwa. Lega go le bjalo, go a kgonega go fola kgateletšegong, gomme bohloko bo ka tlošwa gape maemong a feteletšego ka go thethefatšwa. Motho yo mongwe le yo mongwe a ka itemogela dinako tša kgateletšego le bohloko bja mmele nakong ya bophelo bja gagwe. Ba bangwe ba ka bolela gape gore ba leboga go fiwa nako ye ntši ya go phela ka thušo ya metšhene ya go hema le diphaephe (tlaleletšo ya kgwedi le kgwedi go tšwa go Helsingin Sanomat, 1992 / 7 – sehlogo sa “Eläköön elämä” [Bophelo bja Hurrah]) - seo bathekgi ba bantši ya go bolawa ka go bolawa ka go bolawa ka go bolawa ka go bolawa ka go se swane le seriti sa motho. Ka fao, ke phošo go bolela ka batho ka moka, gore bolwetši bjo bongwe goba bogole ke lepheko go boleng bja bona bja bophelo. Batho ba swanago ba ka ba ba ile ba fola ka mo go feletšego ka morago goba ba tsogile coma e tseneletšego ka morago ga dikgwedi. Dikgetse tše bjalo le tšona di a tsebja.
Ka mo go makatšago, setšhaba se bea batho ba ba phetšego gabotse mmeleng le ba bohlale maemong a godimo maemong a boleng bja bophelo, go sa šetšwe taba ya gore ka dinako tše dingwe ke bona bao ba sa thabago kudu. Ka lehlakoreng le lengwe, setšhaba se tšea boleng bja bophelo bja batho bao ba diilago e le bja tlase, gaešita le ge ka dinako tše dingwe e ka ba bao ba kgotsofetšego kudu. (1) .
Go swaiwa diphošo ga bohlokwa kgahlanong le thato ya kalafo go ka tšewa e le gore gantši e bolela ka boemo bja kgopolo bja motho yo a phetšego gabotse mmeleng le yo a phetšego gabotse ka kalafo ya bolwetši bjo šoro. Go tsebja gabotse gore dikgopolo tša batho di a fetoga tabeng ye. Motho yo a phetšego gabotse ga a dire dikgetho tše di swanago le tša motho yo a babjago. Ge kholofelo ya bophelo e fokotšega, gantši bophelo bo ikwa bo le bohlokwa kudu. Ngaka yeo e nago le kankere e ile ya phegelela mošomi-gotee le yona gore a itlhabe e bolayago ge bolwetši bo be bo mpefala. Ke moka, ge kankere e be e mpefala, molwetši o ile a tšhoga gomme a se tshepe kudu moo a ilego a gana gaešita le go hlabja ga diente tša go okobatša bohloko. Lega go le bjalo, bontši bja balwetši bao ba golofetšego kudu ba kgetha bophelo go e na le lehu. Ka morago ga kotsi yeo, ke o tee feela wa bao ba golofetšego mmeleng (quadriplegics) bao ba ilego ba phološwa ka sedirišwa sa go hema yo a bego a kganyoga go dumelelwa go hwa. Balwetši ba babedi ba be ba sa kgonthišege, eupša ba 18 ba be ba kganyoga thušo ya nakwana ya sedirišwa sa go hema gape ge e ba go nyakega. (2) (3) .
Batho bao ba golofetšego le bao e sego bagolofadi setšhabeng sa rena ga ba hloke go maatlafatšwa gape ga seswantšho sa botho seo se re hlotšwego ke bagwebi le babapatši ba maaka ba phadišano, dipapadi, maphelo, botse, bophelo bjo bonolo – le lehu le bonolo.. .. Gape ka mehla ba leka go re botša gore lethabo le tlaišego di ka se tsene mothong o tee le bophelong bjo tee goba lehung le tee ka nako e tee. Go bolelwa go rena gore motho yo a golofetšego ke motho yo a golofetšego fela gomme e sego ka nako ye e swanago gape o phetše gabotse mmeleng le motho le tše dingwe tše ntši. Sebetša se bohlokwa kudu go bolokeng kgopolo ya bao ba lego matleng a taolo gape ke kgopolo ya gore go hloka thušo le go ithekga ke dilo tše mpe feela. Ka tsela ye e swanago, sebetša se kotsi gape ke go bolela ka bophelo bjo bo hlomphegago - bao ba lego matleng a taolo ba bolela gore go na le selo se se bjalo gomme ka morago ba hlaloša seo e lego sona. Lehono, Moemedi le motiši wa mokgwa wo mogolo wa kgopolo ye e tlwaelegilego ke Jorma Palo ge a ngwala ka ga go nyenyefatšwa bjalo ka tlaišego ye thata kudu yeo e amanago le bogole. Go nyenyefatšwa go tla go bontši bja batho ka mabaka a fapa-fapanego ka nako e itšego maphelong a bona. Re a tseba gore go nyenyefatšwa go ka lekwa go tšhaba le go latola goba go itefeletša, eupša ke ba sego kae kudu ba rena bao ba lemogago gore go ka lebeletšana ka difahlego le ntle le go tšhaba. Ga re na seswantšho seo se ka hwetšwago monaganong ge go nyakega, gore re ka gola bjang gare ga go nyenyefatšwa gomme ra hwetša selo se sefsa le sa bohlokwa. Ke therešo gore ke selo se se fapanego ka mo go feletšego gore ga se gwa loka go nyenyefatša motho yo mongwe. Go ya ka nna, ditiro tša Palo ka boyena di šetše di le kgauswi kudu le go nyenyefatša batho bao ba golofetšego kudu. Lega go le bjalo, bophelo ka bo bjona bo a nyenyefatša, go fapana le motho yo a dirago se se fošagetšego. Gaešita le motho yo a golofetšego yo a hlokomelwago o ikwa boemo bo fapane kudu go ithekgile ka kamoo motho yo mongwe yo a mo hlokomelago a tswalanago le yena ka gona. (4) .
