Будда жана буддизмби же Иса пайгамбарбы?
Буддабы же Исабы? Буддизм христианчылык менен салыштырылат
Кыскача маалымат
Текст буддизм менен христиан ишенимин төмөнкү негизги пункттар аркылуу салыштырат: 1. Буддизмдеги ааламдын жана жашоонун келип чыгышы маселеси. 2. Реинкарнациянын карама-каршылыктары, эс тутумдун жетишсиздиги жана карма мыйзамынын келип чыгышы маселеси. 3. Жашоону коргоо принциби жана азап чегүү маселеси. 4. Христиан дини менен окшоштуктар, мисалы, адеп-ахлак, себүү жана оруп-жыюу мыйзамы жана тозокко ишенүү. 5. Христиан дининен айырмачылыктар, реинкарнация (бир гана өмүр) окуусуна каршы чыгууга, буддизмде Жараткан Кудайдын жана Анын сүйүүсүнүн жоктугуна жана Кудайдын Уулунун ордуна өз иштерине таянууга басым жасалат. 6. Ыйса Машайак сунуштаган Кудай Атага толук кепилдик жана жалгыз жол менен салыштырганда, буддизмде куткарылууга кепилдиктин жоктугу.
Мазмуну:
-
Алгы сөз
-
Буддизмде ааламдын жана жашоонун келип чыгышы маселеси
-
Буддизмдеги реинкарнация
-
Эмне үчүн биз өткөн жашоо жөнүндө эч нерсе эстей албайбыз?
-
Буддизмдин индуизм жана батыштын реинкарнация концепциялары менен карама-каршылыгы
-
Карма мыйзамы кантип иштейт?
-
Башында кантип – жаман карма кайдан пайда болгон?
-
Будданын жүз миң өмүрү?
-
Өмүрдү жана кайра жаралууну коргоо принциби
-
-
Будда жана азап-кайгы көйгөйү
-
Буддизм менен христиан дининин ортосунда кандай жалпылык бар?
-
Адеп-ахлак, же туура жана туура эмес түшүнүгү, буддизмде жана христиан ишениминде ырааттуу.
-
Буддизмде адам христианчылыктагыдай эле, эмне сепсе, ошону орушу керек деп эсептелет.
-
Буддизмде тозокко Ыйса жана элчилер үйрөткөндөй ишенишет
-
-
Буддизм менен христиан ишениминин ортосунда кандай айырма бар?
-
Буддизм реинкарнацияга үйрөтөт, мында адам кайра-кайра төрөлүп, кайра-кайра өлө алат. Ыйык Китепте жер бетинде бир гана жашоо бар деп айтылат.
-
Буддизмде баарын жараткан жана жаратылыштан бөлөк Кудай жок. Буддизмде да көрүнбөгөн нерсе - бул Кудайдын сүйүүсү. Эгер Кудай жок болсо, бул да болушу мүмкүн эмес.
-
Буддизмде адам өзүнүн иштерине жана жашоосуна ишенет, ал эми христиан ишениминде Кудайдын Уулу Иса Машаякка ишенет, ал аркылуу бардык күнөөлөр кечирилет.
-
Буддизмде куткарылууга кепилдик жок, анткени адам ар дайым күнөөкөр жана өзү кемчиликтүү. Кепилдикти Ыйса Машайак аркылуу гана табууга болот.
-
Куткарылууга жана Кудай Атага алып баруучу бир гана жол. Ыйса башка эч кандай мүмкүнчүлүк калтырган жок
-
Алгы сөз
Көптөрүнүн маданият жана спорт дүйнөсүндө кумирлери бар. Алар музыканттар, актёрлор, футболчулар же ийгиликке жеткен башка жылдыздар болушу мүмкүн. Алардын ийгилиги жана жашоосу кызыктуу болгондуктан, алар жана алардын кылган иштери активдүү түрдө байкалат.
Спорт жана маданият жылдыздары бир топ убакытка чейин көңүл чордонунда болушу мүмкүн, бирок аларды окуулары ондогон муундарга таасир эткен диний жана руханий таасир этүүчүлөр менен салыштырууга болбойт. Бул макалада ой жүгүртүүнүн темасы Будда жана буддисттик дин, ошондой эле Иса жана христиан ишеними болуп саналат. Будданын окууларына же Иса Машаякка ишенүү маанилүүбү? Алардын окууларынын, келип чыгышынын жана кайсы жерге ишенүү керектигинин ортосунда кандай айырма бар? Андан кийин бул маселелерди карайбыз. Буддизмдеги ааламдын жана жашоонун башталышы маселесин карап чыгуудан баштайбыз.
Буддизмде ааламдын жана жашоонун келип чыгышы маселеси
Биринчиден, буддизм атеисттик дин экенине көңүл буруу керек. Башкача айтканда, заманбап буддисттер өз иш-аракеттеринде Буддага сыйынышса же анын сүрөттөрүнө сыйынышса да, буддизм чыныгы жаратуучу кудайдын бар экенин тааныбайт. Буддисттер Жараткандын бар экенине ишенишпейт.
Буддизмдин биринчи көйгөйү, атеизм менен бирдей, дал ушул жерде жатат. Анткени биз күн сайын көзүбүз менен же телескоптун жардамы менен байкай турган төмөнкү нерселер дайыма эле болгон эмес. Алар кайсы бир учурда жаралган болушу керек:
• Галактикалар жана жылдыздар дайыма эле болгон эмес, анткени болбосо алардын радиациясы эчак эле түгөнүп калмак
• Планеталар жана айлар дайыма эле болгон эмес, анткени аларда дагы эле токтобогон жанар тоо активдүүлүгү бар
• Бул планетада жашоо дайыма эле болгон эмес, анткени Жердеги жашоо Күнгө байланыштуу, ал Жерди түбөлүккө жылыта алмак эмес. Болбосо, анын энергия запастары түгөнүп калмак.
Жыйынтык мындай: сааттар башталганда ааламдын жана жашоонун белгилүү бир башталышы болгон болушу керек. Бул атеист окумуштуулар да моюнга алган же моюнга алууга аргасыз болгон логикалык тыянак. Алар Кудайдын жаратуу ишине кошулбашы мүмкүн, бирок жашоонун жана ааламдын башталышы бар экенин тана алышпайт.
Буддизм менен атеизмдин көйгөйү мурунку нерселердин кантип пайда болгондугунда. Мисалы, аалам өзүнөн-өзү жок нерседен, "Чоң жарылуу" деп аталган учурда пайда болгон деп айтуу маанисиз, анткени бул математикалык мүмкүн эмес. Башкача айтканда, эгер башында эч нерсе болбосо - жөн гана жоктук болсо - андан эч нерсенин пайда болушу мүмкүн эмес. Жок нерседен эч нерсе алуу мүмкүн эмес, ошондуктан Чоң жарылуу теориясы математикага жана жаратылыш мыйзамдарына каршы келет. Ошентип, атеисттер жана Будданын жолдоочулары галактикалардын, жылдыздардын, планеталардын жана айлардын бар болушунун себебин табууга аракет кылганда туюкка кептелишет. Алардын келип чыгышы жөнүндө ар кандай теориялары болушу мүмкүн, бирок теориялар практикалык байкоолорго жана илимге эмес, элестетүүгө негизделген.
Жашоонун жаралышы да ошондой. Муну бир дагы атеист окумуштуу түшүндүрө албайт. Анын жаралышы өзүнчө мүмкүн эмес, анткени жашоо гана жашоону пайда кыла алат. Бул эрежеден эч кандай өзгөчөлүктөр табылган жок. Алгачкы жашоо формаларына келсек, бул жаратуучу кудайга тиешелүү, мисалы, Ыйык Китепте ачык айтылгандай. Ал өзү жараткан жаратылыштан бөлөк:
- (Башталыш 1:1) Башында Кудай асман менен жерди жараткан.
- (Ышая 66:1,2) 1 Теңир мындай дейт: «Асман – Менин тактым, жер – Менин бутумдун асты. Мага кайсы үйдү курасыңар, Менин эс ала турган жайым кайсы?
2 Анткени мунун баарын Менин колум жаратты, мунун баары болуп келген , – дейт Теңир, – бирок Мен бул адамга, ал тургай кедейге, өкүнгөн рухка, Менин сөзүмдөн титиреген адамга карайм.
- (Аян 14:7) 7 Ал катуу үн менен мындай деди: « Кудайдан корккула , Аны даңктагыла, анткени Анын сот убактысы келди: асманды, жерди, деңизди жана суу булактарын Жаратканга сыйынгыла» .
Буддизмдеги реинкарнация
Жогоруда буддизмдин христиан жана теисттик түшүнүктөн эмнеси менен айырмаланары айтылган. Буддизмде баарын жараткан жана өзү жараткан жаратуудан бөлөк Кудай жок. Бул жагынан алганда, буддизм - индуизмге окшош дин, анда да кудуреттүү жаратуучу кудай деген түшүнүк жок./span>
Буддизм, индуизм сыяктуу эле, реинкарнация окуусуна ээ. Ушул эле окуу Батыш өлкөлөрүнө да жайылып, ал жерде "Жаңы доор" деп аталган кыймылда окутулат. Батыш өлкөлөрүндө болжол менен 25% реинкарнацияга ишенишет. Бул окуу келип чыккан Индияда жана башка Азия өлкөлөрүндө бул сан алда канча жогору.
