|
|
|
This is a machine translation made by Google Translate and has not been checked. There may be errors in the text. On the right, there are more links to translations made by Google Translate. In addition, you can read other articles in your own language when you go to my English website (Jari's writings), select an article there and transfer its web address to Google Translate (https://translate.google.com/?sl=en&tl=fi&op=websites).
Tumelo ya Bokriste le ditokelo tša botho
Bala ka moo tumelo ya Bokriste e kaonafaditšego ditokelo tša botho le maemo a batho
- (1 Bakor 6:9) Na ga le tsebe gore ba sa lokago ba ka se tšee bohwa bja mmušo wa Modimo? O se ke wa forwa ...
- (2 Tim 2:19) 19 Le ge go le bjalo motheo wa Modimo o tiile, o na le tiišo ye: Morena o tseba bao e lego ba gagwe. Le gore: Yo mongwe le yo mongwe yo a reago leina la Kriste a a tloge bokgopo .
- (Mat 22:35-40) Ke moka yo mongwe wa bona yo e bego e le ramolao, a mmotšiša potšišo, a mo leka, a re: 36 Moruti, taelo e kgolo molaong ke efe? 37. Jesu a re ho yena: “O rate Morena Modimo wa hao ka pelo ya hao yohle, ka moya wa hao yohle, le ka kelello ya hao yohle. 38 Ye ke taelo ya pele le ye kgolo. 39 Ya bobedi e swana le yona: O rate moagišani wa gago bjalo ka ge o ithata . 40 Molao ka moka le baporofeta go fegilwe melaong ye mebedi.
- (Mat 7:12) Ka gona, dilo ka moka tšeo le ratago gore batho ba le direle tšona, le ba dire bjalo, gobane molao le baporofeta ke wona.
E nngwe ya dipono ka Bodikela bja mehleng yeno ke gore go lahla Modimo le tumelo ya Bokriste go bolela tlhabollo ya boitshwaro le setšo. Batho ba go tšeela godimo ba tokologo le batho bao ba sekametšego ponong ya lefase ya tlhago ba ka nagana gore lefase le tla ba le kaone kudu ge motho a dutše a tloša Modimo. E lebiša tokologong, tlhabologong, setšhabeng se se lokilego le sebakeng seo go sona tlhaologanyo e tšeelwago godimo. Bonyane ke ka fao batho ba bantši bao ba ganago tumelo ya Bokriste ba naganago ka gona. Ba bantši gape ba ka tliša diphošo tšeo di dirilwego leineng la Bokriste le Modimo ka ntle le go lemoga gore ke mafelelo a bohlanogi go Modimo goba gore dithuto tša Jesu le baapostola ga se tša latelwa. Ga se ka lebaka la gore dithuto tša Jesu le baapostola di latetšwe, eupša ke ka lebaka la gore ga se tša latelwa. Phapano ye ya bohlokwa ga e kwešišwe ke basekaseki ba bantši ba tumelo ya Bokriste. Eupša go bjang? Na tumelo ya Bokriste e bile le tutuetšo e botse goba e mpe ditokelong tša batho le seriti sa batho? Re lebelela se re lebeletše mehlala ye mmalwa, go swana le maemo a basadi, go bala le go ngwala, go belegwa ga polelo ya dingwalo, le go hlongwa ga dikolo le dipetlele. Di bontšha kamoo tumelo ya Bokriste e bilego le tutuetšo e botse ka gona dikarolong tše dintši. Dinaga tšeo tumelo ya Bokriste e kgathilego tema e bohlokwa le tšona ke dinaga tšeo batho ba kgethwago kudu ba hudugelago go tšona. Go tšona, ditokelo tša botho le maemo a tša boiphedišo ka kakaretšo e bile a kaone go feta mafelong a mangwe.
Na tumelo ya Bokriste e fokoditše goba e kaonefaditše maemo a basadi? Sa pele, ke mo gobotse go ela hloko maemo a basadi, bjalo ka ge ba bangwe ba ile ba ngangišana ka mafelelo a kotsi a Bokriste maemong a basadi. Ba hlasetše kgahlanong le tumelo ya Bokriste, ba bolela gore ke ya bopatriareka gomme e fokoditše maemo a basadi. Tatofatšo ye e dirilwe kudu ke maloko a mokgatlo wa bofeminisi le ba bangwe bao ba amogetšego kgopolo ye e swanago. Batho ba ba nagana gore maemo a mosadi a ithekgile ka go dira ga gagwe ka tsela ye e swanago tlwaa le ya monna (mohlala, boperisita bja basadi) e sego ka go ba ga gagwe yo a swanelegago le yena kudukudu ka Kreste. Ka kgopolo ye, boleng bja mosadi bo lekantšwe fela ka go swana ga gagwe le monna e sego ka boitšhupo bja gagwe bjalo ka mosadi a nnoši. Le ge go le bjalo, go a ganetšana gore ona maloko a mokgatlo wa bofeminisi ao a ipolelago gore a emela basadi a kgoromeletša ka maatla go ntšha mpa, e lego go gana bosadi bja nnete. Bosadi bja nnete ga bo akaretše go bolaya ngwana ka popelong ya mma goba ka ntle ga yona. Go e na le moo, tswalano ya kgaufsi magareng ga mma le bana le go hlokomela bana ke bosadi bjo bo phetšego gabotse. Baetapele ba bjale ba mokgatlo wa bofeminisi ba lebetše ka yona. Bothata bjo bongwe bjo bo latetšego nakong ya modiro o mogolo wa mokgatlo wa bofeminisi ke koketšego ya palo ya bo-mma bao ba se nago balekane. Se, le sona, se fetogile se se tlwaelegilego kudu molokong wa bjale, ge melao ya motheo ya Bokriste le go dula ga lenyalo di tlogetšwe. Basadi ba bantši ba ka fase ga morwalo wo mogolo go feta ka fao ba bego ba le ka gona pele ga mehla ya mokgatlo wa bjale wa bofeminisi. Ga se ya nolofala, eupša e mpefaditše maemo a bona.