Mohlala o mongwe o bontšha kamoo batho ba ka naganago se se fapanego tlwaa ge ba phetše gabotse mmeleng go feta boemong bjoo ba lahlegetšwego ke bokgoni bja bona bja go šoma. Bontši bja bao ba golofetšego ditho tše nne ba be ba nyaka go phela. Gantši kudu ga se malwetši ao a kgomago thato ya go phela, eupša ke kgateletšego. Gaešita le batho bao ba phetšego gabotse mmeleng ba ka tlaišwa ke kgateletšego.
Nyakišišong e nngwe, bafsa bao ba phetšego gabotse ba ile ba botšišwa ge e ba ba be ba tla nyaka go tsošološwa ke tlhokomelo e tseneletšego ge e ba ba be ba ka se šikinyege sa ruri kotsing. Mo e nyakilego go ba ka moka ba ile ba araba ka gore ba ka rata go hwa. Ge bafsa ba 60 bao ba nago le bolwetši bja quadriplegia, bao ba golofetšego gatee-tee, ba be ba boledišanwa, ke o tee feela wa bona yo a ilego a bolela gore o be a sa swanela go tsošwa. Ba babedi ba be ba sa kgone go araba, eupša ba bangwe ka moka ba be ba nyaka go phela. Ba be ba hweditše bophelo bjo bo nago le morero gaešita le ka go golofala. (5) .
Ekonomi. Go bolawa ka go bolawa ka go bolawa le gona go lokafaditšwe ka mabaka a tša boiphedišo. Ke ngangišano e nngwe e kgolo yeo e dirišetšwago go thekga go bolawa ka go bolawa ka go bolawa. Kgang yona yeo e ile ya dirišwa gape ke ma-Nazi phatlalatšong ya ona ya maaka. Lega go le bjalo, go na le lebaka la go belaela dipalo mabapi le dikalafo tša kalafo le ditshenyagalelo tše dingwe. Go boloka ditshenyagalelo ga se mo go feletšego bakeng sa ka moka:
Bjalo ka mehleng, bo-ra-diakhaontente ba a re swara, ba itlhamile go fihla meno ka dinyakwa tše di pepeneneng tša go fokotša ditshenyagalelo. Go ba gona, di be di tla fihlelelwa ge e ba yo mongwe le yo mongwe a be a e-na le diwili tša tlhokomelo feela, ge e ba tlhokomelo ya hospice e be e rulagantšwe ka mo go atlegilego kudu, le ge e ba dikalafo tšeo di bego di "sa nyakege" (re tla boa go ela hloko tlhaloso ya lentšu leo kgauswinyane) di be di emišwa. Ka February 1994, Emanuel le Emanuel ba Sekolo sa tša Kalafo sa Harvard ba ile ba gatiša tshekatsheko e feletšego ya dihlogo tšeo di ngwadilwego ka sehlogo se lefaseng ka bophara gomme ba phetha ka gore: “Ga go na go boloka ditshenyagalelo tša motho ka o tee ka o tee mafelelong a bophelo - e ka ba e amana le diwili tša kalafo, tlhokomelo ya hospice goba go kgaotša ga tlhokomelo e sa hlokahaleng - ba qeto. Se sengwe le se sengwe se šupa ka tsela ye e swanago: go boloka tšhelete ka magatong a kalafo ao a amanago le mafelelo a bophelo ga se a bohlokwa. Tšhelete yeo mohlomongwe e bego e tla bolokwa ka go fokotša bogale, . ditshepedišo tša go thekga bophelo bakeng sa balwetši bao ba hwago ke bontši bja 3,3% ya palo-moka ya ditshenyagalelo tša tlhokomelo ya tša maphelo.” Go gontši kudu bakeng sa go boloka ka go hwa; go tšwa go mokgwa o tiilego wa boitshwaro bja utilitarian go ya go mathata a thata, a bioethical ao ga bjale a lego gona ngangišanong ya tlhokomelo ya maphelo. Bonyenyane lefelong le le tee le le bohlokwa, bjale re kgopša ke maoto a rena ka noši. (6) .