Реинкарнация түшүнүгү биздин жашообуз үзгүлтүксүз цикл деп эсептелген түшүнүккө негизделген. Бул окууга ылайык, ар бир адам жер бетинде кайра-кайра төрөлөт жана мурунку жашоосунда кандай жашаганына жараша жаңы дене түзүлүшүн алат. Бүгүн бизге болуп жаткан бардык жамандыктар мурунку окуялардын натыйжасы болушу керек жана эми биз мурда сепкен нерсени оруп алышыбыз керек. Эгерде адам Будда башынан өткөргөн деп эсептелген агартууну баштан өткөрсө гана, ал реинкарнация циклинен бошотулат.
Бирок реинкарнация жана анын буддисттик версиясы жөнүндө эмне деп ойлонуу керек, биз муну кийинчерээк карайбыз:
Эмне үчүн биз өткөн жашоо жөнүндө эч нерсе эстей албайбыз?
Биринчи суроо реинкарнациянын жарактуулугуна байланыштуу. Бул туурабы, анткени биз өткөн жашоолор жөнүндө эч нерсе эстей албайбыз? Эгерде чындап эле артыбызда өткөн жашоолордун чынжыры болсо, анда алардан үй-бүлөлүк жашоого, окууга, жашаган жерине, жумушка жана эс алууга байланыштуу көптөгөн окуяларды эстейбиз деп күтпөйбүзбү? Бирок эмне үчүн эстей албайбыз? Биздин унутчаактыгыбыз өткөн жашоолор эч качан болбогондугунун ачык далили эмеспи? Теософиялык коомдун негиздөөчүсү жана 19-кылымда Батышта реинкарнация окуусун эң кеңири жайылткан адам Х.Б.Блаватский да ушуну мойнуна алган, тактап айтканда, биздин унутчаактыгыбыз:
Балким, өлүмдүү адамдын жашоосунда жан менен дененин мурунку жашоо формасында жасалган кандайдыр бир күнөөнүн жемиши жана кесепети болбогон азап чегүүсү жок деп айта алабыз. Бирок, экинчи жагынан, анын азыркы жашоосунда алардын бир дагы эскерүүсү жок. (1)
Мисалы, Будда өзүнүн агартуу тажрыйбасында өткөн жашоосун эстеген деп айтылат жана "Жаңы доор" кыймылынын айрым мүчөлөрү да ушуну айтышат. Бирок, көйгөй эч ким бул нерселерди биз адатта иш-аракет кылып жана ойлонгон кадимки абалда эстей албайт. Бул Будда менен да болгон эмес, бирок ал Пали жазмаларына ылайык, мурунку жашоосунун 100 000ден ашыгын эстей турган агартуу тажрыйбасына муктаж болгон (К. Скотт Литтлтон: Idän uskonnot, 72-бет / Чыгыш акылмандыгы).
Бирок, жарыктандыруу тажрыйбалары жана өткөн жашоо эскерүүлөрүнүн көйгөйү алардын канчалык ишенимдүү экендигинде. Баарыбыздын акылыбыз, элестетүүбүз жана түштөрүбүз бар, анда биз түштө реалдуу көрүнгөн, бирок эч качан башыбыздан өткөрбөгөн көптөгөн укмуштуу окуяларды көрө алабыз. Бул түштөргө жана акылга толугу менен ишенүүгө болбой турганын көрсөтүп турат. Алдамчылык мүмкүнчүлүгү бар.
Бул жарыктандыруу тажрыйбалары кантип пайда болот, адатта, окшош схема боюнча жүрөт. Жалпысынан алганда, адам көп жылдар бою ой жүгүртүү/медитация менен алектенип келген жана бул акыры жарыктандыруу тажрыйбасына алып келген. Бул Будда менен болгон окуя, ал көп жылдар бою терең медитацияда болгон, бирок кызыктуусу, Ислам пайгамбары Мухаммед дагы аяндарды жана аяндарды ала баштаганда диний медитация менен алектенген. Башка көптөгөн диний кыймылдар ушундайча башталган. Мисалы, Жапонияда бар бир нече диний топтор ушул процесс аркылуу пайда болушкан, кимдир бирөө алгач көп убакыт медитация жасап, андан кийин аян алган, анын негизинде кыймыл курулган.
Мындан тышкары, узак мөөнөттүү медитациянын натыйжасында кээ бирөөлөр башынан өткөргөн тажрыйбалар баңгизаттын жардамы менен пайда болгонун белгилей кетүү керек. Баңгизат колдонуучулар узак мөөнөттүү медитация жасагандар сыяктуу эле жарыктын элестүү тажрыйбаларына ээ болушу мүмкүн жана шизофрения менен ооруган адамдар сыяктуу эле жок нерселерди көрүшү мүмкүн. Мен жеке өзүм Шайтан жана жаман рухтар дүйнөсү адамдарды ушул көрүнүштөр жана жарыктандыруу тажрыйбалары менен алдап жатканына ишенем жана түшүнөм.
Мурдагы индус гурусу Рабиндранат Р. Махарадж ушул эле ойду көтөргөн. Ал өзү көп жылдар бою медитация менен алектенип, натыйжада жалган аяндарды көргөн. Ыйса Машайакка кайрылгандан көп өтпөй, ал баңгизат колдонуучулардын да өзүнө окшош окуялары болгонун көрүп таң калган. Бул мисал, мисалы, Будданын же башка адамдардын өткөн жашоосу же узакка созулган медитация же баңгизаттар аркылуу жетишилген агартуучулук тажрыйбалары жөнүндө айтып бергенде, алардын окуяларына ишенүү канчалык күмөндүү экенин көрсөтүп турат:
Ошентип, мен баңгизат колдонуучулары менен ого бетер көп жолуга баштадым жана таң калыштуу ачылыш жасадым: алардын айрымдары баңгизаттын таасири астында болгондо, мен йога жана медитация менен машыккан күндөрүмдөгүдөй эле окуяларды башынан өткөрүшкөн! Алардын ЛСДнын жардамы менен кире алган "кооз жана тынч дүйнөнү" сүрөттөп бергенин угуп таң калдым; бул дүйнө мага психоделикалык көрүнүштөр жана түстөр менен абдан тааныш болчу. Албетте, алардын көбү да жаман окуяларды башынан өткөрүшкөн, бирок баңгизат колдонуучулардын көпчүлүгү йога менен машыгып жатканда мен сыяктуу эле бул эскертүүлөрдү эске алуудан тартынышкандай сезилди.
«Мага башка дүйнөлөрдүн же табияттан тышкаркы жандыктардын көрүнүштөрүн көрүү же аалам менен биримдикти сезүү же өзүмдү «Кудай» деп сезүү үчүн заттардын кереги жок болчу», - дедим мен аларга. «Мен мунун баарына трансценденталдык медитация аркылуу жетиштим. Бирок бул калп, акылымды өзүмдүн көзөмөлүмдөн бошоткондо мени жеңүү үчүн жасалган кара күчтөрдүн амалы болчу. Силер алданып жатасыңар. Силер издеп жаткан тынчтыкка жана канааттанууга жетүүнүн бирден-бир жолу - Машаяк аркылуу». Мен эмне жөнүндө айтып жатканымды билгендиктен жана аны баңгизатсыз өзүм башынан өткөргөндүктөн, бул баңгизат колдонуучулардын көбү менин сөздөрүмдү олуттуу кабыл алышты.
... Мен баңгизаттар аң-сезимде медитациядан келип чыккан өзгөрүүлөргө окшош өзгөрүүлөрдү жаратаарын билдим. Алар жиндерге мээдеги нейрондорду манипуляциялоого жана ар кандай чыныгы тажрыйбаларды жаратууга мүмкүндүк берген, алар чындыгында алдамчы элес болгон. Мени үстөмдүк кылуу үчүн тереңирээк медитацияга алып келген ошол эле жаман рухтар, албетте, ошол эле шайтандык себеп менен баңгизат кыймылынын артында турган. (2)
Буддизмдин индуизм жана батыштын реинкарнация концепциялары менен карама-каршылыгы
Эгерде реинкарнация чын болсо жана бардык адамдарга тиешелүү болсо, анда баары бул тууралуу ушундай жол менен окутмак. Бирок, андай эмес, бирок буддисттер бул тууралуу, мисалы, индустарга же "Жаңы доор" кыймылынын батыш мүчөлөрүнө караганда башкача жолдор менен окутушат. Айырмачылыктар жок дегенде төмөнкү маселелерде байкалат:
• Батыштын концепциясында адам ар дайым адам бойдон калат деп эсептелет. Анын ордуна, индус жана буддисттик концепцияларда адам жаныбар же ал тургай өсүмдүк болуп төрөлүшү мүмкүн. Төмөнкү цитата буддисттик концепцияны сүрөттөйт:
Айдын акыркы күнүндө рухтар жер астындагы өздөрүнүн жайларына, тойгон жана ыраазы болуп кайтып келишет. Куй-рухтар жана ата-бабалардын рухтары дагы бир жылга рухтардын эшигинин артында камалып калышат. Алардын айрымдары жаза мөөнөтүн өтөөнү улантуу үчүн он залга кайтып келишет. Айрымдары жерде же Батыш асманында кайра жаралууну күтүп жатышат. Онунчу залдан сиз реинкарнация дөңгөлөгүнө түшүп, ал аркылуу жерге кайра жараласыз. Айрымдары жакшы адамдар, башкалары жаман, кээ бирлери жаныбарлар же ал тургай өсүмдүктөр болуп төрөлөт. (3)
• Мурунку цитата буддисттер тозокко кандайча ишенери жөнүндө айтылган. Башка жагынан алганда, индустар жана Батыштагы "Жаңы доор" кыймылынын жолдоочулары, жалпысынан алганда, тозокко ишенишпейт. Алар тозоктун бар экенин танышат. Бул жерде реинкарнация жөнүндөгү ар кандай түшүнүктөрдүн ортосундагы карама-каршылык бар.