Modiragatši le mongwadi Eppu Nuotio le monyakišiši Tommi Hoikkalaahlaahla kgakanego mabapi le kamano ya monna le mosadi. Hoikkala o ipotšiša gore ke ka lebaka la eng lapa la nuclear le thomile go phatloga ge basadi ba hwetša ditokelo tše ntši. O dumela gore Finland e tla tloga e lebeletšane le boemo bjo bo swanago le bjoo Sweden e šetšego e lebeletšane le bjona: sebopego se se tlwaelegilego kudu sa lapa ke mma yo a se nago molekane le ngwana wa gagwe o tee. Basadi ba be ba nyaka go lokollwa maemong ao ba bego ba se na tokologo ya go kgetha gomme ba feleletša ba le maemong ao ba se nago tokologo ya go kgetha. (...) Basadi ba bantši ba lapa ka lebaka la mešomo ya bona ya ka gae, go ithuta le go thwala mošomo wa nako ye kopana. Hoikkala o na le kgopolo ya gore mathata a a dikamano a hlotšwe ke gore banna ga ba kgone go kgotlelela basadi bao ba atlegilego. Ge kgotlelelo ya batho e dutše e theoga, tekanyo ya bona ya go hwetša tlhalo le yona e a theoga. Ga bjale Finland e na le setšo sa tlhalo. (1) .
Go thwe’ng ka histori le maemo a basadi? Ba bantši ba hlasela tumelo ya Bokriste ka go lebanya ka gobane ba bolela gore e fokoditše boemo bja basadi. Lega go le bjalo, ngangišano ye ga e emele go elwa hloko histori. Gobane, ge go bapetšwa le basadi ditšhabeng tša Bagerika le ba Roma, boemo bja basadi ba Bakriste bo be bo le kaone kudu. Mohlala o mongwe go tšwa lefaseng la bogologolo e bile go lahlwa ga masea a banenyana. Mmušong wa Roma, e be e le mokgwa o tlwaelegilego go tšea karolo thulaganyong ya lapa ka go lahla masea ao a sa tšwago go belegwa. E bile pheletšo ya banenyana ka mo go kgethegilego. Ka lebaka leo, palo ya kamano ya banna le basadi e ile ya kgopamišwa, gomme go akanyetšwa gore go be go na le banna ba ka bago lekgolo le masometharo go basadi ba lekgolo setšhabeng sa Roma. Lega go le bjalo, tumelo ya Bokriste e ile ya fetoša boemo gomme ya kaonefatša boemo bja basadi mehleng ya bogologolo. Ge Bakriste ba be ba thibela go ntšha mpa le go bolaya masea ao a sa tšwago go belegwa, go ile gwa kgoma go phologa ga banenyana. Banenyana ba be ba hlokomelwa go fo swana le bašemane. Se se ile sa dira gore palo ya kamano ya banna le basadi e be e lekanago kudu. Mohlala o mongwe ke manyalo a bana le manyalo ao a rulaganywago e sa le yo monyenyane. Setšhabeng sa kgale, e be e le mo go tlwaelegilego go gapeletša banenyana go nyala ba sa le mahlalagading goba gaešita le pele ga moo. Mogerika Cassius Dio, yo a ngwadilego histori ya Roma, o boletše gore ngwanenyana o ikemišeditše go nyala go tloga ge a e-na le nywaga e 12: “Ngwanenyana yo a nyalanago pele ga letšatši la gagwe la matswalo la bo-12 e ba molekane wa molao letšatšing la gagwe la matswalo la bo -12 .” Tumelo ya Bokriste e ile ya kgoma ka tsela yeo e ilego ya dumelela basadi go nyala ka morago le go ikgethela molekane wa bona. Mohlala wa rena wa boraro o mabapi le bahlologadi ba basadi, bao boemo bja bona bo bego bo fokola lefaseng la kgale (go swana le India ya mehleng yeno, moo bahlologadi ba basadi ba bilego ba fišitšwe ba phela). Ba be ba emela se sengwe sa dihlopha tšeo di lego kotsing kudu le tšeo di se nago mahlatse, eupša Bokriste le bjona bo ile bja kaonefatša maphelo a bona. Setšhaba se ile sa bitšwa go hlokomela bahlologadi go swana le ge ba be ba hlokomela bana bao ba hlokomologilwego. Se se ile sa kgoma go phatlalala ga Bokriste mmušong wa Roma. Ditiro le Diepistola, mohlala, di tliša seemo sa bahlologadi (Ditiro 6:1, 1 Tim 5:3-16, Jakobo 1:27) . Sa bone, go na le thuto Testamente ye Mpsha ya banna bao ba swanetšego go rata basadi ba bona, go no swana le ge Kreste a ratile kereke. Ge e le gore mo go na le selo se sengwe se sebe go basadi, boradifeminisi ba sebjalebjale ba swanetše go re botša gore ke eng seo se fošagetšego ka sona. Naa lerato la monna go mosadi wa gagwe ga se sona seo mosadi yo mongwe le yo mongwe a se nyakago lenyalong?
- (Baef 5:25,28) Banna, ratang basadi ba lena, bjalo ka ge Kreste le yena a ratile kereke, a ineela ka baka la yona 28 Ka gona banna ba swanetše go rata basadi ba bona bjalo ka mebele ya bona. Yo a ratago mosadi wa gagwe o a ithata.
Sa bohlano, go swanetše go gopolwa gore karolo ya basadi gare ga balatedi ba Jesu e be e dutše e le ye kgolo. Se se bile bjalo nywageng-kgolong ya pele le ka morago ga moo. Ge nkabe tumelo ya Bokriste e se ya tliša kaonefatšo maphelong a bona, ke ka baka la’ng seo se be se tla direga? Ke ka baka la’ng ba be ba kgahlegela selo se ge e ba ba be ba tseba gore tumelo ya Bokriste e buša mosadi? Therešo ke gore ka kakaretšo e ile ya kaonefatša maphelo a bona. Go oketša moo, therešo ke gore basadi ba kgathile tema e kgolo mekgatlong e mentši ya tsošološo ya Bokriste. Mohlala o mobotse ke mohlala tsošološo ya Pentekoste le Salvation Army. Basadi ba kgathile tema ye bohlokwa gomme ba phatlalatša ebangedi mafelong ao go se nago banna ba ba lekanego.