Ka gona dipalo tša dikalafo tša kalafo le ditshenyagalelo tše dingwe di ka belaelwa. Le ge e le gore, ke nnete gore go na le ditshenyagalelo go dikalafo ka mokgwa wa megolo, bjalobjalo, tšhelete ye e swanago e tla dikologa morago setšhabeng. Bašomi ba sepetlele ba lefa metšhelo, ba reka dijo le dithoto (ka moka di akaretša motšhelo wa boleng bjo bo okeditšwego) go swana le batho ba bangwe. Tsela e nngwe ke go ba raka mošomong le go lefa mehola ya go hloka mošomo, eupša na seo se a kwagala? E be e tla lebiša feela go oketšegeng ga tlhokego ya mešomo gomme e be e tla dira gore ikonomi e khutše. Ka kakaretšo e be e tla ba tharollo yeo e hlokago kudu. Mešomo e ka okeletšwa ka go thwala bašomi ba bantši ka lefapheng la tlhokomelo ya maphelo, moo bašomi ba bantši ba bjale ba šomago go feta tekano. Ge e ba motšhelo wa mogolo wa balefela motšhelo ba bangwe ka moka kua Finland, mohlala, (bašomi ba dimilione tše 2, palogare ya letseno la di-euro tše 35 000) o be o tla hlatlošwa ka 0,5 lekgolong gomme o be o tla dirišetšwa go thwala bašomi ba oketšegilego, o be o tla oketša mešomo ka ca. 7000 batho (ga go na tšhelete ya dikoloto yeo e swanetšego go šomišwa go thwala). Tšhelete ye e be e tla boela go phatlalatšwa le setšhaba ka mokgwa wa metšhelo le ditefelo tše dingwe. Motseng o swanago le Helsinki (500 000 ya badudi) e be e tla bolela ca. Bašomi ba bafsa ba 700, gomme lefelong le le swanago le Lahti (baagi ba 100 000) bašomi ba bafsa ba 140, ka go latelelana. Ge motšhelo wa mogolo o be o ka hlatlošwa ka 0,25 %, go be go tla bolela seripagare sa dipalo tše. Bašomi ba bantši ba bao ba tsenago lefapheng la tlhokomelo ya maphelo ba be ba tla dira gore go šoma e be mo go kgahlišago kudu le go nea sebaka sa go nea tlhokomelo e oketšegilego ya botho go bagolo le balwetši. Go lemogilwe gore bontši bja batho ba ikemišeditše go lefa metšhelo ye mentši go thekga ditirelo tša boleng.
Histori le bongaka. Temogo ya histori ya bongaka lefaseng la Bodikela e utolla gore e tutueditšwe kudu ke Kano ya Hippocratic, ditšo tšeo di agilwego go e dikologa, le gape kgopolo ya boitshwaro yeo e tšwago kwešišong ya Bokriste ya botho. Dikarolo tšeo di tutueditše ka tsela yeo e dirilego gore batho ba tšeele bophelo bja motho go tloga mathomong, ke gore go tloga motsotsong wa go ima. Melao ya motheo e bohlokwa kudu e akaretša go phološa maphelo a batho le go fokotša bohloko ka tsela e kaone-kaone. Mokgwa wo o bonagala ka pukung ya Mokgatlo wa tša Kalafo wa Finland yeo e bitšwago Lääkärin etiikka [boitshwaro bja Ngaka], yeo e gatelelago gore molwetši le ka mohla ga se a swanela go tlogelwa a se na kalafo:
Ditshepedišo tša go lelefatša bophelo di ka tlogelwa ge lehu le letetšwe e le ka kgonthe gomme molwetši a sa fole. Se se ile sa bitšwa thušo ya lehu yeo e sa dirego selo, eupša ke potšišo ya mošomo o tlwaelegilego ka mo go feletšego wa ngaka, moo diphetho di swanetšego go dirwa ka mehla bakeng sa go kgetha mokgwa o swanetšego kudu wa kalafo bakeng sa molwetši. Ka lehlakoreng le lengwe, go bolawa ka go bolawa ka mafolofolo, ke gore go akgofiša lehu, e ka ba e dira ka go dumelelana le kgopelo ya molwetši ge a nyaka go bolawa. Boemo bja kgopolo bja kakaretšo bja dingaka mabapi le go hwa ka thušo kua Finland ke bjo bo šišimišago. Boitshwaro bja setšo bja ngaka ga bo amogele tšhomišo ya bokgoni bja tša kalafo go bolaya motho ka boomo. Molao wa Bosenyi o laela kotlo ye šoro ya go bolaya motho, le ge e dirwa ka kgopelo ya motho yoo. Batho ba bangata ba nahana hore khopolo eohle ea euthanasia lokela ho tloheloa, hobane e feela fana ka maikutlo a hore ngaka e baka lefu la mokuli ho e-na le lefu. Go na le malwetši ao a ka se alafšego, eupša molwetši ga a ke a tlogelwa a se na kalafo. (7) .