Буддизмде төрт асман же бейиш бар: Түндүк, Түштүк, Чыгыш жана Батыш асмандары. Будда алардын акыркысында деп эсептелет. Башка жагынан алганда, индустар жана "Жаңы доор" кыймылынын жолдоочулары бул маселеге буддисттер сыяктуу эле ишенишпейт.
• Реинкарнация циклинен чыгуунун жолу индуизмде жана буддизмде ар башка. Индустар адам өзүнүн кудайлыгын жана Брахман менен байланышын түшүнгөндө, ал реинкарнация циклинен бошотулат деп окутушат. Анын ордуна, Будда төрт чындыкты үйрөткөн (1. Жашоо – бул азап чегүү 2. Азап чегүү жашоого болгон каалоодон келип чыгат 3. Азап чегүү жашоого болгон каалоону өчүрүү менен гана бошотулат 4. Жашоого болгон каалоону туура жол менен жүрүү менен өчүрүүгө болот), алардын акыркысы сегиз жолдуу куткарылуу жолун, башкача айтканда, реинкарнация циклинен эркиндикти камтыйт. Ага төмөнкүлөр кирет: туура ишеним, туура умтулуу, туура сөз, туура жүрүм-турум, туура жашоо образы, туура аракет, туура эс тутум жана туура медитация. Ошентип, Будданын бул окуусу индус окуусуна карама-каршы келет, анткени Будда адам өзүнүн кудайлыгын жана Брахман менен байланышын түшүнүү менен жете ала турган агартууну үйрөткөн эмес.
Ал эми "Жаңы доор" кыймылындагы Батыштын кабылдоосу жөнүндө эмне айтууга болот? Бул адамдар индустар ишенгендей адамдын кудайлыгына ишениши мүмкүн, бирок бул маселени түшүнүү жана анын реинкарнацияга тийгизген таасири, адатта, индуизмдегидей окутулбайт. Батыш өлкөлөрүндө, тескерисинче, реинкарнацияны позитивдүү мааниде окутса болот. Реинкарнация индуизм жана буддизмдегидей каргыш эмес, мүмкүнчүлүк катары каралат. Булар реинкарнация доктринасы боюнча карама-каршылыктар.
Карма мыйзамы кантип иштейт?
Реинкарнация окуусунун сырларынын бири - бул буддизмде, индуизмде жана Батыштагы "Жаңы доор" кыймылында кездешкен карма мыйзамы. Жалпы түшүнүк боюнча, карма мыйзамы адамды мурунку жашоосу кандай болгонуна жараша сыйлап жана жазалашы керек. Эгерде адам жаман иштерди жасаса же жаман ойлорду ойлосо, анда терс кесепети болот; жакшы ойлор жана аракеттер оң натыйжа берет.
Бирок, табышмак, инсансыз мыйзам кантип ушундай иштей алат? инсансыз күч же мыйзам ойлоно албайт, аракеттердин сапатын айырмалай албайт, ал тургай адамдын кылган эч нерсесин эстей албайт - дал ошондой эле светтик укук китеби ошондой иштей албагандай эле, бирок мыйзамдын аткаруучусу, жеке жандык ар дайым керек; муну мыйзам гана жасай албайт.
Жеке эмес мыйзам биздин келечектеги жашообуз үчүн пландарды түзө албайт же кандай шарттарда төрөлүп, жашай турганыбызды аныктай албайт. Кеп болуп жаткан иш-аракеттер ар дайым инсандыкты талап кылат, ал эми карма мыйзамы андай эмес. Жөнөкөй мыйзам мындай жол менен иштей албайт.
Дагы бир көйгөй, эгер карма мыйзамы бизди мурунку жашообузда кандай жашаганыбызга жараша сыйлап жана жазаласа, анда эмне үчүн биз өткөн жашоодон эч нерсе эстебейбиз - бул жогоруда айтылган. Эгерде биз өткөн жашообузга жараша жазалансак, анда ар бир адам бизге эмне үчүн болуп жатканын билиши керек. Эгерде жазалоонун негиздери так эмес болсо, анда кандай негиз бар? Бул реинкарнация доктринасы менен байланышкан көйгөйлөрдүн бири.
Башында кантип – жаман карма кайдан пайда болгон?
Буга чейин ааламдын жана жашоонун башталышы бар экени айтылган. Алар түбөлүктүү эмес жана дайыма эле бар болгон эмес, бирок алардын белгилүү бир башталышы бар.
Ушуга таянып, суроо туулат: жаман карма кайдан келген? Эгер жер бетинде жашоо жок болсо, ал жерге кантип келип калышы мүмкүн эле? Башкача айтканда, эгер жашоо жок болсо, жаман карма жаман иштердин натыйжасында да, жакшы карманын натыйжасында да пайда болмок эмес. Чындыгында, ар бир адам жана жандык буга чейин эле кемчиликсиз болуп, реинкарнация циклинен өтүүгө да аргасыз болмок эмес. Эгерде ал чын болсо, реинкарнация цикли кантип пайда болушу мүмкүн, анткени аны өткөн жашоолордон калган жаман карма гана пайда кылып, колдоп турат? Анын башаты ким болгон?
Төмөнкү сүрөттөмө мурунку маселени түшүндүрөт. Ал циклди ортосунан кантип баштоого болоруна токтолот, бирок башталыштын өзүнүн көйгөйүн козгобойт. Сүрөттөмөдө автор буддист кечилдери менен сүйлөшөт:
Мен Пу-өр-ан будда храмында бир топ кечилдер менен отурдум. Сөз адамдын руху кайдан келет деген суроого бурулду. (...) Кечилдердин бири мага миңдеген жана миллиондогон жылдар бою тынымсыз агып турган, жаңы формаларда пайда болуп, жеке аракеттердин сапатына жараша жогору же төмөн өнүгүп келе жаткан жашоонун улуу цикли жөнүндө узун жана деталдуу түшүндүрмө берди. Бул жооп мени канааттандырбаганда, кечилдердин бири: "Жан батыш асманынан Буддадан келген", - деп жооп берди. Анан мен: "Будда кайдан келген жана адамдын жаны андан кантип келет?" - деп сурадым. Узак мезгилден кийин бири-бирин чексиз цикл катары ээрчий турган мурунку жана келечектеги Буддалар жөнүндө кайрадан узун лекция болду. Бул жооп да мени канааттандырбагандыктан, мен аларга: "Силер ортосунан баштагыла, бирок башынан эмес. Силердин бул дүйнөгө төрөлгөн Буддаңар бар, андан кийин дагы бир Буддаңар даяр. Силерде өз циклин чексиз жолу басып өткөн толук кандуу адам бар", - дедим. Мен суроомо так жана кыска жооп алгым келди: биринчи адам жана биринчи Будда кайдан келген? Өнүгүүнүн чоң цикли кайдан башталган?
(…) Кечилдердин бири да жооп берген жок, баары унчукпай калышты. Бир аздан кийин мен: «Мен силерге муну айтып берейин, силер мени менен бир динди карманбасаңар да. Жашоонун башталышы – Кудай. Ал өнүгүүнүн чоң циклинде бири-бирин чексиз ээрчиген Буддаларыңардай эмес, бирок Ал түбөлүктүү бирдей жана өзгөрүлбөс. Ал баарынын башталышы жана Андан адамдын рухунун башталышы келет», – дедим. (…) Менин жообум аларды канааттандырдыбы же жокпу, билбейм. Бирок, мен алар менен жашоонун булагы, жашоонун булагы жана ааламдын келип чыгышы жөнүндөгү маселени жалгыз өзү чече алган тирүү Кудай жөнүндө сүйлөшүүгө мүмкүнчүлүк алдым. (4)
Будданын жүз миң өмүрү?
Буга чейин Будда өзүнүн агартуу тажрыйбасы учурунда мурунку жашоосунун 100 000ин эстеп калган деп эсептелген. Бул тууралуу пали тилиндеги буддисттик жазмаларда айтылат (C. Scott Littleton: Idän uskonnot, p. 72 / Eastern Wisdom).