Moprofesara wa thuto ya leago le dithuto tša bodumedi, Rodney Stark, o ngwadile puku yeo e bolelago ka kgolo le katlego ya Bokriste, gomme o ile a sekaseka gape le bohlokwa bja basadi mabapi le go phatlalatšwa ga Bokriste. Go ya ka Stark, maemo a basadi ba Bakriste e be e le a mabotse ga e sa le go tloga mathomong a Bokriste. Ba be ba thabela maemo a phagamego le tšhireletšo go feta, ka mohlala, dikgaetšedi-gotee le bona ba Roma, bao maemo a bona ka lehlakoreng la bona a bego a phagame kudu go feta a basadi ba Gerika. Go ntšhwa ga dimpa le go bolawa ga masea ao a sa tšwago go belegwa le tšona di be di sa dumelelwa ditšhabeng tša Bokriste – bobedi bja tšona di be di thibetšwe ka go tia. Ka lebaka leo, Bokriste bo be bo tumile kudu gare ga basadi, (Chadwick 1967; Brown, 1988) gomme bo phatlalala, kudukudu ka basadi ba maemo a godimo go banna ba bona.(2)
Ka ntle le moo, ke ga lefeela go latola, seo gaešita le baganetši ba baheitene ba Bokriste ba se dumelago pepeneneng: gore bodumedi bjo bjo bofsa bo ile bja goketša ditekanyo tše di sa tlwaelegago tša basadi le gore basadi ba bantši ba ile ba hwetša khomotšo e bjalo dithutong tša phuthego yeo madumedi a kgale a bego a sa kgone go e nea. Bjalo ka ge ke boletše, Kelsos o ile a nagana ka karolo e kgolo ya basadi gare ga Bakriste e le bohlatse bja go hloka tlhaologanyo le go hloka tlhaologanyo ga Bokriste. Julianus o ile a sola banna ba Antiokia ka lengwalong la gagwe la Misopogon ka go dumelela basadi ba bona go senya dithoto tša bona go “Ba-Galilea” le badiidi, e lego seo ka manyami se ilego sa feleletša ka gore “boila-Modimo” bja Bokriste bo ratege phatlalatša. Gomme bjalobjalo. Bohlatse bjo bo lego mabapi le Bokriste bja pele ga bo tlogele sebaka ka go lebanya bakeng sa dipelaelo tša gore ke bodumedi, . yeo e bego e goketša basadi kudu gomme e be e ka se phatlalale mo e nyakilego go ba ka bophara e bile e sego ka lebelo ge nkabe e se na basadi ba bantši gakaakaa. (3) .
Go thwe’ng ka boperisita bja basadi le boemo bjo bo fošagetšego bja kgopolo ka bjona? Bakriste ba bantši ba kwešiša go tšwa Beibeleng gore taba ye ke ya batho fela (1 Tim. 3: 1-7; Tito 1: 5-9). Ga se potšišo ya gore basadi ba tšewe e le ba maemo a tlase eupša ke ya gore banna le basadi ba na le dikarolo tše di fapanego. Gape go bohlokwa go lemoga kamoo Jesu a ilego a šoma ka gona. Gantši batho ba nagana ka Jesu e le yo botse, gomme e be e tloga e le yo mobotse. O be a na le balatedi ba banna le ba basadi ka mo go swanago. Le ge go le bjalo, selo se bohlokwa seo se hweditšwego ke gore Jesu o kgethile banna fela bjalo ka baapostola (Mat. 10: 1-4), e sego basadi. Jesu ga se a ka a latela mohlala wa bo-feminist ba mehleng yeno mo, le ge e le gore ruri o be a rata batho ka moka, go sa šetšwe bong. Ka gona ke ka baka la’ng o ela hloko mohlala wo o beilwego ke Jesu? Lebaka le legolo ke gore Jesu e be e se motho fela eupša e be e le Modimo ka mongwalo wo mogolo wa G. E be e le Modimo yo a hlotšego dilo ka moka le yo a tšwago legodimong (Johane 1: 1-3,14). Jesu ka boyena o itše: " Gomme a re go bona: Le tšwa ka tlase; nna ke tšwa godimo: lena le ba lefase le; nna ga ke wa lefase le. 24 Ka gona ke le boditše gore le tla hwa dibeng tša lena, gobane ge le sa dumele gore ke yena, le tla hwa dibeng tša lena." (Johane 8:23,24). Ka gona ge e ba Jesu e le Modimo yo a beilego mohlala bakeng sa baapostola ba pele, ga se ra swanela go hlokomologa taba ye ka go šikinya magetla gomme ra bolela gore ga e na morero. Bao ba bolelago ka go se lekalekane tabeng ye lehono go bonala ba gana le dithuto tše dingwe tšeo Jesu a di tlišitšego. Ba bantši ba bona ga ba dumele diheleng goba dilo le ge e le dife tša motheo tša Beibele tšeo Jesu a di rutilego. Ba bolela gore ke maaka gomme ba nagana gore ba bohlale go feta Jesu. Na se ga se boemo bja kgopolo bja boikgogomošo? Motho a ka botšiša motho yo bjalo gore ke ka lebaka la eng o le leloko la ward goba kereke ge o sa dumele le dilo tša motheo tšeo Jesu a di rutilego? Batho ba bjalo ke baperisita ba bogobe le "baetapele ba difofu ba difofu" ba go swana le seo se bego se le gona mehleng ya Jesu. seo se bego se le gona mehleng ya Jesu. Ka lehlakoreng le lengwe, ge e ba o le mohuta wa motho yo a sa dumelelanego tabeng ye, o se ke wa gana bophelo bjo bo sa felego ka baka la bjona! Modimo o go bitša mmušong wa gagwe wo o sa felego, ka fao o se ke wa gana pitšo ye ka lebaka la selo se se bjalo!
Boemo bja bana.
O se ke wa bolaya ngwana ka go ntšha mpa, goba wa mmolaya gape ge a belegwa (Epistle of Barnabas, 19, 5)
O se ke wa bolaya ka go ntšha mpa dienywa tša popelo gomme o se ke wa bolaya lesea leo le šetšego le belegwe (Tertullian, Apologeticum,9,8:PL 1, 371-372)
Sa bobedi, Bokriste bo ile bja kaonafatša ditokelo tša botho tša bana. Ka godimo, re ile ra hlalosa kamoo go lahlwa ga masea ao a sa tšwago go belegwa ao a sa nyakegego e bego e le mokgwa o tlwaelegilego setšhabeng sa kgale. E be e le selo se se tlwaelegilego maemong ka moka a tša leago, gomme mokgwa wa kakaretšo e be e le go tlogela tate wa lapa a dira phetho bekeng ya mathomo ya bophelo bja lesea leo le sa tšwago go belegwa ge e ba a tla dumelelwa go phela. Ge e ba ngwana e be e le ngwanenyana, a golofetše goba a sa nyakege, gantši o be a lahlwa. Bana ba bangwe bao ba lahlilwego ka dinako tše dingwe ka morago ba be ba godišetšwa go ba bagweba-ka-mmele, makgoba goba bakgopedi, e lego seo se bontšhago boemo bja bona bjo bo hlaselegago gabonolo. Bokriste bo ile bja kaonefatša boemo bja bana. Ka baka leo, batho ba ile ba thoma go tlogela mokgwa wa bona wa go lahla, gomme bana ba ile ba lebelelwa e le batho bao ba nago le semelo se se feletšego le ditokelo tše di feletšego tša batho. Bana bao ba lahlilwego ba be ba kgoboketšwa ditarateng gomme ba newa sebaka se sefsa bophelong. Mafelelong, molao o ile wa fetošwa gape: ka 374, nakong ya mmušiši Valentinian, go lahla bana e ile ya fetoga bosenyi.