Boemo bo bjang lehono? Didikologo tše dintši tša filosofi di nyaka go senya setšo se sebotse le se se šireletšegilego seo se bušitšego tša kalafo go theoša le nywaga-some. Mogato wa mathomo wa go leba tlhahlong ye e be e le go nyaka gore go ntšhwa ga dimpa go be molaong. E be e sa nyakege ke didiko tša tša kalafo, eupša ke balatedi ba setšo sa go ipona sa lethabo. Ba be ba nagana gore go lokile go bolaya ngwana ge go ka direga gore a be tseleng ya maano a batswadi. Matšatšing a, mo e nyakilego go ba go ntšhwa ga dimpa ka moka go dirwa ka baka la mabaka a tša leago, e sego ka gobane bophelo bja mma bo be bo tla ba kotsing. Mohlala kua India le kua China masea a basetsana a bolawa ka go ntšha dimpa, lefaseng la Bodikela bong ka bobedi bo a bolawa.(Kua India go na le basadi ba 914 feela go banna ba bangwe le ba bangwe ba 1000. Ka ge go kgonega go hlahloba bong bja lesea leo le sa tšwago go belegwa e sa le ka pela, go dirile gore banenyana bao ba sa hlwago ba belegwa ba ntšhe dimpa ba dimilione.) Tlhahlo e mpsha ke efe? Go na le kgonagalo ya gore go amogela polao ya ngwana ka gare ga popelo ya mma go tla feleletša ka gore go amogelwe mo go swanago ka ntle ga popelo. Go naganwa ka mo go kwagalago gore ge e ba go bolawa ga ngwana ka popelong go lokafaditšwe, ke ka baka la’ng go swanetše go ba le phapano go e dira ka ntle ga popelo. Dinageng tše dingwe go šetše go bile le dipoledišano tša go fediša bophelo bja masea ao a sa tšwago go belegwa ao a golofetšego o šoro, balwetši ba coma le batho bao ba golofetšego o šoro. Dingangišano tše di swanago tšeo di bego di dirišetšwa go šireletša go ntšhwa ga dimpa di dirišetšwa gape go thekga go bolawa ka go bolawa ka go bolawa. Ge poledišano e dutše e tšwela pele, go a kgonega gore mellwane e be e tshesane kudu go ya ka seo se bopago bophelo bjo bo nago le morero. Didikologa tša filosofi di tšea tlhabollo le poledišano ka tsela yeo ka yona boleng bjo bo feletšego bja bophelo bja motho bo lahlegelwago ke go swanela ga bjona ka mo go oketšegilego.(Kua Holland, moo mokgwa wo o išitšwego kgole kudu, batho ba go feta tee-lesome ya batho ba bagolo ba boletše gore ba boifa gore dingaka tša bona di tla ba bolaya kgahlanong le thato ya bona. [8] Ba dikete ba rwala karata ka dipotleng tša bona moo yeo e bolelago gore ga ba dire bjalo ba nyaka go bolawa kgahlanong le thato ya bona ge e ba ba robatšwa sepetlele.) Albert Schweitzer o boletše gore:
Ge motho a lahlegelwa ke tlhompho ya mohuta le ge e le ofe wa bophelo, o lahlegelwa ke tlhompho ya bophelo ka kakaretšo. (9) .
Tlhabollo ya mehleng yeno ga se kgopolo e mpsha goba ya mehleng yeno. Ge e ba re boela Jeremane ka bo-1920 le bo-1930, moya o swanago o ile wa buša moo gaešita le pele Manazi a thoma go buša. Hitler ga se a bopa tsela ye ya go nagana, eupša e tšwa tafoleng ya boradifilosofi. Taba ye bohlokwa e bile kudukudu puku yeo e gatišitšwego ke ngaka ya monagano Alfred Hoche le moahlodi Karl Bilding mathomong a bo-1920, yeo e bego e bolela ka batho bao ba se nago mohola le bophelo bjo bo sa swanelegego go phela. Seo le phatlalatšo ya maaka ya Nazi di ile tša bula tsela ya gore batho ba amogele kgopolo ya bophelo bjo bo lego tlasana. Ka moka di thomile go tloga mathomong a manyenyane. Ditshekamelo tše bjalo ka thutatumelo ya tokologo le thuto ya tlhagelelo le tšona di ile tša tutuetšwa kudu ka morago. Ba bile le thekgo ye ntši kua Jeremane mathomong a bo-1900.
Go ile gwa ba molaleng go batho bao ba nyakišišago bosenyi bja ntwa gore polao ye e apareditšego e thomile ka diphetogo tše dinyenyane tša boemo bja kgopolo. Mathomong mokgwa wa dingaka o ile wa fetoga ganyenyane feela. Kgopolo ya gore bophelo ga bo swanelwe ke go phela e ile ya amogelwa. Mathomong se se be se tshwenya feela batho bao ba babjago ka mo go sa felego. Ganyenyane-ganyenyane, tekanyo ya batho, bao ba bego ba lebelelwa e le bao ba ka bolawago, e ile ya katološetšwa go bao ba sa dirego poelo setšhabeng, bao ba bego ba e-na le dikgopolo tše di fapanego, bao ba kgethollwago ka morafo gomme mafelelong ba fihla go batho ka moka bao e sego Majeremane. Go bohlokwa go lemoga gore setimela se sa kgopolo se thomile go tšwa go phetogo ye nnyane ya maikutlo go balwetši bao ba hlokago kholofelo, bao go bego go naganwa gore ga ba sa tsošološwa. Ka gona phetogo e bjalo e nyenyane boemong bja kgopolo bja ngaka e swanetše go hlahlobja. (10) . Tlhabollo e direga bjang? Ge go bile le diphetogo setšhabeng lefapheng la boitshwaro – kamogelo ya go ntšha mpa, dikamano tša thobalano tše di lokologilego, bjalobjalo – diphetogo gantši di latetše mokgwa wo o swanago. Mokgwa o swanago o boeleditšwe ka makga a mmalwa gomme wa lebiša phetogong ya boemo bja kgopolo bja batho. Mohlaleng wo, megato ya bohlokwa kudu ke mabaka a a latelago:
1 . Batho ba sego kae bao ba hlabošago lešata ba tsebatša boitshwaro bjo bofsa, ba gana boitshwaro bjo bo bego bo lebelelwa e le bjo bo nepagetšego ka nywaga-some. Se se diregile mafelelong a bo-1960, ge kgopolo ya ditswalano tša thobalano tše di lokologilego le go ntšha mpa di be di tsebatšwa. Ka mo go swanago, bosodoma, bjoo pele bo bego bo lebelelwa e le kgopamišo gomme bo kwešišwa gore bo bakwa ke maemo, bo lebelelwa gabotse lehono. Go bolawa ka go bolaya ke selo se tee se se swanago poledišanong ye:
Ke be ke le kgole le naga ya gešo ka nywaga e meraro, e lego nywaga ya 1965 go ya go 1968. Ge ke boa ka seruthwane sa 1968, ke ile ka makatšwa kudu ke phetogo yeo e diregilego boemong bja poledišano ya phatlalatša. Se se be se le mabapi le bobedi segalo sa poledišano le gape le tlhamo ya dipotšišo. (...) Lefaseng la baithuti, bao ba bego ba nyaka go lokafatšwa ga ditswalano tša botona le botshadi e be e le bona ba bego ba letša di- trombone tša bona ka go hlaboša. Ka mohlala, ba ile ba phegelela gore bašemane le banenyana ba swanetše go dumelelwa go dula gotee diphapošing tša bodulo tša yunibesithi gaešita le ge ba be ba se ba nyalana. Go be go bonagala eka Teen League e be e tšerwe ke baetapele ba bafsa bao ba bego ba sa tsebagatše fela bosošalisiti le temokrasi ya sekolo, eupša gape le kgopolo ya ditswalano tša thobalano tše di lokologilego. Ka moka ga tšona, seo e bego e le se sefsa e be e le gore dihlopha tša ditšhupetšo di be di hlomile tšeo di bego di bolela pepeneneng kudu ka ditaba tša bong go feta kamoo e bego e le tlwaelo ka gona pele phatlalatša, di latofatša setšhaba le Kereke ka go diriša ditekanyetšo tše pedi. (11) .