Бирок, бул маселени карап көрүүгө болот. Мисалы, адамзаттын тарыхы болжол менен 5000 жыл мурун гана белгилүү (бул болжол менен 6000 жылга жакын, муну Ыйык Китептеги санжыралардын негизинде чыгарууга болот). Андан узун мезгилдерди жана адамзаттын узак тарыхы жөнүндөгү божомолдорду ишенимдүү маалыматка караганда кыялдануу көбүрөөк. Радиокөмүртек ыкмасын ойлоп тапкан профессор В.Ф. Либби Science Magazine журналында (1961-жылдын 3-мартында, 624-бет) тарыхтын болжол менен 5000 жыл мурун гана болгонун тастыктаган. Ал Египеттин башкаруучу үй-бүлөлөрү жөнүндө айткан, алар чындыгында андан да кылымдар өткөндөн кийин жашаган болушу мүмкүн (Бул тууралуу 1996-жылдын ноябрь-декабрь айларында Suomen TV каналында көрсөтүлгөн 3 бөлүктөн турган "Faaraot ja kuninkaat" сериалында айтылган).
Арнольд (менин кесиптешим) экөөбүз тарых 5000 жыл мурун гана башталганын билгенде алгач таң калдык. (...) Биз тигил же бул маданияттын же археологиялык жайдын 20 000 жылдык тарыхы жөнүндө көп окуганбыз. Бул сандар жана алгачкы даталар так белгилүү эмес экенин жана Египеттин Биринчи династиясынын мезгили чындыгында эң байыркы тарыхый чекит экенин тез эле билдик, ал бир аз ишенимдүү түрдө тастыкталган. (5)
Адамзаттын тарыхы жөнүндөгү биздеги алгачкы жазуулар өткөн мезгилге болжол менен 5000 жыл гана таандык. (Дүйнөлүк китеп энциклопедиясы, 1966, 6-том, 12-бет)
Калктын өсүшү да узак мезгилдердин идеясын колдобойт. Эсептөөлөргө ылайык, калктын саны орто эсеп менен ар бир 400 жылда эки эсеге көбөйгөн (жана бүгүнкү күндө андан да тезирээк). Бул, мисалы, 4000 жыл мурун Жерде 10 миллиондон аз калк болушу керек болчу дегенди билдирет. Бул адилеттүү эсептөө сыяктуу сезилет, анткени Түндүк Америка, Түштүк Америка жана Австралия сыяктуу аймактар 18-кылымдан бери негизинен калктуу болуп калган. Мисалы, 18-кылымдын башында Түндүк Америкада үч миллион гана калк болгон деп болжолдонууда, ал эми азыр жүз эседен ашык көп. Бул бир нече кылым мурун Жердин калкы канчалык аз болгонун көрсөтүп турат. Бир нече миң жыл мурун Жер 18-кылымдагыга караганда андан да аз калктуу болгон.
Экинчи жагынан, эгерде 100 000 жыл мурун 2 гана тургун болсо жана калктын эки эсе көбөйүү көрсөткүчү миң жылда бир жолу болсо (бул азыркыга караганда бир топ жайыраак темп), анда азыркы калк 2 535 300 000 000 000 000 000 000 000 000 болушу керек эле. Бул бүгүнкү күндөгү 8 миллиардга (= 8 000 000 000) салыштырмалуу таптакыр акылга сыйбаган сан жана ал кезде адамдар жашай алмак эмес экенин көрсөтүп турат. Бул адамзаттын келип чыгышы бир топ жакыныраак, бир нече миң жыл мурун болгонун көрсөтүп турат.
Мунун баары Будда жана анын болжолдуу өткөн өмүрү менен кандай байланышы бар? Кыскасы, адамдар жер бетинде бир нече миң жылдык гана жашагандыктан, анын жок дегенде адам катары 100 000 мурунку өмүрүн жашашы мүмкүн эмес. Узак мезгил жөнүндө сөз кылуунун мааниси жок, анткени адамзат тарыхынын ачык белгилери андан ары созулбайт.
Экинчи жагынан, эгерде биз узак мезгилдерге ишенген атеист окумуштууларга ишенсек, Жерде жүз миллиондогон жылдар бою бир клеткалуу гана жашоо болушу керек болчу, 500-600 миллион жыл мурун деңиз түбүндө татаалыраак жашоо пайда болгонго чейин. Суроо туулат, эгерде бир клеткалуу гана жашоо болсо, андан кийин деңиз түбүндөгү жаныбарлар болсо, бул организмдер реинкарнация циклинде эмнени үйрөнүшкөн? Алар бир клеткалуу же деңиз түбүндөгү жаныбарлар катары жашап жатып, кантип жакшы кармага ээ болушкан же жаман карманын топтолушунан качышкан? Мен жеке өзүм атеист окумуштуулардын миллиондогон жылдар жөнүндө айткандарына ишенбейм, аларды Шайтандын калптары деп эсептейм, бирок эволюция теориясын миллиондогон жылдар жана реинкарнация окуусу менен айкалыштырсаңыз, мындай көйгөйлөргө туш болосуз.
Өмүрдү жана кайра жаралууну коргоо принциби
Буддизмде адеп-ахлак жаатында жакшы окуулар бар, мисалы, уурдабоо, ойноштук кылбоо, калп айтпоо же мас кылуучу ичимдиктерди ичпөө. Бул окуулар, мисалы, Иса пайгамбардын жана элчилердин окууларынан айырмаланбайт, анткени адеп-ахлактык сезим бардык адамдарга мүнөздүү. Чыгышта да, Батышта да биз туура жана туура эмес жүрүм-турум эмне экенин табигый түрдө түшүнөбүз.
Буддизмдин окууларынын бири - эч кандай тирүү жандыкты өлтүрбөө. Бул Ыйык Китептеги осуяттардын бири "Өлтүрбө" деп жазылган Ыйык Китептин окуусуна шайкеш келет. Бирок, буддизмде бул ошондой эле эч кандай тирүү жандыкты, башкача айтканда, адамдардан тышкары, жаныбарлар сыяктуу башка тирүү жандыктарды да өлтүрбөш керек дегенди билдирет. Ушул себептен улам, буддист кечилдери вегетариандык тамактарды гана жешет.
Бул реинкарнацияга кандай тиешеси бар? Кыскасы, буддисттер эгер адам бул жашоодо, мисалы, чочкону же чымын өлтүрсө, анда ал адам кийинки жашоодо чочко же чымын түрүндө төрөлөт деп ойлошот. Бул тирүү жандыкты өлтүргөн адам үчүн жаза. Бирок, муну төмөнкү суроо менен кеңейтүүгө болот: Эгер адам бай, ийгиликтүү жана бактылуу адамды өлтүрсө, анда анын кийинки жашоодогу тагдыры кандай болот? Бул адам өзү да кийинки жашоодо бай, ийгиликтүү жана бактылуу адам болуп калабы? Же анын тагдыры эмне болот? Эгерде бул окуу ырааттуу колдонулса, буддисттер өздөрү ушундай нерселерге туш болушу мүмкүн деп ойлошконбу?
Башка жагынан алганда, буддист кечилдери жана Будданын жолдоочулары дайыма эле өмүрдү коргоо принцибин кармана беришпейт. Мисалы, алар миңдеген бактерияларды жок кыла турган сууну кайната алышат. Бактериялар да адамдар сыяктуу эле тирүү жандыктар, андыктан иш жүзүндө өмүрдү коргоо принцибин дайыма эле кармануу мүмкүн эмес.
Будда жана азап-кайгы көйгөйү
Будданын өмүр баяны мындай: ал бай башкаруучунун уулу болгон, ал бай үйүн, аялын жана кичинекей уулун таштап, адам болуунун азабына жана азабына чечим табуу үчүн кеткен. Оорулуу карыяны, кедей кечилди жана өлгөн адамды көрүү Будданын диний ойгонушуна таасир эткен. Натыйжада, ал бир нече жыл бою аскеттик жашоо образын жана медитацияны камтыган узак мөөнөттүү издөөнү баштаган. Алар аркылуу ал биздин азап чегишибиздин себебин жана андан чыгуунун жолун табууга аракет кылган.
Бул тема боюнча христиандык окуу кандай? Ал ар кандай башталыш чекиттеринен башталат. Биринчиден, оорулардын, күнөөнүн жана азап-кайгынын себеби Ыйык Китептин 3-бөлүмүндө айтылган. Анда Адам атанын бардык урпактарына таасир эткен күнөө жөнүндө айтылат. Пабыл бул тема боюнча төмөнкүдөй жазган, башкача айтканда, күнөө Адам атанын күнөөсү аркылуу дүйнөгө кантип келген:
- (Римдиктерге 5:12) Бир адам аркылуу дүйнөгө күнөө киргендей эле, күнөө аркылуу өлүм кирген; ошентип, өлүм бардык адамдарга өткөн, анткени баары күнөө кылган :
15 Бирок белек күнөө сыяктуу эмес, анткени бир адамдын күнөөсүнөн улам көптөр өлсө , Кудайдын ырайымы жана бир адамдын, Ыйса Машайактын, ырайымы менен берилген белек көптөргө андан да көп берилет.
17 Эгерде бир адамдын күнөөсүнүн айынан өлүм бир адам аркылуу бийлик жүргүзсө , анда мол ырайымды жана адилдик белегин алгандар бир адам, башкача айтканда, Ыйса Машайак аркылуу өмүрдө бийлик жүргүзүшөт.
18 Ошондуктан бир адамдын күнөөсүнүн айынан бардык адамдар соттолгондой эле, бир адамдын адилдиги аркылуу бардык адамдар өмүргө ээ болуу үчүн акталышкан.