Bokgoba. Ge tumelo ya Bokriste e be e kaonefatša maemo a basadi le bana, e ile ya kaonefatša gape maemo a makgoba gomme mafelelong ya tlaleletša go nyameleleng ga setheo se. Mmušong wa Roma, bokgoba bo be bo atile gomme gape le mebušong ya metse ya Gerika, 15-30 lekgolong ya ditho tša setšhaba e be e le makgoba ao a se nago ditokelo tša setšhaba, eupša tumelo ya Bokriste e ile ya tliša phetogo boemong. Ba bantši lehono ba sola Mehla ya Magareng ba e reela Mehla ya Lefsifsi, eupša e bile nakong yeo moo bokgoba bo ilego bja nyamelela Yuropa, ka ntle le dilete tše sego kae tša ka thoko. Go thwe’ng ka bokgoba bja mehla e mefsa? Mehleng ya mehleng yeno, go bolelwa ka tlhompho ka nako ya Sedifatšo, eupša ge bokgoba bo thoma gape, setheo se se be se le boemong bjo bogolo kudu nakong ya Sedifatšo feela. E be e le mehla e lefsifsi bakeng sa dihlopha tše mmalwa tša batho. Lega go le bjalo, baemedi ba Bokriste bja tsošološo, ba bjalo ka ma-Quaker le ma-Methodist, ba ile ba tlaleletša go thibelweng ga bokgoba kua Engelane le dinageng tše dingwe. E ile ya kaonefatša ditokelo tša botho:
Bokgoba bo ile bja tšwela pele go ba gona gomme bja ata kudu go ralala le Mehla ka moka ya Sedifatšo nakong ya mengwagasome ye mene ya mafelelo ya ngwagakgolo wa bo- 18 . Ke feela mafelelong a lekgolo la nywaga melao ya mathomo yeo e ilego ya dirwa bakeng sa go fediša bokgoba dikoloning tše dikgolo. Mokgatlo wa go fediša mmušo o ile wa thoma kua Engelane, woo o ilego wa thongwa ke dihlotswana tše pedi tša Bokriste, e lego ma-Quaker le ma-Methodist. Go ya ka dipolelo tša bona le dikahlolo bokgoba bo be bo lebelelwa e le sebe ka mo go kgethegilego go e na le mohuta o itšego wa go gatakelwa ga ditokelo tša botho. (4) .
Temokrasi le go tsepama ga setšhaba
- (1 Tim 2:1,2) Ka gona ke kgothatša gore pele ga tšohle, dikgopelo, dithapelo, ditopelo le ditebogo di direlwe batho bohle; 2 Bakeng sa dikgoši le bohle bao ba nago le matla a taolo; gore re phele bophelo bjo bo homotšego le bja khutšo ka borapedi ka moka le potego.
Lengwalo la mathomo leo le yago go Timotheo le re kgothaletša go rapelela balaodi e le gore le iše bophelong bja khutšo. Go kaone go feta gore go na le tlhakatlhakano setšhabeng, pušo ya bogateledi e sa lekanywego goba borabele bjo bo sa kgaotšego malebana le babuši. Go kaone go ditlhabollo tša ekonomi le tše dingwe gore baetapele ba katanele go dira botse. Diithuti tše dingwe di boletše gore ke modiro wa boromiwa wa Bokriste wo o kgathilego tema e botse tlhabollong ya temokrasi le go tsepama ga setšhaba. Se se bonwe dinageng tša Afrika le Asia. Moo go bilego le modiro o mafolofolo wa boromiwa, boemo lehono bo kaone go feta mafelong ao tutuetšo ya baromiwa e bilego e nyenyane goba e sego gona. E tla pele ditabeng tša go swana le taba ya gore ekonomi mafelong a boromiwa e hlabologile kudu lehono, maemo a maphelo a kaone kudu, mahu a bana a fase, bomenetša bo fase, go tseba go bala le go ngwala go tlwaelegile kudu gomme phihlelelo ya thuto e bonolo go feta dikarolong tše dingwe. Kua Yuropa le Amerika Leboa, tšwelopele e swanago e diregile nakong e fetilego, gomme tumelo ya Bokriste ruri e bile le tutuetšo le go seo.
Rathutamahlale: Modiro wa boromiwa o ile wa tsoša pušo ka batho
Go ya ka Robert Woodberry, mothuši wa moprofesara Yunibesithing ya Texas, khuetšo ya mošomo wa boromiwa wa Maprotestanta ka bo-1800 le mathomong a bo-1900 tlhabollong ya temokrasi e bile ya bohlokwa kudu go feta kamoo go bego go naganwa ka gona mathomong. Go e na le go ba le karolo e nyenyane tlhabollong ya pušo ka batho, baromiwa ba bile le karolo e kgolo go yona dinageng tše dintši tša Afrika le Asia. Makasine wa Christianity Today o bolela ka taba ye. Robert Woodberry o ithutile tswalano magareng ga modiro wa boromiwa le mabaka ao a kgomago temokrasi mo e nyakilego go ba ka nywaga e 15. Go ya ka yena, moo moo baromiwa ba Protestanta ba bilego le tutuetšo e kgolo. Moo mehleng yeno moruo o hlabologile kudu gomme boemo bja tša maphelo bo kaone kudu go feta mafelong ao, moo tutuetšo ya baromiwa e bilego e nyenyane goba e sego gona. Mafelong ao a nago le histori ye e atilego ya boromiwa, tekanyo ya mahu a bana ga bjale e fase, go na le bomenetša bjo bonyenyane, go tseba go bala le go ngwala go tlwaelegile kudu gomme go tsena thutong go bonolo, kudukudu go basadi. Go ya ka Robert Woodberry, ka mo go kgethegilego e bile Bakriste ba tsošološo ya Protestanta bao ba bilego le mafelelo a mabotse. Ka mo go fapanego, baruti bao ba thwetšwego mmušong goba baromiwa ba Katholika pele ga bo-1960 ga se ba ka ba ba le tutuetšo e swanago. Baromiwa ba Maprotestanta ba be ba lokologile taolong ya mmušo. “Se sengwe se segolo seo se tlwaelegilego modirong wa boromiwa ke gore se tswalana le bokoloniale. - - Le ge go le bjalo, bašomi ba Protestanta, bao ba bego ba sa thekgwe ka ditšhelete ke mmušo, ba be ba arabela ka mehla ka go swaya diphošo go bokoloniale”, go bolela Woodberry go Christianity Today. Mošomo wa nako ye telele wa Woodberry o amogetše theto. Gare ga tše dingwe, moprofesara wa nyakišišo Philip Jenkins wa Yunibesithi ya Baylor o lemogile se se latelago mabapi le nyakišišo ya Woodberry: “Ke ile ka leka e le ka kgonthe go hwetša diphapano, eupša kgopolo yeo e a swara. E na le tutuetšo e kgolo nyakišišong ya lefase ka bophara mabapi le Bokriste.” Go ya ka makasine wa Christianity Today dinyakišišo tše fetago tše lesome di tiišitše dilo tšeo Woodberry a di hweditšego. (5) .