2. Boraditaba ba fa sebaka go baemedi ba boitshwaro bjo bofsa, ba ba tšea bjalo ka mohuta wo mongwe wa bagale:
Banyalani bao ba phelago go dula gotee mo go sego molaong ba ile ba botšološišwa phatlalatša e le mohuta o itšego wa bagale ba boitshwaro bjo bofsa bao ba ilego ba ba le sebete sa go ema kgahlanong le boitshwaro bja setšhaba sa bo-bourgeois seo se senyegilego. Ka mo go swanago, basodoma ba ile ba botšološišwa gomme go ile gwa bitšwa gore go ntšhwa dimpa mahala (12) .
3. Dinyakišišo tša Gallup di tiišetša phetogo ya tsela. Ge batho ba bantši le go feta ba retologela go thekga mokgwa wo mofsa, o kgoma ba bangwe bao ba balago dinyakišišo tše.
4. Kgato ya bone ke ge baphethi ba melao ba tiišetša mokgwa wo mofsa, ba o tšea o lokile, le ge e le gore selo se se swanago se ile sa tšewa e le se se fošagetšego go theoša le mengwaga. William Booth, mothei wa Salvation Army, o boletše e sa le pele gore se se tla direga pele ga ge Jesu a boa. Go be go tla tšwelela batšea-molao bao ba sa hlomphego Modimo le ditaelo tša gagwe le ganyenyane. Go thata go gana gore tlhabollo e ile ka tsela ye.
1. "Ke moka go tla ba le dipolotiki ntle le Modimo... Letšatši le tla fihla leo ka lona pholisi ya mmušo ya semmušo ya lefase ka moka la Bodikela e tla bago yeo e lego gore ga go na motho maemong afe goba afe a bušago yo a tlago go boifa Modimo gape... moloko o mofsa wa baetapele ba dipolotiki." e tla buša Yuropa, moloko wo o ka se sa hlwago o boifa Modimo le ganyenyane;
Polao. Ge go šireletšwa go bolawa ka go bolawa ka go bolawa, gantši go ka dirišwa mantšu a mabotse a go swana le lerato, lehu leo le nago le seriti, lehu leo le thušwago, lehu le bonolo, lehu le lebotse goba go itokolla bophelong bjo bo sa swanelegego go phela. Tlotlontšu ye e swanago e šomišwa le yeo Manazi a e šomišitšego phatlalatšong ya ona ya maaka ka bo-1930. Lega go le bjalo, melato ya nakong e fetilego e mabapi le go bolaya motho. Go feta moo, ge go bolelwa ka lehu le lebotse goba le le hlomphegago, seo ge e le gabotse se bolelwago ke bophelo. Bophelo dinakong tša mafelelo e ka ba bjo bobotse goba bjo bobe, eupša lehu ka bolona ke moedi go motho yo mongwe le yo mongwe gomme le direga ka ponyo ya leihlo. Ka fao tšhomišo ya polelo e bohlokwa, gomme se ke seo setsopolwa se se latelago se šupago sona. Dipolelo tša nkgokolo di re dira gore re kwele bohloko gabonolo go feta mantšu a lebanyago.
Ka 2004, Mokgatlo wa British Euthanasia o ile wa fetoša leina la wona gore e be Dignity in Dying. Ka nako ya go ngwala, weposaete ya bona e ile ya efoga ka kelohloko mantšu a thwii a go swana le "euthanasia", "go ipolaya" goba "go bolaya ka kgaugelo". Go e na le moo, dipolelwana tše di sa kwagalego tša go swana le "lehu leo le nago le seriti leo le nago le tlaišego ye nnyane ka mo go kgonegago", "bokgoni bja go kgetha le go laola ka fao re hwago ka gona", "lehu leo le thušitšwego" le "phetho ya go fediša tlaišego yeo e fetogilego yeo e sa kgotlelelegego" di ile tša šomišwa go e na le moo. Ga se bohle bao ba kgodišegago ke mokgwa wo. Mohlalosi yo mongwe wa Daily Telegraph o itše: "E bolela se sengwe ge mokgatlo o swanetše go itšhupa ka lereo la go dikologa. Mokgatlo wa Euthanasia bjale o rulaganya go ipitša Dignity in Dying. Ke mang gare ga rena yo a ka se nyakego go hwa ka seriti? Ga go thata go dira bjalo." dumela gore bahlohleletši ba go bolawa ka go bolawa (ka kgonthe!) ba tšhaba go bolela ka go lebanya seo ba se otlelago e le ka kgonthe, e lego go bolaya batho.” (13) Mooki yo mongwe wa hospice o ile a arabela tlhalošong ya go ipolaya ka thušo ka lereo "lehu leo le thušwago": "Babelegiši ba thuša pelegong, gomme baoki ba tlhokomelo ya go okobatša ba thuša ka tlhokomelo ye e kgethegilego ya go okobatša. Go thuša ga go swane le go bolaya. Polelo ya 'lehu leo le thušwago' le kgopiša bao." ya rena bao re fago tlhokomelo ye botse ya mafelelo a bophelo. Ke boradia bjoo go bjona polao e hlwekišwago go dira gore e amogelege kudu go setšhaba ka kakaretšo. E ra gore motho a ka hwa ka seriti fela ge a bolailwe." (14) (15) 1 .