19 Анткени бир адамдын тил албастыгынын айынан көптөр күнөөкөр болгондой эле , бир адамдын тил алчаактыгы аркылуу көптөр адил болушат.
Күнөөнүн дүйнөгө Адам атанын күнөөсү аркылуу келгендиги дүйнөдө азап-кайгынын, жамандыктын жана өлүмдүн болушунун эң негизги себеби болуп саналат.
Белгилей кетчү нерсе, көптөгөн элдердин баары жакшы болгон өткөн алтын доор жөнүндө окшош окуялары бар. Бул бейиш жөнүндөгү баян христианчылыкка жана иудаизмге гана мүнөздүү эмес, башка диндерде жана маданияттарда да кездешкенин көрсөтүп турат. Бул адамзаттын жалпы салтына байланыштуу маселе, анткени ал дүйнөнүн ар кайсы бурчтарында кездешет.
Бирмада жашаган карен элинин салты күнөөгө батуу жөнүндө баяндайт. Бул Ыйык Китептеги окуяга абдан окшош. Алардын ырларынын биринде Йва же чыныгы Кудай алгач дүйнөнү (жаратууну) жаратканы, андан кийин "сыноо жемишин" көрсөткөнү, бирок Му-кау-ли эки адамды сатып кеткени айтылат. Бул адамдарды ооруга, карылыктыкка жана өлүмгө дуушар кылган. Сүрөттөмө Башталыш китебиндеги окуядан анчалык деле айырмаланбайт:
Башында Й'ва дүйнөгө форма берген. Ал тамак-аш менен суусундукту көрсөткөн. Ал "сыноо жемишин" көрсөткөн. Ал так буйруктарды берген. Му-кав-ли эки адамды сатып кеткен. Ал аларды сыноо жемишин жегенге мажбурлаган. Алар баш ийбеген; Й'вага ишенишкен эмес... Алар сыноо жемишин жегенде, ооруларга, карылыкка жана өлүмгө туш болушкан. (6)
Анда азап-кайгыдан кутулууга болобу? Ооба, жарым-жартылай бул жашоодо эле. Азап-кайгынын көпчүлүгү адамдын башка бирөөгө карата жаман мамилесинен же жакындарынын абалына кайдыгер мамилесинен келип чыгат. Бул маселе абдан жөнөкөй жол менен, башкача айтканда, жакынын сүйүү жана адамдардын күнөөлөрүнөн өкүнүшү менен чечилет. Ыйса бул темалар боюнча төмөнкүдөй окуткан:
— (Матай 4:17) Ошондон тартып, Иса пайгамбар: « Тобо кылгыла, анткени асман Падышачылыгы жакындап калды»,— деп жар сала баштады .
- (Матай 22:34-40) Фарисейлер Исанын саддукейлерди унчукпай койгонун укканда чогулушту.
35 Ошондо алардын бири, мыйзам окутуучу, Ага суроо берип, Аны сынап:
36 Устат, Мыйзамдагы эң улуу осуят кайсы ?
37 Иса ага мындай деди: «Кудай-Теңириңди бүт жүрөгүң менен, бүт жаның менен, бүт акылың менен сүй».
38 Бул биринчи жана эң улуу осуят.
39 Экинчиси ушуга окшош: «Жакыныңды өзүңдү сүйгөндөй сүй» .
40 Бардык мыйзам жана пайгамбарлардын сөздөрү ушул эки осуятка негизделген .
Эгерде биз Исанын мурунку окууларын ээрчисек, дүйнөдөгү азап-кайгынын көпчүлүгү бир күндө жок болот. Буддист кечилдери бул көйгөйдү ичкери буруу, же медитация кылуу жана монастырларга баруу менен чечүүгө аракет кылышкан, бирок эгер биз адамдарды сүйсөк, анда ал өзүбүздөн тышкары багытталышы керек. Бул дайыма эле туура аткарылган эмес жана биз кемчиликсиздиктен абдан алыспыз, бирок бул Исанын окуусунун маңызы.
Христиандык сүйүүнүн бир мисалы - дүйнөдөгү азап-кайгыны азайтууга салым кошкон ооруканалар. Мисалы, Индиядагы жана Африкадагы ооруканалардын көпчүлүгү христиан миссиялары аркылуу ачылган. Атеисттер жана гуманисттер бул жаатта көп учурда байкоочулар болуп калышкан, ал эми буддисттер да анчалык активдүү болушкан эмес. Өзү светтик гуманист болгон, бирок ошого карабастан чынчыл болгон англиялык журналист Малкольм Маггеридж (1903-1990) муну байкаган. Ал дүйнө таанымдын маданиятка кандай таасир этерине көңүл бурган:
Мен Индияда жана Африкада көп жылдар өткөрдүм жана эки жерде тең ар кандай конфессияларга кирген христиандар тарабынан жүргүзүлгөн көптөгөн адилеттүү иш-аракеттерге туш болдум; Бирок бир дагы жолу социалисттик уюм башкарган ооруканага же балдар үйүнө, же гуманизмдин негизинде иштеген пес оорусуна каршы санаторийге туш болгон жокмун. (7)
Буддизм менен христиан дининин ортосунда кандай жалпылык бар?
Буддизмдин христиан дини менен көп окшоштуктары бар. Мындай нерселерге төмөнкүлөр кирет:
Адеп-ахлак, же туура жана туура эмес түшүнүгү, буддизмде жана христиан ишениминде ырааттуу.
Буддизмде, христиан ишениминдегидей эле, уурдабоо, ойноштук кылбоо, калп айтпоо жана киши өлтүрбөө керек деп окутулат. Бул окуулар, мисалы, Исанын жана элчилердин окууларынан эч кандай айырмаланбайт жана анда эч кандай таң калыштуу нерсе жок. Себеби, дүйнөдөгү ар бир адамда туура жана туура эмес жүрүм-турум жана абийир табигый түрдө бар. Пабыл бул тема боюнча төмөнкүдөй окуткан. Ал биздин жүрөгүбүздө мыйзам, башкача айтканда, туура менен туура эмести түшүнүү бар экени жөнүндө айткан. Пабылдын айтымында, бул Кудайдын адамдарды кантип соттой турганын билдирет:
- (Римдиктерге 2:14-16) Анткени мыйзамы жок бутпарастар мыйзамдагы иштерди табиятынан аткарышса, мыйзамы жок болсо да, алар өздөрүнө өздөрү мыйзам болуп саналат:
15 Алар мыйзамдын иштерин жүрөктөрүндө жазышканын, абийири да күбөлөндүрүп, ойлору бири-бирин айыптап же актаганын көрсөтүп жатышат .
16 Менин Жакшы Кабарым боюнча, Кудай адамдардын жашыруун иштерин Ыйса Машайак аркылуу соттой турган күнү .
Буддизмде адам христианчылыктагыдай эле, эмне сепсе, ошону орушу керек деп эсептелет .
анткени Ыйык Китепке ылайык, биз өз иш-аракеттерибиз үчүн жооп беришибиз керек. Ыйык Китепке ылайык, бул акыркы сотто болот:
- (Гал 6:7) Алданбагыла; Кудай шылдың болбойт: анткени адам эмне сепсе, ошону орот.
(Римдиктерге 14:12) Ошентип, ар бирибиз өзүбүз үчүн Кудайга жооп беребиз.
(Аян 20:12-15) Анан мен өлгөндөрдүн, кичинелердин да, чоңдордун да Кудайдын алдында турганын көрдүм; китептер ачылды: жана өмүр китеби болгон дагы бир китеп ачылды: өлгөндөр китептерде жазылгандарга ылайык, өз иштерине жараша соттолушту .
13 Деңиз өзүндөгү өлгөндөрдү берди, өлүм менен тозок өздөрүндөгү өлгөндөрдү берди, ар бири өз иштерине жараша соттолду .
14 Өлүм менен тозок оттуу көлгө ыргытылды. Бул экинчи өлүм.
15 Ал эми өмүр китебине жазылбаган адам оттуу көлгө ыргытылды.
Буддизмде тозокко Ыйса жана элчилер үйрөткөндөй ишенишет
Буддисттер киши өлтүргүчтөр түбөлүккө тозокто болушат деп ишенишет. Ыйык Китепке ылайык, тозок бар жана адилетсиздик кылгандардын баары жана Кудайдын ырайымын четке каккандар ал жакка барышат:
- (Матай 10:28) Денени өлтүрүп, бирок жанды өлтүрө албагандардан коркпогула, тескерисинче, жанды да, денени да тозокто жок кыла алгандан корккула.
- (Аян 22:13-15) Мен Альфа жана Омегамын, башталышы жана аягы, биринчиси жана акыркысымын.
14 Анын осуяттарын аткаргандар бактылуу, ошондо алар өмүр дарагынан жей алышат жана шаарга дарбазалар аркылуу кире алышат.
15 Сыртта иттер, сыйкырчылар, бузуктук кылуучулар, киши өлтүргүчтөр, бурканга табынуучулар, калпты сүйгөндөр жана калп айткандардын баары болот.
- (Аян 21:6-8) Ал мага мындай деди: Аткарылды. Мен Альфа жана Омегамын, башталышы жана аягымын. Суусаганга өмүр суусунун башатын бекер берем.
7 Жеңүүчү баарын мураска алат, Мен анын Кудайы болом, ал менин уулум болот.