Bosenyi le tšhelete ya bjona
- (Mat 22:35-40) Ke moka yo mongwe wa bona yo e bego e le ramolao, a mmotšiša potšišo, a mo leka, a re: 36 Moruti, taelo e kgolo molaong ke efe? 37. Jesu a re ho yena: “O rate Morena Modimo wa hao ka pelo ya hao yohle, ka moya wa hao yohle, le ka kelello ya hao yohle. 38 Ye ke taelo ya pele le ye kgolo. 39 Ya bobedi e swana le yona: O rate moagišani wa gago bjalo ka ge o ithata . 40 Molao ka moka le baporofeta go fegilwe melaong ye mebedi .
- (Luka 18:20,21) O tseba ditaelo , O se ke wa otswa, O se ke wa bolaya, O se ke wa utswa, O se ke wa hlatsela maaka, Hlompha tatago le mmago. 21 A re: “Tše ka moka ke di bolokile go tloga bofseng bja ka.”
- (Rom 13:8,9) Le se ke la kolota motho selo, ge e se go ratana, gobane yo a ratago o phethile molao. 9 Ka baka la se: O se ke wa otswa, O se ke wa bolaya, O se ke wa utswa, O se ke wa nea bohlatse bja maaka, O se ke wa duma; gomme ge go na le taelo ye nngwe, e kwešišwa ka boripana polelong ye, e lego, O rate moagišani wa gago bjalo ka ge o ithata.
Boemo bja bosenyi bo na le khuetšo ditokelong tša botho. Ge bosenyi bo fokotšega, ke moo go nago le kgonagalo e kgolo ya gore setšhaba se tsepame gomme go se na go hloka toka mo go dirilwego go ba bangwe. Tumelo ya Bokriste e na le mafelelo bosenyi ke afe? Ge e ba e le ya kgonthe, e swanetše go tlaleletša phetogong e botse mothong le go fokotša go hloka toka go ba bangwe. Ba bantši ba ngongorega ka bobe bja ditšhaba, eupša ebangedi le pitšo ya tshokologo (bapetša mantšu a Jesu, Luka 13: 3: “... eupša, ge le sa sokologa, ka moka ga lena le tla timela.) ke maatla a mabotse a phetogo. Go oketša moo, go latela taelo e kgolo kudu ya go rata moagišani wa motho, go sepedišana le ditaelo tše dingwe, go tla fokotša bosenyi. Moo moagišani a ratwago le go tšeelwa godimo, ga go na phošo yeo e dirwago go yena. Go swara moagišani ka mo go swanetšego ke motheo wa go fokotša bosenyi. Ka gona ge e ba motho a thoma go kgongwa ke Modimo, go swanetše go tliša phetogo e botse go yena. Batho ba lerootho le ba babago ba ka ba le kgopolo e botse kudu, molemaledi o kgona go emiša tšhomišo ya bona ya dihlare-tagi le bohodu. Mopetšhi o hwetša kgahlego e nngwe ka ntle le dipapadi, goba motšhošetši a ka emiša modiro wa botšhošetši. Ke diphetogo tšeo di ka bago le khuetšo ye botse maphelong a bona le a ba bangwe. Mohlala o monyenyane o bontšha kamoo Modimo a ka fetošago maphelo a ba bantši. Mohlala o bontšha kamoo palo e kgolo ya batho e fetogilego ka gona ka gare. Tlhaloso e tšwa lekgolong la bo-19 la nywaga le e tšwago pukung ya Charles G. Finney ya Ihmeellisiä herätyksiä .
Ke boletše gore boemo bja boitshwaro bo ile bja fetoga kudu ka tsošološo ye. Motse e be e le o mofsa, o atlegile moruong e bile o na le kgwebo eupša o tletše sebe. Baagi ba be ba le bohlale kudu ebile ba na le maikemišetšo a magolo eupša ge tsošološo e gogola motse ka go tliša mašaba a magolo a batho ba wona ba go makatša kudu, banna le basadi, go sokologa, go ile gwa direga phetogo ya mohlolo kudu mabapi le thulaganyo, khutšo le boitshwaro. Ke bile le poledišano le ramolao nywaga e mentši ka morago. O be a sokologile tsošološong ye gomme e be e le motšhotšhisi wa kakaretšo melatong ya bosenyi. Ka baka la ofisi ye, dipalo-palo tša bosenyi di be di tlwaetše ka mo go feletšego go yena. O boletše mabapi le nako ya tsošološo ye, “Ke lekotše ditokomane tša molao wa bosenyi gomme ka lemoga therešo ye e makatšago: le ge motse wa rena o gotše ka makga a mararo ka morago ga dinako tša tsošološo, ga se gwa ba le gaešita le tee-tharong ya ditatofatšo go feta moo ba be ba le pele. Tsošološo e bile le mafelelo a mohlolo kudu setšhabeng sa rena.”(...) (...) Bobedi kganetšo ya phatlalatša le ya motho ka noši e ile ya fokotšega ganyenyane-ganyenyane. Kua Rochester ke be ke sa tsebe selo ka yona. Phološo e be e na le ketelo ya yona ye kgolo, ditsošološo di be di le maatla kudu ebile di šuthile ka bophara, gomme batho ba bile le nako ya go tlwaelana le bobedi le dipoelo tša tšona go fihla bokgoleng bjoo ba bego ba boifa go di ganetša bjalo ka pele. Baperisita le bona ba be ba di kwešiša gakaone, gomme ba kgopo ba kgodišegile gore e be e le ditiro tša Modimo. Kgopolo ye ya bona e ile ya nyakile e tlwaelegile, e be e le molaleng kudu tlhago ya tlhaologanyo ya diphetogo, yeo e fetotšwego e le ka kgonthe, “dibopiwa tše mpsha”, e be e le basokologi, phetogo ye e tseneletšego kudu e diregile bobedi bathong ka o tee ka o tee le setšhabeng, gomme e be e le ya sa ruri le yeo e sa ganetšegego dienywa.