Ge e le gabotse, go bolaeleng ka go bolawa ke potšišo ya polao goba go ipolaya. Ga e ele hloko kgonagalo ya gore re diphedi tše di sa felego, gore re tla ahlolwa ka ditiro tša rena, le gore babolai ba tla ahlolwa ka ntle ga mmušo wa Modimo. Ba bangwe ba ka ganetša kgonagalo ye, eupša ba ka hlatsela bjang gore ditemana tše di latelago mabapi le taba ye ga se therešo? Di swanetše go tšewa ka hlogo e sego go tšeelwa fase:
- (Mareka 7:21-23) Gobane go tšwa ka gare, pelong ya batho, go tšwa dikgopolo tše mpe, dihlotlolo, bootswa, dipolao. 22 Bohodu, megabaru, bokgopo, boradia, thobalano, leihlo le lebe, thogako, boikgogomošo, bošilo. 23 Dilo tše ka moka tše mpe di tšwa ka gare, di šilafatša motho.
- (1 Tim 1:9) Ka ge re tseba se gore molao ga se wa direlwa motho wa go loka, eupša o diretšwe ba ba hlokago molao le ba sa kwego, ba ba sa boifego Modimo le badiradibe, ba ba sa kgethwago le ba ba gobogilego, babolai ba botate le babolai ba bomme. bakeng sa babolai, .
- (1 Johane 3:15) Mang le mang yo a hloilego ngwanabo ke mmolai, gomme le a tseba gore ga go mmolai yo a nago le bophelo bjo bo sa felego bjo bo dulago go yena.
- (Kut 21:8) Eupša ba boifago, le ba sa dumelego, le ba makgapha, le babolai, le diotswa, le baloi, le barapedi ba medimo ya diswantšho, le bohle ba maaka, ba tla ba le karolo ya bona letsheng leo le tukago mollo le sebabole: e lego lehu la bobedi.
- (Kut 22:15) Gobane ka ntle go na le dimpša, le baloi, le diotswa, le babolai, le barapedi ba medimo ya diswantšho, le mang le mang yo a ratago le go bolela maaka.
Go se alafe neng ? Ge go tliwa tabeng ya tlhokomelo ya bao ba hwago le dinako tša mafelelo, go a lokafatšwa go hlagolela tlhokomelo ya lefelong la balwetši bao ba babjago. Se ka kakaretšo se a dumelelwa. Magato a swanetše go tšewa gore molwetši yo mongwe le yo mongwe a kgone go itemogela tlhokomelo ye botse le ya motho ka o tee ka o tee tikologong ye e bolokegilego, le moo bohloko bja gagwe bo fokotšwago. Go a kgonega go fihlelela se ka thušo ya bongaka bja sebjalebjale le ge go na le bašomi ba booki ba ba lekanego gomme ba na le tlhohleletšo ye e nepagetšego. Ye e bile mokgwa wo o tlwaelegilego le pakane ka mengwagasome, mohlala, booki bja Finland, gammogo le dinageng tše dingwe tše ntši. Go thwe’ng ka boemo bjoo go lego molaleng gore motho o šetše a hwile gomme go se na kholofelo ya gore o tla fola? (Ka tlwaelo, tshepedišo ya go hwa e tšea go tloga go diiri tše sego kae go ya go matšatši a sego kae. Lehu le thomile ge motho a fokola ka lebelo gomme go se na kholofelo ya go fola ga gagwe.) Boemong bjo, ruri go ka lokafatšwa go emiša tlhokomelo e tseneletšego, ka gobane e ga e hole goba e ka ba e gobatša. Ga se euthanasia, eupša ke go fedišwa ga kalafo yeo e se nago mohola. Ke mo gobotse go fapantšha magareng ga dilo tše tše pedi. Lega go le bjalo, gaešita le maemong a, tlhokomelo e ka tšewa bakeng sa go nolofatša dika.
Lega go le bjalo, go tla nako bophelong bja molwetši yo mongwe le yo mongwe yeo ka yona go dirišwa ga dihlare tša go fodiša go bego go tla baka kotsi e kgolo go e na le go hola molwetši. Tabeng ye, go kgontšha lehu le lebotse le le se nago bohloko ka thušo ya tlhokomelo ya hospice ke mafelelo a mabotse a kalafo. Ka lehlakoreng le lengwe, kalafo e sa nyakegego le go lelefatša lehu ke phošo e kgolo ya tša kalafo. Ge e ba kalafo e sa nyakegego e tlogelwa, ga se taba ya gore ngaka e tšee mediro yeo e lego ya Modimo. Go kgaotša kalafo boemong bjo bjalo ga se mo go makatšago go feta go phema go thoma kalafo e sa nyakegego. Ka tlhago, diphetho tše di swanetše go ahla-ahlwa sehlopheng sa kalafo, gomme mabaka a go emiša kalafo le go tlogela go tsošološa a swanetše go hlaloswa gabotse go bohle bao ba akaretšwago. (16) .