8 Ал эми коркоктордун, ишенбегендердин, жийиркеничтүүлөрдүн, киши өлтүргүчтөрдүн, бузуктук кылуучулардын, сыйкырчылардын, бутка табынуучулардын жана бардык калпычылардын үлүшү от жана күкүрт менен күйгөн көлдө болот: бул экинчи өлүм.
Буддизм менен христиан ишениминин ортосунда кандай айырма бар?
Буддизм менен христианчылыктын айрым жалпы өзгөчөлүктөрү болгону менен, алардын ортосунда айкын айырмачылыктар да бар. Аларды кийинчерээк карайбыз.
Буддизм реинкарнацияга үйрөтөт, анда адам кайра-кайра төрөлүп, кайра-кайра өлө алат. Ыйык Китепте жер бетинде бир гана жашоо бар жана андан кийин сот болот деп айтылат.
Еврейлерге жазылган катта мындай деп жазылган:
- (Еврейлерге 9:27) Адамдар бир жолу өлүшү керек деп белгиленгендей, бирок андан кийин сот болот :
Ал эми Исанын окуусу жөнүндө эмне айтууга болот? Ал ошондой эле жер бетинде кайра-кайра реинкарнацияны окуткан эмес, бирок ал таптакыр башка нерсе болгон кайра төрөлүү жөнүндө айткан. Бул Кудайдан жаңы өмүр алуу дегенди билдирет жана адам руханий жактан жаңы жаратуу болуп калат. Бул адам Иса Машаякка кайрылып, Аны өзүнүн куткаруучусу катары кабыл алганда болот:
- (Жакан 3:1-12) Фарисейлердин арасында жүйүттөрдүн башчысы Никедим аттуу бир киши бар эле:
2 Ал түн ичинде Исага келип: «Устат, биз сенин Кудайдан келген мугалим экениңди билебиз, анткени Сен кылып жаткан кереметтерди Кудай аны менен болбосо, эч ким жасай албайт», – деди.
3 Ыйса ага мындай деп жооп берди: «Чындыкты, чындыкты айтып коёюн, ким кайрадан төрөлбөсө, Кудайдын Падышачылыгын көрө албайт» .
4 Никедим андан: «Карыган адам кантип төрөлөт? Ал энесинин курсагына экинчи жолу кирип, төрөлө алабы?» – деп сурады.
5 Ыйса мындай деп жооп берди: «Чындыкты, чындыкты айтып коёюн, кимде-ким суудан жана Рухтан төрөлбөсө, Кудайдын Падышачылыгына кире албайт» .
6 Денеден төрөлгөн – дене, ал эми Рухтан төрөлгөн – рух.
7 Мен сага: “ Силер кайрадан төрөлүшүң керек” , – деп айтканыма таң калба .
8 Шамал каалаган жеринде согот, анын үнүн угасың, бирок кайдан келип, кайда кеткенин билбейсиң: Рухтан төрөлгөн ар бир адам да ошондой болот.
9 Никедим жооп берип, Андан: «Бул кантип болушу мүмкүн?» – деп сурады.
10 Иса ага мындай деп жооп берди: «Сен Ысрайылдын устаты болуп туруп, ушуну билбейсиңби?»
11 Чындыкты, чындыкты айтып коёюн, биз билгенибизди айтабыз, көргөнүбүздү күбөлөндүрөбүз, силер болсо биздин күбөлүгүбүздү кабыл албайсыңар.
12 Эгерде Мен силерге жердеги нерселер жөнүндө айтсам, ишенбесеңер, анда асмандагы нерселер жөнүндө айтсам, кантип ишенесиңер?
- (Жакан 1:12,13) Бирок Аны кабыл алгандардын баарына, Анын ысымына ишенгендерге, Кудайдын уулдары болуу бийлигин берди:
13 Алар кандан эмес, дененин каалоосунан эмес, адамдын каалоосунан эмес, Кудайдан төрөлүшкөн.
Буддизмде баарын жараткан жана жаратылыштан бөлөк Кудай жок. Буддизмде да көрүнбөгөн нерсе - бул Кудайдын сүйүүсү. Эгер Кудай жок болсо, бул да болушу мүмкүн эмес.
Айтылгандай, буддизмде баарын жараткан жана өзүнүн жаратуусунан бөлөк Кудай жок. Ыйык Китептин бул негизги окуусу буддизмде жок.
Буддизмде дагы көрүнбөгөн нерсе - бул Кудайдын сүйүүсү. Башкача айтканда, эгер Кудай жок болсо, бул нерсе да болушу мүмкүн эмес.
Тескерисинче, Ыйык Китепте Кудайдын сүйүүсү, Ал Өзүнүн бизге сүйүү менен кантип кайрылганы жана бизди куткаргысы келгени жөнүндө айтылат. Анын сүйүүсү 2000 жыл мурун айкаш жыгачта биздин күнөөлөрүбүздү кечиргенде, өзгөчө Уулу Ыйса Машайак аркылуу көрсөтүлгөн. Күнөөлөр мындан ары Кудайдын баарлашуусуна тоскоолдук кылбайт жана биз Анын кечиримин ала алабыз.
- (1 Жакан 4:9,10) Бул Кудайдын бизге болгон сүйүүсүн көрсөттү , анткени Кудай Өзүнүн жалгыз Уулун дүйнөгө жиберди, биз Ал аркылуу жашай алабыз.
10 Сүйүү мына ушунда: биз Кудайды сүйгөн жокпуз, Ал бизди сүйүп , биздин күнөөлөрүбүз үчүн Өз Уулун кечирим курмандыгы катары жиберди .
— (Жакан 3:16) Анткени Кудай дүйнөнү ушунчалык сүйгөндүктөн , өзүнүн жалгыз Уулун берди, ага ишенген ар бир адам өлбөй, түбөлүк өмүргө ээ болсун деп.
- (Римдиктерге 5:8,10) Бирок Кудай бизге болгон сүйүүсүн биз күнөөкөр кезибизде эле Машаяк биз үчүн өлгөнү менен далилдейт .
10 Эгерде биз душман болуп турганда Кудайдын Уулунун өлүмү аркылуу Аны менен элдешсек, анда элдешкенде, Анын өмүрү аркылуу куткарыларыбыз андан бетер айкын болот.
Төмөнкү цитата тема жөнүндө көбүрөөк маалымат берет. Рабиндранат Р. Махарадж өзү индуизмде жашаган, бирок буддизмде да ушул эле нерсе. Экөөнүн тең бизди сүйгөн кудуреттүү Кудайы белгисиз жана кабыл алынбайт:
Мен анын кетишин сурануу үчүн отургучумдан турдум. Бул талкууну улантуунун эч кандай мааниси жок болчу. Бирок ал мени кайра отургузган сөздөрдү абдан акырын айтты. «Ыйык Китепте Кудай сүйүүнүн Кудайы экени айтылат. Мен Аны кантип таанып-билгеним менен бөлүшкүм келет».
Мен таң калдым. Индус болуп жүргөн жылдарымда сүйүүнүн Кудайы жөнүндө эч качан уккан эмесмин! Мен аны кунт коюп уктум.
«Ал бизди сүйгөндүктөн, бизди Өзүнө жакындаткысы келет». Бул мени да таң калтырды. Индус катары мен Кудайга жакындагым келди, бирок ал мага мээримдүү Кудай мени жакындатууга аракет кылып жатканын айтып жатты!
«Ыйык Китепте күнөө биздин Кудайга жакындашыбызга тоскоол болору да айтылат», - деп улантты Молли, «ал ошондой эле бизди Аны таанып-билүүгө тоскоол болот. Мына ошондуктан Ал Машаякты биздин күнөөлөрүбүз үчүн өлүүгө жиберген. Эгер биз Анын кечиримин алсак, Аны таанып-биле алабыз...»
«Бир аз күтө тур!» – деп сөзүн бөлдүм. Ал мени өзгөрткүсү келдиби? Мен бир аз каршы чыгышым керек деп ойлодум. «Мен кармага ишенем. Эмне эксең, ошону оросуң, жана эч ким муну өзгөртө албайт. Мен кечиримдүүлүккө такыр ишенбейм. Бул мүмкүн эмес! Эмне болсо, ошону бүттү!»
«Бирок Кудай баарын кыла алат», - деди Молли ишенимдүү түрдө. «Анын бизди кечирүү жолу бар. Ыйса: «Мен жолмун, чындыкмын жана өмүрмүн. Мен аркылуу болбосо, эч ким Атага келе албайт», - деген. Ыйса - жол. Ал биздин күнөөлөрүбүз үчүн өлгөндүктөн, Кудай бизди кечире алат!» ( 8 )
Буддизмде адам өзүнүн иштерине жана жашоосуна ишенет, ал эми христиан ишениминде Кудайдын Уулу Иса Машаякка ишенет, ал аркылуу бардык күнөөлөр кечирилет.
Айтылгандай, буддизмде Иса пайгамбардын жана элчилердин окууларынан айырмаланбаган жакшы адеп-ахлактык окуулар бар. Алардын ортосунда дээрлик эч кандай айырмачылык жок.
Тескерисинче, айырмасы, буддизмде адамдар өздөрүнүн иш-аракеттерине жана жашоосуна ишенишет. "Куткарылуунун жолу - ыйык жашоодо жана белгиленген эрежелерди аткарууда" жана "адамдын өзү аркылуу куткарылышы" ("Няин пухуи Будда" / "Буддисттик катехизис" китебинен цитата келтирилген).