Go thwe’ng ka diphošo tša kereke? Baila-Modimo ba bantši ba ka phega kgang ya gore tumelo ya Bokriste ga e tliše phetogo ye botse, gomme ba ka šupa go diketekete tša go hloka toka tšeo di dirilwego ka leina la Modimo, go theoša le mengwagakgolo. Motheong woo, ba kgodišegile gore ga go na Modimo. Ba re, "Na ga se go hloka tlhaologanyo go dumela go Modimo mola go hloka toka go dirilwe ka leina la gagwe?" Lega go le bjalo, batho ba ga ba ele hloko
• gore ba sa lokago ba ka se tšee bohwa bja mmušo wa Modimo: Na ga le tsebe gore ba sa lokago ba ka se tšee bohwa bja mmušo wa Modimo? O se ke wa forwa... (1 Bakor 6:9) • gore Jesu o gana go ipolela badiri ba bobe: Gomme ka morago ke tla ipolela go bona, ga se nke ka go tseba: tlogelang go nna, lena bao ba dirago bokgopo. (Mat 7:23) . • gore Jesu, Johane Mokolobetši le baapostola ba ile ba tsebatša tshokologo. Jesu o boletše gape gore ”eupša, ge le sa sokologa, ka moka ga lena le tla hwelela” (Luka 13:3). • gore Jesu o ile a lemoša kgahlanong le go swara tšhoša gomme a kgothaletša go rata manaba (Mat. 26:52, 5: 43,44). • Ba bantši gape ba hlokomologa mantšu a Paulo ao go ona a lemošitšego ka diphiri tše sehlogo tšeo di bego di tla tla ka morago ga go tloga ga gagwe. Mantšu a a Paulo a bontšha gabotse tšwelopele ya histori. Di hlalosa nywaga-kgolo le go hloka toka mo go dirilwego leineng la Modimo mo go diregilego. Ga go kgonege go gana gore Paulo o be a sa nepile. Go oketša moo, Paulo o bontšhitše gore ditiro di ka hlatsela kgahlanong le motho. Le yena ka boyena a ka re go ba bangwe: ”Bana bešo, ebang balatedi ba ka, gomme le swaye bao ba sepelago bjalo ka ge le na le rena mohlala.” , Bafil 3:17.
- (Ditiro 20:29-31) Gobane ke a tseba gore ka morago ga ge ke tlogile diphiri tše di kwešago bohloko di tla tsena gare ga lena, di sa gaugele mohlape. 30 Le gona go tla tsoga batho ba lena, ba bolela dilo tše di kgopamego, gore ba goge barutiwa ba ba latela. 31 Ka gona phakgameng gomme le gopole gore ka nywaga e meraro ga se ka kgaotša go lemoša motho yo mongwe le yo mongwe bošego le mosegare ka megokgo.
- (Tit 1:16) Ba ipolela gore ba tseba Modimo; eupša ka mediro ba mo latola, e le ba makgapha, e bile ba sa kwe, ba ganetšwa medirong e mebotse ka moka.
Thuto le go bala le go ngwala ga di amane thwii le ditokelo tša botho, eupša dinaga tšeo go tšona go lego bonolo go hwetša thuto le go bala le go ngwala gantši le tšona di dirile tšwelopele ditokelong tša botho. Ka gona tumelo ya Bokriste e tswalana bjang le taba yeo? Ba bantši ba na le lefelo la sefofu mo. Ga ba tsebe gore bontši bja maleme ao a ngwadilwego ka Yuropa le dinageng tše dingwe - gammogo le dikolo tše ntši le diyunibesithi - di belegwe ka lebaka la khuetšo ya tumelo ya Bokriste. Ka mohlala, mo Finland, Mikael Agricola, Mompshafatši wa Finland le tatago dingwalo, o gatišitše puku ya mathomo ya ABC gammogo le Testamente ye Mpsha le dikarolo tša dipuku tše dingwe tša Beibele. Batho ba ile ba ithuta go bala ka tšona. Ditšhabeng tše dingwe tše dintši lefaseng la ka Bodikela, tlhabollo e diregile ka tshepedišo e swanago:
Bokriste bo hlotše tlhabologo ya Bodikela. Ge nkabe balatedi ba Jesu ba ile ba dula e le sehlotswana sa ba-Juda se se fokolago, bontši bja lena le be le ka se tsoge le ithutile go bala gomme ba bangwe ka moka ba be ba tla bala go tšwa mangwalong a go phuthwa ao a kopišitšwego ka seatla. Ka ntle le thutatumelo yeo e hlamilwego ka tšwelopele le tekatekano ya boitshwaro, lefase ka moka ga bjale le be le tla ba boemong, moo ditšhaba tšeo e sego tša Yuropa di bego di le ka go se nene ka bo-1800: Lefase leo le nago le ditsebi tše di sa balegego tša dinaledi le bo-ra-alchemist, eupša le se na bo-rathutamahlale. Lefase la pušo ya bošoro leo le se nago diyunibesithi, dipanka, difeme, digalase tša mahlo, ditšhimini le dipiano. Lefase, leo bontši bja bana ba hwago pele ga mengwaga ye mehlano le moo basadi ba bantši ba bego ba tla hwa ka pelego – lefase leo le bego le tla phela ka nnete ka “Mengwageng ya Lefsifsi”. Lefase la mehleng yeno le ile la tšwelela feela ditšhabeng tša Bokriste. E sego lefaseng la Boiselamo. E sego kua Asia. E sego setšhabeng sa ”lefase” – ka ge selo se se bjalo se be se se gona. (6) .
Le gona dipetlele ga di tswalane ka go lebanya le ditokelo tša botho, eupša di kaonefatša boemo bja batho le bophelo bjo bobotse. Lefelong le, tumelo ya Bokriste e kgathile tema e kgolo, ka ge dipetlele tše dintši (go akaretša le Sefapano se Sehwibidu) di belegwe ka baka la tutuetšo ya yona. Lerato leo le filwego ke Modimo la go rata moagišani le kganyogo ya go thuša batho di ka morago ga bontši bja dipetlele:
Mehleng ya Magareng batho ba, bao e lego ba Order of Saint Benedict, ba ile ba hlokomela dipetlele tša ka godimo ga dikete tše pedi kua Yuropa Bodikela feela. Lekgolo la bo-12 la nywaga e be e le la bohlokwa ka mo go makatšago tabeng ye, kudu-kudu moo, moo Taelo ya Mokgethwa John e bego e šoma gona. Ka mohlala, Sepetlele se segolo sa Moya o Mokgethwa se hlomilwe ka 1145 kua Montpellier, seo kapejana se ilego sa fetoga setsi sa thuto ya tša kalafo le senthara ya tša kalafol ya Montpellier ka ngwaga wa 1221. Go tlaleletša tlhokomelong ya tša kalafo, dipetlele tše di ile tša nea dijo bakeng sa bao ba swerwego ke tlala le o be a hlokomela bahlologadi le ditšhiwana, a neela bao ba di hlokago dimpho. (7) .