Joni Eareckson Tada o hlaloša go ya pele (17):
Lehu la tate le rutile lapa lešo go tsoma bohlale. Re be re kganyoga go thuša tatago rena go phela go fihla bofelong le go mo tlogela a hwa, ge nako e fihla. Go nea bao ba swerwego ke tlala dijo le bao ba nyorilwego meetse ke dilo tša motheo tša botho. Gaešita le ge go be go le molaleng gore tate o be a le kgaufsi le go hwa, re be re nyaka go mo dira gore a ikwe a lokologile ka mo go kgonegago. Bohlale bja Modimo bo akaretša kwelobohloko le kwelobohloko. Go hlokomela baagišani ke e nngwe ya ditaelo tše di feletšego ka Beibeleng. Lega go le bjalo, dingaka di boditše lapa lešo gore maemong a mangwe go fepa le go nea molwetši meetse, go sa šetšwe gore go dirwa ka molomo goba ka diphaephe, ga go na mohola gomme godimo ga moo, go bohloko go molwetši. Rita Marker go tšwa komiting ya mošomo ya boditšhabatšhaba ya go lwantšha go bolawa ka go bolawa o re:
Ge molwetši a le kgauswi kudu le lehu, ba ka ba boemong bjo bo bjalo ka gore diela di oketša go se iketle ga bona, ka gobane mmele wa bona ga o sa kgona go di diriša. Dijo le tšona ga di šilege, ge mmele wa motho o thoma go “tswalela” ge tshepedišo ya go hwa e thomile. Go tla motsotswana, ge go ka thwe motho o tloga a ehwa. (18) .
Setšhaba se se loketšego. Ge go ikemišeditše setšhaba se se swanetšego, gantši go tšewa bohlokwa kudu ditabeng tša tša ditšhelete. Di gatelelwa kudu gomme mohola wa tšona o ka se tšeelwe fase. Ge e ba ekonomi e tsena boemong bjo bobe, e ka šitiša thulaganyo ya setšhaba ka moka. Seo se diregile ka makga a mmalwa historing ka moka. Le ge go le bjalo, selo se bohlokwa kudu go fihlelela setšhaba se se loketšego ke maikutlo a ka gare a batho: na ba a hlokomelana goba na pelo ya bona e tletše ka boithati, lehloyo le go hloka lerato? Akere mathata a magolo setšhabeng ga se a ditšhelete, eupša a tšwelela ka lebaka la maikutlo a fošagetšego go baagišani ba rena: badiidi, balwetši, batšofadi, bašele, bao ba golofetšego, bj.bj.Maemo a setšhaba a ka lekantšhwa ka fao se swarago ka gona dihlopha tše le tše dingwe. Setšhabeng se se loketšego, batho ka moka ba lebelelwa le go tšeelwa godimo go ithekgile ka setlogo sa bona, eupša go ya ka tsela e nngwe go dira gore batho ba ikwe ba sa phuthologa. Setšhaba se ka sepela ka tsela le ge e le efe, go ithekgile ka gore ke mekgwa efe ya kgopolo yeo e tlatšago menagano ya batho. A re lebelele ditemana tše mmalwa ka taba ye. Di šomana le toka le boemo bjo bo nepagetšego bja kgopolo ka moagišani wa gagwe. Ge keletšo ye e ka latelwa ka bophara, e tla oketša bophelo bjo bobotse bja setšhaba ka kakaretšo. Go latela ditaelo tše dingwe go lebiša ka tsela ye e swanago (Mareka 10:19,20: O tseba ditaelo, O se ke wa otswa, O se ke wa bolaya, O se ke wa utswa, O se ke wa hlatsela maaka, O se ke wa fora, Hlompha tatago le mmago. A mo fetola a re: Moruti, tše ka moka ke di hlokometše go tloga bofseng bja ka.
Boemo bja kgopolo ka baagišani
- (Mat 22:35-40) Ke moka yo mongwe wa bona yo e bego e le ramolao, a mmotšiša potšišo, a mo leka, a re: 36 Moruti, taelo e kgolo molaong ke efe? 37 Jesu a re go yena: “ O rate Morena Modimo wa gago ka pelo ya gago ka moka le ka moya wa gago ka moka le ka monagano wa gago ka moka.” 38 Ye ke taelo ya pele le ye kgolo. 39 Ya bobedi e swana le yona: O rate moagišani wa gago bjalo ka ge o ithata. 40 Molao ka moka le baporofeta go fegilwe melaong ye mebedi.
- (Bagal 6:2) Le rwalanang merwalo ya yo mongwe le yo mongwe, gomme ka fao le phethagatše molao wa Kreste.
Badiidi
- (Mareka 14:6,7) Jesu a re: Mo tlogele ; ke ka baka la’ng o go tshwenya yena? o šomile mošomo o mobotse go nna. 7 Gobane badiidi ba na le wena ka mehla, gomme neng le neng ge o rata o ka ba dira botse;
- (1 Johane 3:17) Eupša mang le mang yo a nago le dilo tše dibotse tša lefase le, a bona ngwanabo a hloka, a mo tswalela mala a gagwe a kwelobohloko, lerato la Modimo le dula bjang go yena?