Төмөнкү цитата тема жөнүндө көбүрөөк маалымат берет. Анда христиан миссионери буддист кечилдери менен сүйлөшөт. Карыя кечил түбөлүк өмүргө жетүү үчүн миңдеген жылдар бою эмгектенүү керек деп айтат:
Мен бүткөндөн кийин, карыя кечил мага карап, үшкүрүнүп: «Ооба, сенин бул окууң улуу жана угууга жагымдуу, бирок ал чындык болушу мүмкүн эмес. Анын чындык болушу өтө оңой. Түбөлүк өмүргө ээ болуу Ыйсага ишенүү сыяктуу жөнөкөй эмес, демек, түбөлүк өмүр бир өмүр бою алынышы мүмкүн. Бул кылымдар бою эмгекти талап кылат. Жакшы иштерди жасоо үчүн сен төрөлүп, өлүп, кайра төрөлүшүң керек, анан кылымдар өткөндөн кийин, жетиштүү жакшы иштерди жасагандан кийин, түбөлүк өмүргө ээ боло аласың. Сенин окууң улуу жана угууга жагымдуу, бирок аны чындыкка айландыруу өтө оңой», - деди.
Эгер мен монахка мынча көп тилениши, орозо кармап, жакшы иштерди кылышы керектигин айтсам, ал сөзсүз: "Ооба, мен дал ушуну кылам", - деп айтмак. Бирок Инжилде айтылгандай: "Теңир Ыйсага ишен, ошондо куткарыласың жана түбөлүк өмүргө ээ болосуң", ошондуктан жооп мындай: бул ушунчалык оңой. ( 9 )
Буддизмде куткарылууга кепилдик жок, анткени адам ар дайым күнөөкөр жана өзү кемчиликтүү. Кепилдикти Ыйса Машайак аркылуу гана табууга болот.
Бирок эгер адам өзүнүн иш-аракеттерине жана өзгөрүүсүнө таянса, анда кандай көйгөй бар? Натыйжада, ал эч качан куткарыларына ишене албайт. Андан тышкары, эгерде бизде бир нече өмүр болсо, алар адамдын күнөөсүнүн жүгүн барган сайын көбөйтөт. Бул жолдо сиз анчалык алыска бара албайсыз.
Ыйык Китептин окуусу эмне? Бул тууралуу Жаңы Келишимдин барактарында көп жазылган. Ага ылайык, ар бир адам күнөөкөр жана жеткилең эмес жана Кудайга тең келбейт. Өзүң аркылуу мүмкүн болбогон нерсеге жетүүгө аракет кылуу пайдасыз. Башка нерселер менен катар, төмөнкү аяттарда биздин жеткилеңсиздигибиз жөнүндө айтылат:
- (Жакан 7:19) ... бирок силерден эч ким мыйзамды сактабайбы? ...
- (Римдиктерге 3:23) Анткени баары күнөө кетирип, Кудайдын даңкынан айрылышкан;
- (Римдиктерге 5:12) Бир адам аркылуу дүйнөгө күнөө киргендей эле, күнөө аркылуу өлүм кирген; ошентип, өлүм бардык адамдарга өткөн, анткени баары күнөө кылган :
Адамдын жеткилеңсиздигинин жана күнөөкөрлүгүнүн чечими кандай? Бир гана мүмкүнчүлүк - биздин күнөөлөрүбүздүн кечирилиши. Буддисттер менен индустар ишенген карма мыйзамында кечирим жок, бирок эгерде Кудуреттүү Кудай өзү бизге ырайым жана кечирим берсе, бул мүмкүн.
Анда Кудай бизди эмненин негизинде кечирет? Мунун жообун Кудайдын Өзү Уулу Иса Машаяк аркылуу бизди Өзү менен кантип элдештиргенинен тапса болот. Иса алгач жер бетинде күнөөсүз жашап, акыры биздин күнөөлөрүбүздү айкаш жыгачка көтөргөн. Бул ар бир адам үчүн күнөөлөрдүн кечирилишине мүмкүндүк берет:
- (2 Кор 5:18-20) Баары Кудайдан, Ал бизди Ыйса Машайак аркылуу Өзү менен элдештирди жана бизге элдештирүү кызматын берди;
19 Анткени Кудай Машаяктын ичинде дүйнөнү Өзү менен элдештирди , алардын күнөөлөрүн аларга жүктөгөн жок; жана бизге элдештирүү сөзүн тапшырды.
20 Ошентип, биз Машаяктын элчилерибиз, Кудай биз аркылуу силерден өтүнгөндөй: биз Машаяктын атынан силерден өтүнөбүз: Кудай менен элдешкениңерди каалайбыз .
- (Элчилер 10:43) Бардык пайгамбарлар Ага ишенген ар бир адам Анын ысымы аркылуу күнөөлөрүнөн арылтат деп күбөлөндүрүшкөн.
- (Элчилер 13:38) Ошондуктан, бир туугандар, силерге белгилүү болсун, бул адам аркылуу силерге күнөөлөрүңөрдүн кечирилиши жарыяланып жатат:
Күнөөлөрүбүз кечирилген Ыйса Машайакка ишенүү менен биз күнөөлөрүбүздүн кечирилишин ала алабыз. Бул үчүн иш-аракеттер талап кылынбайт, тескерисинче, биз өзүбүз Кудайга кайрылып, күнөөлөрүбүздү мойнубузга алып, Ыйса Машайакты жашообузга кабыл алышыбыз керек. Куткарылуу – бул белек жана ырайым, жана ал үчүн эч кандай иш-аракеттер жасалбайт. Белек кандай болсо, ошондой кабыл алынат, болбосо ал белек эмес. Албетте, сиз жакшы иштерди жасай аласыз, бирок аларга ишенбешиңиз керек. Башка нерселер менен катар, төмөнкү аяттар бул тема жөнүндө көбүрөөк маалымат берет:
- (Эфестиктерге 2:8,9) Анткени силер ырайым менен ишеним аркылуу куткарылдыңар; бул силерден эмес, бул Кудайдын белеги.
9 Эч ким мактанбашы үчүн, бул иштерден эмес .
- (Аян 21:5,6) Тактыда отурган: «Мына, мен баарын жаңы жаратып жатам», – деди. Ал мага: «Жаз, анткени бул сөздөр чындык жана ишенимдүү», – деди.
6 Ал мага мындай деди: «Аткарылды. Мен Альфа жана Омегамын, башталышы жана аягымын. Суусаганга өмүр суусунун башатын бекер берем».
- (Аян 22:17) Рух менен колукту: «Кел», - дешет. Угуп жаткан адам: «Кел», - десин. Суусаган келсин. Каалаган адам өмүр суусун бекер алсын .
Куткарылууга жана Кудай Атага алып баруучу бир гана жол. Ыйса башка эч кандай мүмкүнчүлүк калтырган жок
Азыркы замандын өзгөчөлүктөрүнүн бири - адамдар бардык ишенимдерди бирдей кабыл алгысы келет. Бирдиктүү жол же чындык жок деп айтылат. Бул фундаменталдуу индус концепциясы Батышка тараган жана ага "Жаңы доор" кыймылынын мүчөлөрү жана көптөгөн буддисттер да ишенишет. Бул ой жүгүртүүнүн өкүлдөрү бардык диндерди бирдей деп эсептешет, бирок алар бири-биринен таптакыр айырмаланат.
Бирок, Ыйса бизге башка арга калтырган жок. Ал өзүнүн жол, чындык жана өмүр экенин жана Ал аркылуу гана куткарылууга болорун айткан. Анын бул сөздөрү бир нече миң жыл мурун айтылгандыктан, башка варианттарды жокко чыгарат. Биз аларга ишенебиз же ишенбейбиз. Бирок, эгер Ыйса чындап эле бизге түбөлүк өмүргө жол даярдаган Кудай болсо, анда эмне үчүн Аны четке кагышыбыз керек? Эмне үчүн биз Аны четке кагышыбыз керек, анткени биз куткарылууга өзүбүз кепилдик ала албайбыз? Ыйсанын өзү жөнүндөгү окуулары жакшы чагылдырылган, мисалы, төмөнкү аяттарда:
- (Жакан 14:6) Ыйса ага: « Мен жолмун, чындыкмын жана өмүрмүн. Мен аркылуу болбосо, эч ким Атага келе албайт», - деди.
- (Жакан 10:9,10) Мен эшикмин: ким Мен аркылуу кирсе, куткарылат , кирип-чыгып, жайыт табат.
10 Ууру уурдоо, өлтүрүү жана жок кылуу үчүн эмес, келет. Мен алардын өмүргө ээ болушу үчүн, алар өмүргө мол болушу үчүн келдим.
- (Жакан 8:23,24) Ал аларга: «Силер төмөн жактансыңар, мен жогору жактанмын; силер бул дүйнөдөнсүңөр, мен бул дүйнөдөн эмесмин», - деди.
24 Ошондуктан Мен силерге: «Күнөөлөрүңөрдө өлөсүңөр», – дедим. Эгерде силер Менин ошол экениме ишенбесеңер, анда күнөөлөрүңөрдө өлөсүңөр.