Mehlala e mmalwa go tšwa Afrika e bontšha bohlokwa bja tumelo ya Bokriste. Ba bantši ba sola modiro wa boromiwa, eupša o tlišitše phetogo e kgolo le go tsepama ditšhabeng tša Afrika. Ka lebaka leo, ekonomi le yona e thomile go gola gomme maemo a bophelo a batho a hlatlogile. Ya mathomo ya ditshwayotshwayo ke ya Nelson Mandela. Ya mafelelo e ngwadilwe ke Matthew Parris, radipolotiki yo a tsebegago kudu wa Brithania, mongwadi le mmegadikgang ka go The Times, yeo e nago le sehlogo se se rego “Bjalo ka Moila-Modimo, ke tloga ke dumela gore Afrika e nyaka Modimo,” gomme ka fase ga sehlogo se senyenyane, “Baromiwa, e sego dithušo, ke bona tharollo ya bothata bjo bogolo bja Afrika - monagano wa batho wo o pšhatlaganyago wa go se dire selo.” Parris o be a fihlile phethong ye ka morago ga go phela bjalo ka ngwana dinageng tše di fapafapanego tša Afrika le ka morago ga go dira leeto le legolo go putla kontinente. Yena ka boyena ke moila-Modimo, eupša o lemogile gore modiro wa boromiwa o na le mafelelo a mabotse. Mošomo wa leago fela goba go abelana tsebo ya setegeniki ga go bonagale go tla atlega, eupša go tla tlogela kontinente go motswako o kotsi wa Nike, ngaka ya baloi, mogalathekeng le thipa ya sethokgwa.
Matthew Parris: E ile ya ntutuetša, ya mpshafatša tumelo ya-ka yeo e fokotšegago ya go thuša ba bangwe dinaga tše di hlabologago. Lega go le bjalo, go sepela Malawi le gona go ile gwa tsošološa kgopolo e nngwe, yeo ke lekilego go e raka bophelo bja-ka ka moka, eupša ke kelohloko yeo ke sa kgonego go e phema ga e sa le go tloga bjaneng bja-ka Afrika. E gakantšha dikgopolo tša-ka tša dikgopolo, e gana ka manganga go swanela pono ya-ka ya lefase gomme e gakantšha tumelo ya-ka yeo e golago ya gore ga go na Modimo. Bjale, bjalo ka bjalo ka moilaModimo yo a tlwaetšego, ke kgodišegile ka khuetšo ye kgolo yeo boebangedi bja Bokriste bo nago le yona Afrika – yeo e arogilego ka botlalo le mekgatlo ya setšhaba ya lefase, diprotšeke tša mmušo, le maitapišo a thušo ya boditšhabatšhaba. Tše di fo ba di sa lekana. Thuto le go ruta di nnoši ga se tša lekana. Afrika, Bokreste bo fetola dipelo tsa batho. E tliša phetogo ya moya. Go tswalwa gape ke ga kgonthe. Phetogo e botse. ...Nka re ke dihlong gore phološo ke karolo ya sephuthelwana, eupša bobedi Bakriste ba bašweu le ba bathobaso bao ba šomago Afrika ba fodiša balwetši, ba ruta batho go bala le go ngwala; gomme ke motho yo a se nago lefase kudu yo a bego a ka lebelela sepetlele sa boromiwa goba sekolo gomme a re lefase le be le tla ba kaone ntle le sona... Go ntšha go phatlalala ga ebangedi ya Bokriste go tšwa go tekano ya Afrika go ka tlogela kontinente ka kgaugelo ya kopanyo ye mpe : Nike, ngaka ya baloi, mogalathekeng le machete.
Bophelo bjo bobotse le bophelo bjo bobotse
- 1 (Johane 3:11) Gobane molaetša wo le o kwelego go tloga mathomong, ke gore re ratane.
- (1 Petro 2:17) 17 Hlompha batho bohle . Rata borwarre. Boifa Modimo. Hlompha kgoši.
Bophelo bjo bobotse le boiketlo ke ditaba tšeo di lego kgauswi le ditokelo tša botho. Kudu bophelo bjo bobotse bja monagano bo ithekgile kudu ka batho ba bangwe, ke gore, kamoo re arabelago ka gona boitshwarong bja ba bangwe go rena. Ka kakaretšo, ge ngwana a na le tikologo ya kgolo ya thekgo, bagwera le batswadi ba lerato, go na le kgonagalo ye kgolo ya gore o tla gola go ba motho yo mogolo yo a ikamogelago le go amogela ba bangwe. Moya le monagano wa gagwe di lokile ka gobane o tšeetšwe godimo le go ratwa. Go ba gona, go bjalo le ka batho ba bagolo. Le tšona di phetše gabotse ge di amogelwa le go tšeelwa godimo. Tumelo ya Bokriste e na le mafelelo afe bophelong bjo bobotse bja monagano? Lefapheng le, re filwe ditaelo tše di kwagalago; re swanetše go rata baagišani ba rena le go hlompha bohle, bjalo ka mohlala ditemana tša go feta di bontšha. E na le motheo o mobotse wa bophelo bjo bobotse bja monagano le gape wa ditokelo tša botho. Lega go le bjalo, bophelo bjo bobotse bja motho le bjona bo ithekgile ka mabaka a mmele, e sego feela a monagano. Ge a hloka dijo, ge a sa phele gabotse mmeleng, goba a sa hwetše kalafo ge a babja, se se fokotša bophelo bjo bobotse. Gantši dilo tše ga di direge ditšhabeng tšeo di sa hlomphego ditokelo tša botho tša ba bangwe. Tlhahlo ya Beibele ke efe ge go tliwa tabeng ya batho bao ba lego maemong a thata a bophelo? Go na le lehumo la thuto le ditemana ka ga taba ye ka lehlakoreng la Testamente ye Mpsha. Di tšwelela thutong ya bobedi Jesu le baapostola. Ba re hlohleletša gore re thuše batho bao ba diilago, bao ba babjago goba bao ba lego mathateng. Bothata fela ke gore re diega go di phethagatša. Tumelo ya rena ga se ka mehla e šomago ka mo go lekanego moo e lego gore e atologele go baagišani ba rena:
- (Mareka 14:7) 7 Gobane o na le badiidi ka mehla, gomme neng le neng ge o rata, o ka ba direla botse, eupša nna ga se ka mehla.