- (Jakobo 2:1-4,8,9) Bana bešo, le se be le tumelo ya Morena wa rena Jesu Kriste, Morena wa letago, le hlompha batho. + 2 Gobane ge e ba go ka tla kopanong ya lena monna yo a swerego palamonwana ya gauta, a apere diaparo tše dibotse, + gomme gwa tsena le monna wa modiidi yo a aperego diaparo tše di gobogilego; 3 O hlompha yo a aperego diaparo tša basodoma, gomme o re go yena: O dudiše mo lefelong le lebotse; o botše badiidi o re: O eme moo, goba o dule mo ka tlase ga setulo sa ka sa dinao. 4 Ka gona, na ga le bebe sefahlego, gomme le fetogile baahlodi ba dikgopolo tše mpe? 8 Ge e ba o phethagatša molao wa bogoši go ya ka Lengwalo la rego: “ O rate moagišani wa gago bjalo ka ge o ithata, o dira gabotse. 9 Eupša ge e ba le hlompha batho, le dira sebe, gomme le kgodišegile ka molao e le batlodi.
Toka
- ( Doit 16:19) O se ke wa hlobola kahlolo; le se ke la hlompha batho, le se ke la tšea mpho, gobane mpho e foufatša mahlo a ba bohlale, gomme ya kgopamiša mantšu a baloki.
- (Die 17:15) Yo a lokafatšago ba kgopo, le yo a ahlolago baloki, bona ka bobedi ke makgapha go Jehofa.
- ( Jesaya 61:8) Gobane nna Jehofa ke rata kahlolo, ke hloile bohlakodi bja sehlabelo sa go fišwa; mme ke tla hlahla modiro wa bona therešong, ka dira kgwerano ya neng le neng le bona.
Bašele
- (Lef 19:33,34) Ge moeng a dula le lena nageng ya lena, le se ke la mo tshwenya. + 34 Eupša modiiledi yo a dulago le lena o tla ba bjalo ka yo a belegwego gare ga lena gomme le mo rate bjalo ka ge o ithata; gobane le be le le bašele nageng ya Egipita: Ke nna Jehofa Modimo wa lena.
- ( Jer 7:4-7 ) O se ke wa le tshepa ka mantšu a maaka, a re: Tempele ya Jehofa, Tempele ya Jehofa, Tempele ya Jehofa, ke tše. 5 Gobane ge le ka lokiša ditsela tša lena le mediro ya lena ka mo go feletšego; ge o phethagatša kahlolo ka botlalo magareng ga motho le moagišani wa gagwe; 6 Ge e ba o sa gateletše mošele, ditšhiwana le mohlologadi, gomme o sa tšholle madi a se nago molato lefelong le, le gona o se ke wa latela medimo e mengwe gore e go kweše bohloko. + 7 Ke moka ke tla le dudiša lefelong le, nageng yeo ke e filego borakgolokhukhu ba lena, go iša mehleng ya neng le neng.
Batšofe
- (Lef 19:32) O tla tsoga pele ga hlogo ya mmala o mohwibidu, o hlomphe sefahlego sa mokgalabje, o boife Modimo wa gago: Ke nna Jehofa.
REFERENCES:
1. Joni Eareckson Tada: Oikeus elää, oikeus kuolla (When is it Right to Die?), p. 65 2. Gardner B P et al., Ventilation or dignified death for patients with high tetraplegia. BMJ, 1985, 291: 1620-22 3. Pekka Reinikainen, Päivi Räsänen, Reino Pöyhiä: Eutanasia – vastaus kärsimyksen ongelmaan? p. 91 4. Pekka Reinikainen, Päivi Räsänen, Reino Pöyhiä: Eutanasia – vastaus kärsimyksen ongelmaan? p. 126,127 5. Päivi Räsänen: Kutsuttu elämään, p. 106 6. Bernard Nathanson: Antakaa minun elää (The Hand of God), p. 130 7. Lääkärin etiikka, 1992, p. 41-42 8. Richard Miniter, ”The Dutch Way of Death”, Opinion Journal (huhtikuu 28, 2001) 9. Marja Rantanen, Olavi Ronkainen: Äänetön huuto, p. 7 10. Pekka Reinikainen, Päivi Räsänen, Reino Pöyhiä: Eutanasia – vastaus kärsimyksen ongelmaan? p. 38,39 11. Matti Joensuu: Avoliitto, avioliitto ja perhe, p. 12-14 12. Matti Joensuu: Avoliitto, avioliitto ja perhe, p. 12-14 13. http://telegraph.co.uk/comment/telegraph-view/3622559/Euthanasias-euphemism.html 14. Quote from article: Finlay, I.G. et.al., Palliative Medicine, 19:444-453 15. John Wyatt: Elämän & kuoleman kysymyksiä (Matters of Life and Death), p. 204,205 16. Pekka Reinikainen, Päivi Räsänen, Reino Pöyhiä: Eutanasia – vastaus kärsimyksen ongelmaan? p. 92 17. Joni Eareckson Tada: Oikeus elää, oikeus kuolla (When is it Right to Die?), p. 151,152 18. Rita L. Marker: New Covenant, January 1991
|
Jesus is the way, the truth and the life
Grap to eternal life!
|
Other Google Translate machine translations:
Dimilione tša mengwaga / di-dinosaur /
tlhagelelo ya batho? |