- (Жакан 5:39,40) 39 Ыйык Жазууларды изилдегиле; анткени силер алар аркылуу түбөлүк өмүргө ээ болобуз деп ойлойсуңар: алар Мен жөнүндө күбөлөндүрөт.
40 Силер өмүргө ээ болуу үчүн Мага келүүнү каалабайсыңар.
Эгер сиз куткарылууну кааласаңыз жана ага ишенсеңизчи? Муну баштан өткөрүү жөнөкөй. Сиз өзүңүзгө эмес, Ыйса Машайакка жана анын кечирим берүү ишине ишенишиңиз керек. Ага кайрылсаңыз болот. Эгер сиз Аны кабыл алып, жашооңузга кош келиңиз, анда сиз дароо түбөлүк өмүр белегин аласыз. Ыйык Китепке ылайык, Ыйса жүрөгүбүздүн эшигинин сыртында турат жана биз ага эшикти ачып, аны четке какпашыбызды күтөт. Эгер сиз Аны кабыл алган болсоңуз, анда сиз түбөлүк өмүргө ээсиз жана Кудайдын баласы болуп калдыңыз:
- (Аян 3:20) 20 Мына, Мен эшиктин алдында туруп, тыкылдатып жатам: кимдир бирөө Менин үнүмдү угуп, эшикти ачса, Мен ага кирип , аны менен, ал да Мени менен кечки тамакка барам.
- (Жакан 1:12) Бирок Аны кабыл алгандардын баарына, анын ысымына ишенгендерге да, Кудайдын уулдары болуу бийлигин берди:
Куткарылуу тиленүүсү: Теңирим, Ыйса, мен Сага кайрылам. Мен Сага каршы күнөө кылганымды жана Сенин эркиң боюнча жашабаганымды мойнума алам. Бирок, мен күнөөлөрүмдөн баш тартып, бүт жүрөгүм менен Сени ээрчигим келет. Мен ошондой эле күнөөлөрүм Сенин кечиримиң аркылуу кечирилгенине жана Сен аркылуу түбөлүк өмүргө ээ болгонума ишенем. Мага берген куткарылууң үчүн Сага ыраазычылык билдирем. Оомийин.
Шилтемелер:
1. Cit. from "Jälleensyntyminen vai ruumiin ylösnousemus", Mark Albrecht, p. 123
2. Rabindranath R. Maharaj: Gurun kuolema (Death of a Guru), p. 160-162
3. Matleena Pinola: Pai-pai, p. 129
4. Toivo Koskikallio: Kullattu Budha, p. 105-108
5. Science, 3.3.1961, p. 624
6. Don Richardson: Iankaikkisuus heidän sydämissään, p. 96
7. Malcolm Muggeridge: Jesus Rediscovered. Pyramid 1969
8. Rabindranath R. Maharaj: Gurun kuolema (Death of a Guru), p. 113,114
9. Toivo Koskikallio: Kullattu Budha, p. 208,209
Көп берилүүчү суроолор (FAQ)
Буддизмде ааламдын жана жашоонун келип чыгышы кандайча түшүндүрүлөт?
Илимий билим ааламдын жана жашоонун башталышы болушу керектигин көрсөтүп турат. Бирок, ааламдын жана жашоонун келип чыгышы буддизмде чоң көйгөй жаратат, анткени ал бардык нерсенин артында жеке Жаратуучуну тааныбайт. Тескерисинче, буддисттик космология жашоону так башталышы жок түбөлүктүү, циклдик процесс катары карайт. Бул бардык материя, жашоо жана тартип башында кайдан келген деген суроого жоопсуз калтырат.
Эмне үчүн адамдар мурунку реинкарнацияларынан эч нерсе эстей алышпайт?
Бул реинкарнация доктринасы менен байланышкан эң чоң логикалык көйгөйлөрдүн бири. Эгерде адам бир жашоодон экинчи жашоого адеп-ахлактык жактан үйрөнүп, өнүгүшү керек болсо, анда өткөн каталарды жана тажрыйбаларды эстеп калуу сөзсүз түрдө зарыл болот. Жөнөкөй адамдар өткөн жашоолору жөнүндө эч нерсе эстебегендиктен, үйрөнүү принциби кыйрап, кайра жаралуунун бүтүндөй циклинен ар кандай рационалдуу негизди алып салат.
Буддисттердин кайра жаралуу концепциясы индуизм жана батыштын көз караштарынан эмнеси менен айырмаланат?
Буддизм окуусу башка реинкарнация моделдерине карама-каршы келет, анткени буддизм туруктуу жандын бар экенин четке кагат (Анатта окуусу). Батыш жана индус түшүнүктөрү бир эле жандын бир денеден экинчи денеге миграциясы идеясына негизделген. Бирок, буддизмде эч кандай туруктуу "мен" миграцияланбайт - жөн гана кармалык энергия гана - бул окуу алкагын карама-каршы жана актоону кыйындатат.
Карма мыйзамы кантип иштейт жана аны менен кандай көйгөйлөр бар?
Карма мыйзамы ар бир иш-аракет, сөз жана ой адамдын келечектеги натыйжасын, бул жашоодо да, кийинки жашоодо да аныктаган себеп жана натыйжа чынжырын жаратаарын үйрөтөт. Көйгөй, ал жеке эмес мыйзам катары ырайым, кечирим же сүйүү бере албайт. Адамдар өз иш-аракеттеринин оор жүгүн көтөрүү үчүн толугу менен жалгыз калышат, сырттан куткарылуу мүмкүнчүлүгү жок.
Башында эле жаман карма кайдан келген?
Абсолюттук башталыш чекитин эске алганда, карма мыйзамы логикалык туюкка жетет. Эгерде алгачкы жашоодон мурун эч кандай мурунку жашоо болбогондо, азап чегүүгө же төмөнкү кайра жаралууга алып келген жаман карма болмок эмес. Бул буддисттик система адеп-ахлаксыздыктын жана жаман карманын акыркы келип чыгышын түшүндүрө албастыгын көрсөтүп турат.
Буддизм менен христиан дининин адеп-ахлак жагынан кандай жалпылыгы бар?
Адеп-ахлак – туура менен туура эмести түшүнүү – буддизмде жана христианчылыкта көп жагынан абдан окшош. Эки система тең чынчылдыкка, жакынын сыйлоого жана зомбулуксуздукка басым жасайт. Андан тышкары, буддизмде адам ар дайым эмне сепсе, ошону орот деп айтылат, бул түздөн-түз себүү жана оруп-жыюу мыйзамы жөнүндөгү Ыйык Китептеги окууларга окшош.
Буддизмде тозок окутулат?
Ооба, ошондой. Буддизм тозоктун жана ар кандай азап чегүү абалдарынын бар экенин үйрөтөт, Ыйса жана элчилер христиан ишениминде окуткандай эле. Айырмасы, буддизмде тозок убактылуу, бирок өтө узакка созулган кайра жаралуу чөйрөсү катары каралат, ал эми христиан окуусунда ал ыйык Кудайдан ажыраган акыркы жана түбөлүктүү абал.
Өмүрдүн узактыгы жана өлүм жөнүндөгү көз караш экөөнүн ортосунда кандайча айырмаланат?
Буддизм кайра төрөлүүнү окутат, анда жандык миллиондогон өмүр циклинде кайра-кайра төрөлүп, өлүп калышы мүмкүн. Ал эми Ыйык Китептин так окуусу боюнча, адамдар Жерде бир гана жолу жашоого татыйт, андан кийин сот болот. Реинкарнация Кудайдын Сөзүндө эч кандай колдоо таппайт; тескерисинче, христианчылык бул жалгыз жашоонун уникалдуулугун жана биздин тандоолорубуздун түбөлүк маанисин баса белгилейт.
Эмне үчүн Кудайдын сүйүүсүнүн жоктугу буддизмдин эң чоң кемчилиги болуп саналат?
Буддизм баарын жараткан жана Жаратуудан айырмаланып жашаган жеке Кудайды тааныбайт. Демек, Кудайдын сүйүүсү буддизмде жок, анткени тирүү Кудайсыз Анын жеке сүйүүсү да жашай албайт. Ал эми христиан ишеними дал ушул негизде Жараткан Өзүнүн жаратуусун ушунчалык сүйгөндүктөн, алар үчүн Өз Уулун берген деген негизде курулган.
Эмне үчүн куткарылууга кепилдик бир гана Ыйса Машайак аркылуу берилет?
Буддизмде адамдын өз иштерине жана жашоосуна ишенүү керек, бул куткарылууга эч кандай кепилдик бербейт, анткени адамдар ар дайым күнөөкөр жана өздөрүндө кемчиликтүү. Христиан ишениминде Кудайдын Уулу Иса Машаякка ишенүү керек, ал аркылуу бардык күнөөлөр айкаш жыгачта биротоло кечирилген. Иса куткарылууга жана Кудай Атага алып баруучу жалгыз түз жол болгондуктан, башка эч кандай мүмкүнчүлүк калтырган эмес.
This is a machine translation made by Google Translate and has not been checked. There may be errors in the text.
In addition, you can read other articles in your own language when you go to my English website (Jari's writings), select an article there and transfer its web address to Google Translate (https://translate.google.com/?sl=en&tl=fi&op=websites).