- (1 Johane 3:17,18) Eupša mang le mang yo a nago le dilo tše dibotse tša lefase le, a bona ngwanabo a hloka, a mo tswalela mala a gagwe a kwelobohloko, lerato la Modimo le dula bjang go yena? 18 Bana ba ka, a re se ke ra ratana ka lentšu goba ka leleme; eupša ka tiro le ka therešo.
- (Jakobo 2:15-17) Ge ngwanabo rena goba kgaetšedi a sa apara, gomme a hloka dijo tša letšatši le letšatši, . 16 Yo mongwe wa lena a re go bona: “Tlogang ka khutšo, a le ruthetše le go khora; le ge go le bjalo ga o ba nee dilo tše di nyakegago mmeleng; e hola eng? 17 Ka mo go swanago tumelo, ge e se na mediro, e hwile, e le noši.
- (Tit 3:14) 14 Le bona a re ithute go boloka mediro ye mebotse gore e diriše dilo tše di nyakegago, gore e se be yeo e sa enywego dienywa.
Lega go le bjalo, ba bangwe ba latetše dithuto tša Beibele tša nakong e fetilego. Ka baka leo, mekgatlo e mentši ya Bokriste ya go thuša bahloki e tšweletše. Ka mohlala, Sefapano se Sehwibidu se belegwe ge Mokriste yo a nago le pelo e borutho, e lego Henri Dunant, a be a bona boemo bjo bo nyamišago bja bao ba gobetšego lebaleng la ntwa gomme a thoma go hlama ditsela tša go bo fokotša. Florence Nightingale, Mokriste yo a boifago Modimo yo a ilego a mpshafatša bobedi tlhokomelo ya tša kalafo ya tša bohlabani le ya kakaretšo, le yena o ile a šoma lefelong lona leo. Gape bao ba tsebjago ke William Booth, mothei wa Salvation Army, le Eglantyne Jebb, mothei wa Save the Children. Mokgatlo wa mafelelo o thomile ge Jebb a be a šomela bana ba Yuropa Bogare bao ba bolailwego ke tlala ka morago ga Ntwa ya Pele ya Lefase. Mohlala o mongwe wa go šoma ga tumelo ke John Wesley, yo e bego e le moreri yo a tsebegago kudu le tate wa mokgatlo wa Methodist lekgolong la bo-18 la nywaga. Ka tlase ga tutuetšo ya gagwe, Engelane e ile ya kgona go itemogela mpshafatšo ya kgonthe ya tša leago ka dikaonefatšo tše dikgolo tša dipolitiki, tša leago le tša boiphedišo. Di ile tša fokotša go hloka toka le bodiidi bja setšhaba, tša godiša maemo a bophelo a batho ba dikete. Radihistori J. Wesley Bready o bile a akanyetša gore mokgatlo wa mpshafatšo wa bana babo rena ba Wesley o ile wa thibela Engelane go tšhabela phetogong e swanago le bošorong bjo bo diregilego kua Fora:
Molaetša wa Wesley o ile wa gatelela go akaretša ga ebangedi. Go be go sa lekana gore moya wa motho o phološwe, eupša gape le monagano, mmele le bodulo bja motho di ile tša swanelwa ke go fetoga. Ka baka la pono ya Wesley, modiro wa gagwe kua Brithania e be e feta kudu boebangedi. O ile a bula khemisi, lebenkele la dipuku, sekolo sa mahala, lefelo la go šireletša bahlologadi gomme a tsogela go ganetša bokgoba nako e telele pele ga ge William Wilberforce, moganetši yo a tsebegago kudu wa bokgoba, a belegwa. Wesley o ile a kgothaletša tokologo ya setšhaba le ya bodumedi gomme a tsoša batho go bona kamoo badiidi ba bego ba amogwa ka sehlogo ka gona. O ile a hloma dithuto tša go ohla le tša go dira ka diatla gomme gape a ithutela bongaka ka boyena go thuša bao ba hlokago. Maiteko a Wesley a ile a lebiša go kaonefatšeng ‘ditokelo tša bašomi gotee le go hlangwa ga melawana ya tšhireletšego mafelong a mošomo.’ Tonakgolo ya peleng ya Brithania David Lloyd George o boletše gore ka nywaga e fetago e lekgolo, ma-Methodist e be e le baetapele ba bagolo ba mokgatlo wa mekgatlo ya bašomi. ... Robert Raikes o tlile ka kgopolo ya go thoma Dikolo tša Sontaga ka gobane o be a nyaka go fa bana ba bašomi sebaka sa go ya sekolong. Ba bangwe bao ba kgomilwego ke tsošološo ya Wesley ba ile ba mpshafatša mafelo a ditšhiwana, dipetlele tša monagano, dipetlele le dikgolego. Ka mohlala, Florence Nightingale le Elizabeth Fry ba ile ba tsebja ka go hlabolla le go mpshafatša tlhokomelo ya tša kalafo le tshepedišo ya kgolego. (10) .
References:
1. Pirjo Alajoki: Naiseus vedenjakajalla, p. 21,22 2. Mia Puolimatka: Minkä arvoinen on ihminen?, p. 130 3. David Bentley Hart: Ateismin harhat (Atheist Delusions: The Christian Revolution and its Fashionable Enemies), p. 224,225 4. Pekka Isaksson & Jouko Jokisalo: Kallonmittaajia ja skinejä, p. 77 5. Matti Korhonen, Uusi tie 6.2.2014, p. 5 6. Rodney Stark: The victory of reason. How Christianity led to freedom, capitalism and Western Success. New York, Random House (2005), p. 233 7. David Bentley Hart: Ateismin harhat (Atheist Delusions: The Christian Revolution and its Fashionable Enemies), p. 65 8. Lennart Saari: Haavoittunut planeetta, p. 104 9. Parris, M., As an atheist, I truly believe Africa needs God, The Times Online, www.timesonline.co.uk, 27 December 2008 10. Loren Cunningham / Janice Rogers: Kirja joka muuttaa kansat (The Book that Transforms Nations), p. 41
|
Jesus is the way, the truth and the life
Grap to eternal life!
|
Other Google Translate machine translations:
Dimilione tša mengwaga / di-dinosaur /
tlhagelelo ya batho? |
